Uit nieuw onderzoek blijkt dat wantrouwen in de lokale en nationale overheid een belangrijke rol speelt bij het vertragen van de vooruitgang op het gebied van kindervaccinatie in Afrika – het continent waar de helft van 's werelds niet- en ondergevaccineerde kinderen woont. 

Uit een studie, gepubliceerd in BMJ Global Health, blijkt dat de vaccinatiegraad van kinderen in Afrikaanse landen aanzienlijk lager ligt in gebieden waar de plaatselijke bevolking een groot wantrouwen heeft tegenover de plaatselijke autoriteiten. Zelfs wanneer kinderen uit gezinnen met vergelijkbare sociaaleconomische kenmerken, die in hetzelfde gebied wonen en vergelijkbare toegang tot gezondheidszorgfaciliteiten hebben, met elkaar worden vergeleken, blijkt dat wantrouwen in de lokale autoriteiten, de regering, rechtbanken of het kiesstelsel een belangrijke rol speelt voor ouders om hun kinderen al dan niet te laten vaccineren.

Lokale en nationale autoriteiten

Gabe Bienczycki, USAID, Pixnio

Onderzoekers van Lancaster University, UCLouvain, de Universiteit Antwerpen en het International Food Policy Research Institute (IFPRI) bestudeerden informatie over de status van kindervaccinaties voor bijna 167.000 kinderen in 22 Afrikaanse landen en koppelden die aan informatie over het vertrouwen dat mensen hadden in de lokale en nationale autoriteiten.

Er werden aanzienlijk minder kinderen ingeënt in regio's waar de mensen geen vertrouwen hadden in de rechtbanken, het parlement, het staatshoofd en de lokale overheid. Wanneer het wantrouwen in de lokale overheid bijvoorbeeld met 10 procentpunten toenam, hadden kinderen in die regio 11% meer kans om geen van de acht basisvaccins te krijgen (het BCG- of Bacillus Calmette-Guérin-vaccin, drie doses van het gecombineerde difterie-, pertussis- en tetanusvaccin; drie doses van het poliovaccin en een dosis mazelenbevattend vaccin) en 3,4% minder kans om alle acht de basisvaccins te krijgen.

Poliovaccinatie in Nigeria

"Vaccintwijfel werd al vóór de COVID-19-uitbraak erkend als een van de belangrijkste bedreigingen voor de wereldgezondheid, maar werd vooral gedocumenteerd in landen met hoge inkomens zoals Frankrijk of de VS," aldus coauteur dr. Jean-Francois Maystadt, universitair hoofddocent economie aan de Lancaster University en de UCLouvain. "Onze kwantitatieve analyse toont aan dat institutioneel wantrouwen een belangrijke hinderpaal is voor het bereiken van universele kinderimmunisatie in Afrika en een aanzienlijk risico vormt voor vaccinatiecampagnes – die nu belangrijker zijn dan ooit."  

Coauteur dr. Nik Stoop (Instituut voor Ontwikkelingsbeleid van de Universiteit Antwerpen) zegt: "Onze bevindingen ondersteunen het bewijs van kwalitatieve casestudies in heel Afrika, waaruit blijkt dat wantrouwen in belangrijke mate bijdraagt aan de aarzeling om te vaccineren. Een bekend voorbeeld van het effect van wantrouwen is de manier waarop Nigeriaanse gemeenschappen in het begin van de jaren 2000 de poliovaccinatie boycotten, wat leidde tot de uitbraak van een ziekte die bijna was uitgeroeid. Maar andere voorbeelden zijn te vinden in veel Afrikaanse landen, van Kameroen, Tsjaad en de DR Congo tot Mozambique, Nigeria en Zuid-Soedan.”

De auteurs zeggen dat hun studie weliswaar de eerste uitgebreide poging is om de rol van institutioneel wantrouwen op de vaccinatiegraad van kinderen in Afrika te kwantificeren, maar dat het probleem zich niet alleen op dat continent voordoet. Wantrouwen in autoriteiten met een impact op de vaccinatiegraad is al gedocumenteerd in hoge-inkomenslanden zoals Rusland, de VS, Frankrijk en Kroatië, dus suggereren de onderzoekers dat deze nieuwe bevindingen van nut kunnen zijn voor autoriteiten over de hele wereld.

Gebrek aan actie geeft ruimte aan antivaxers

Op basis van hun resultaten stellen de onderzoekers dat het dringend noodzakelijk is het belang van wantrouwen in vaccinatiecampagnes te erkennen, vooral in een post-COVID-wereld waar de wereldwijde uitrol van vaccins van cruciaal belang wordt geacht voor het beëindigen van de pandemie.

"Het lijdt geen twijfel dat de COVID-19-vaccinatie in Afrika wordt beperkt door aanbodbeperkingen en enorme logistieke uitdagingen. Maar zelfs als wereldwijde toewijzingsmechanismen zoals COVAX of de beschikbaarheid van nieuwe vaccins deze uitdagingen zouden overwinnen, zouden we nog steeds mensen moeten overtuigen om zich te laten vaccineren", vervolgt dr. Maystadt. "Het gebrek aan actie laat ruimte voor antivaxers, in een context waarin de traditionele geneeskunde in verschillende Afrikaanse landen al te ver is doorgeschoten – wat ernstige gezondheidsrisico's met zich meebrengt voor individuen en het continent als geheel."

Nu de pandemie heeft geleid tot de afgelasting van verschillende immunisatiecampagnes, roepen de auteurs op tot een "op vertrouwen gebaseerd" beleid om de naar schatting 2,6 miljoen kinderen onder de vijf jaar te beschermen die tegen 2030 het risico lopen te sterven als gevolg van ziekten die door vaccinatie kunnen worden voorkomen.

Samenwerking en open dialoog

Zij zeggen dat het weliswaar belangrijk is om de mythes te ontkrachten en de voordelen van vaccins beter voor het voetlicht te brengen, maar dat dit waarschijnlijk niet voldoende zal zijn als het vertrouwen in de informatieverstrekkers niet aanzienlijk verbetert.

"Uit de lessen van succesvolle campagnes in Afrika blijkt hoe belangrijk het is om samen te werken met lokale gemeenschappen, betrouwbare politieke of religieuze leiders en ruimte te bieden voor een open dialoog. Een top-downbenadering zal waarschijnlijk niet werken," voegt Dr. Kalle Hirvonen, coauteur en Senior Research Fellow bij het IFPRI, toe. "Er zijn echter nog veel onzekerheden over hoe initiatieven aan de basis kunnen worden opgeschaald, en er moeten vragen worden gesteld over de rol van sociale media binnen lokale gemeenschappen. In een post-COVID-wereld waar de mobiliteit beperkt is en mensen meer geïsoleerd zijn, hebben we gezien dat sociale netwerken ideale platforms zijn geworden voor het verspreiden van antivaccinatiestandpunten."

Het artikel "Institutional mistrust and child vaccination coverage in Africa" is gepubliceerd in het BMJ Global Health en kan hier worden geraadpleegd.


Afbeelding: Gabe Bienczycki, USAID, Pixnio