Experts call for a knowledge center on (cyber)bullying

Experts van de Vlaamse universiteiten en hogescholen pleiten voor de oprichting van een Vlaams Kenniscentrum (Cyber)Pesten. 

In an open letter, 18 experts call for a knowledge center on (cyber)bullying. You can find more information (in Dutch) hereafter. For more details, please contact Heidi Vandebosch and Gie Deboutte.

Van 6 tot 13 februari kiest Vlaanderen opnieuw massaal kleur tegen pesten. Recent kwam de Vlaamse Onderwijsraad (VLOR) met een advies naar buiten. Die nota kwam er op aandringen van de Vlaamse Scholierenkoepel.  Die vindt dat het dringend tijd is om iets aan het probleem te DOEN.

De VLOR-nota legt de vinger duidelijk op de wonde: het antipestbeleid in Vlaamse scholen staat nog veraf van de structurele, schoolomvattende aanpak die de meest doeltreffende blijkt te zijn. Heel wat scholen doen wel iets rond pesten, maar de acties zijn versnipperd, weinig onderbouwd en worden zelden geëvalueerd. De afstemming tussen actoren (leerkrachten, leerlingen, ouders, hulpverleners, ….) ontbreekt of is suboptimaal.

Het lijkt dus vaak een kwestie van wel WILLEN, maar niet KUNNEN. De nota roept de bevoegde overheden (Onderwijs, Welzijn, Jeugd en Media) dan ook op om een stimulerende, faciliterende en ondersteunende rol te spelen. Kennisontsluiting en competentie-ontwikkeling lijken daarbij de sleutelwoorden. Hoe die in de praktijk moeten worden georganiseerd, blijft in de nota een open vraag.

In hun open brief ‘Van vuurtoren naar ankerpunt’ tonen professoren van Vlaamse universiteiten en hogescholen zich gewonnen voor de oprichting van een Vlaams Kenniscentrum (Cyber)Pesten. Zo krijgt een structureel probleem ook een structureel antwoord.

De open brief:

Aanpak van pesten is kwestie van willen, kennen, kunnen én doen

Naar aanleiding van de Vlaamse Week tegen Pesten maakte de Vlaamse Onderwijsraad (VLOR) haar advies over de preventie en aanpak van pesten bekend. Dat advies kwam er op aandringen van de Vlaamse Scholierenkoepel.  Die vindt dat het dringend tijd is om iets aan het probleem te doén.

Het advies van de VLOR inzake de preventie en aanpak van pesten zet een belangrijke stap. De onderwijspartners erkennen samen dat er wat schort aan de Vlaamse aanpak van (cyber-)pesterijen tussen kinderen en jongeren. De VLOR dringt aan op een geïntegreerd, structureel en multidisciplinair onderbouwd beleid en richt zich hiervoor tot de ministers van Onderwijs, Welzijn, Jeugd en Media. Alle partners engageren zich tot samenwerking en het opnemen van hun verantwoordelijkheid.  

Vuurtoren en katalysator 

De opstellers van het VLOR-advies kiezen voor de rol van vuurtoren: ze brengen belangrijke pijnpunten onder de aandacht zoals het gebrek aan goed onderbouwde les- en hulpmaterialen om (cyber-)pesten te voorkomen, schoolbeleidsversterkende ondersteuning, competentieversterking in de lerarenopleidingen, etc . De nota suggereert welke richting Vlaanderen uit moet  om het (cyber-) pestprobleem tussen kinderen en jongeren beter aan te pakken. Men verwacht van de overheid dat ze stimuleert en faciliteert.  De VLOR wil in het hele proces een katalysatorrol vervullen door een permanent intern overlegplatform te organiseren. 

Het advies is van oordeel dat de geldende decretale en structurele contouren (participatiedecreet, kwaliteitsdecreet, …) volstaan om de verhoopte  doelstelling te realiseren. Minder duidelijk is welke nieuwe impulsen helpen garanderen dat alle Vlaamse scholen hun taak inzake pestpreventie, - detectie en –aanpak in de toekomst sterker zullen opnemen. Volstaat een krachtige intentie- of engagementsverklaring om het verschil te maken?  

Gezien de aard, de omvang en het risico op negatieve gevolgen van (cyber-)pesterijen dringen we  aan op meer assertieve keuzes: de oprichting van een Vlaams Kenniscentrum (Cyber)pesten en een explicieter verwachtingskader ten aanzien van scholen. 

Kenniscentrum (Cyber-)Pesten

Nog te veel Vlaamse scholen houden het bij vluchtige sensibiliseringsacties en hanteren ad hoc oplossingen als het fout loopt. Van een structureel anti-pestbeleid is meestal geen sprake. Eén van de voornaamste redenen hiervoor is het ontbreken van know-how. Vlaamse scholen willen het pesten wel aanpakken, maar weten niet hoe en ervaren een gebrek aan professionele ondersteuning. Zij kijken uit naar een betaalbaar, werkbaar en wetenschappelijk onderbouwd aanbod van trainingen, instrumenten en materialen op het vlak van preventie, detectie, curatie en disciplinering. 

Een gespecialiseerd kenniscentrum laat toe om de kennislacunes diepgaand en duurzaam aan te pakken. Alleen zo kan de Vlaamse aanpak op macro-, meso- en microniveau naar een hoger niveau worden getild en wordt een duurzame verankering van het thema in het beleid mogelijk gemaakt.  Voorbeelden uit het buitenland (Nederland, Zweden, Ierland, VS, …)  tonen aan dat een onafhankelijk multidisciplinair kenniscentrum aan de anti-pestaanpak een gezicht kan geven. Scholen (en andere actoren) weten dan dat er een plaats is waar alle beschikbare knowhow wordt gebundeld, en waar ze met hun vragen terecht kunnen. Structurele lacunes zoals de kloof tussen onderzoek en praktijk, het gebrek aan een oriënterend kader voor de uitbouw van een pestbeleid, zelf-evaluatie-instrumenten die scholen toelaten om het effect van al hun inspanningen in kaart te brengen, lerarenopleiders de nieuwe inzichten en tools tot bij de aankomende leraren brengen, … kunnen dan in belangrijke mate worden wegggewerkt.  

Expliciet verwachtingskader

Het onderwijsveld reageert erg terughoudend op suggesties om het verwachtingskader met betrekking tot het anti-pestbeleid van scholen te expliciteren. Het uitdrukken van minimale vereisten waaraan een schoolaanpak moet voldoen, zou echter geen taboe mogen zijn. Landen als Zweden, Nederland, Engeland, Finland, … maken veel duidelijker wat ze van elke school verwachten. Het kenniscentrum kan scholen voorzien van een adaptief, richtinggevend verwachtingskader waarop zij hun actieplan en alle daaraan gekoppelde initiatieven kunnen afstemmen. 

De oprichting van een kenniscentrum reikt veel verder dan wat het VLOR-advies voorstelt en kan een mijlpaal zijn voor de aanpak van (cyber-)pesterijen tussen kinderen en jongeren. Investeren in dit kenniscentrum is eigenlijk kiezen voor een kostenbesparing. Vlaamse scholen steken nu immers energie, tijd en middelen in het zoeken of zelf ontwikkelen van anti-pestacties waarvan de (hopelijk positieve) impact niet eens gekend is. Door te zorgen voor een betere uitwisseling van evidence-based programma’s en “best practices ”, die ook slagen in het reduceren van de prevalentie en de impact van pesten op het welbevinden van jongeren, scholen en gezinnen, kan Vlaanderen alleen maar winnen. Waarom nog langer wachten?! 

Gie Deboutte (Universiteit Antwerpen, UC Leuven-Limburg, KU Leuven), Heidi Vandebosch (Universiteit Antwerpen),  Karolien Poels (Universiteit Antwerpen), Michel Walrave (Universiteit Antwerpen), Wouter Vandenhole (Universiteit Antwerpen), Peter Van Petegem (Universiteit Antwerpen), Lieven  Annemans (Universiteit Gent) , Ilse De Bourdeaudhuij (Universiteit Gent), Nicole Vettenburg (Universiteit Gent), Hilde Colpin (KU Leuven), Eva Lievens (KU Leuven, Universiteit Gent), Elfi Baillien (KU Leuven), Stefaan Pleysier (KU Leuven), Anne Groenen (UC Leuven-Limburg), Davy Nijs (UC Leuven-Limburg), Maurits Wysmans (UC Leuven-Limburg), Nadine Engels (VUB), Elke Van Hoof (VUB). 

Meer info: Heidi Vandebosch en Gie Deboutte

Week Kies kleur tegen pestenwww.kieskleurtegenpesten.be 

Friendly Attac projectwebsite: www.friendlyattac.be

Vragen over cyberpesten? Lees het dossier op www.mediawijs.be