Wist je dat ...

… een grote – en in vele landen groeiende – proportie van de werkende bevolking in de schoonmaaksector werkt.

  • In België is de schoonmaaksector een van de grootste werkgevers.
  • De overgrote meerderheid van poetshulpen is vrouwelijk (98 procent).
  • 30 procent van de poetshulpen is 50 jaar of ouder.
  • 24 procent van de poetshulpen is niet geboren in België.

… jobs in de schoonmaaksector gekenmerkt zijn door een lage job kwaliteit en slechte werkomstandigheden.

  • Chemische stoffen:
    • Poetshulpen worden vaak blootgesteld aan allerlei chemische stoffen, die niet enkel aanwezig zijn in de poetsproducten, maar ook in de omgeving waar de poetshulpen werken. Een studie van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) uit 2018 toont aan dat longziektes meer voorkomen bij poetshulpen. Dit door de inhalatie van toxische dampen die vrijkomen bij het gebruik van chemische producten.
  • Zware taken:
    • Poetsen is een fysiek belastende activiteit en belast het musculoskeletale en cardiovasculaire systeem. Een studie van het ABVV uit 2017 registreerde klachten aan de spieren en gewrichten bij 70 procent van de bevraagde poetshulpen. Deze problemen worden veroorzaakt door het uitvoeren van steeds dezelfde bewegingen, het vele bukken, de tijdsdruk maar ook de eisen van de firma en de klant zorgen voor extra klachten. Verder levert de klant het poetsmateriaal aan: overal iets anders en weinig ergonomisch poetsmateriaal.
    • Poetshulpen kennen een hoge werkdruk en kennen weinig controle over hun eigen werktijd, werkmethode en hoeveelheid werk. Uit een enquête van ABVV  blijkt de helft van de werknemers langdurig in ziekte is geweest (langer dan een maand). Bij terugkeer weigert 7 op de 10 werknemers een aangepast takenpakket te voorzien.
  • Lage lonen en weinig doorgroeimogelijkheden
    • Het merendeel van het schoonmaakpersoneel werkt aan een minimumloon en vaak deeltijds.
    • Vaak gaat het over ‘dead end’ jobs, met weinig carrièremogelijkheden. Ook al hebben poetshulpen vaak andere competenties, de mogelijkheden om door te groeien naar een andere job of opleiding zijn erg klein.
  • Dirty job, dirty worker?
    • Poetshulpen worden vaak gestigmatiseerd door het ‘vuile werk’ dat ze verrichten, waardoor mensen hen associëren met het ‘vuile werk’.
    • Uit een onderzoek van ACV blijkt dat een derde van de schoonmakers zich niet gerespecteerd voelt. Poetshulpen werken ook vaak alleen en hebben weinig contact met collega’s. Veel klanten negeren de poetshulp, waardoor de dirty job ook een lonely job wordt.
  • Vergelijkingsbasis?
    • Ondanks de slechte werkomstandigheden, tonen andere studies aan dat veel werknemers uit de schoonmaaksector een relatieve hoge werktevredenheid kennen. Dit wordt voornamelijk verklaard doordat ze vaak uit jobs komen met nog slechtere arbeidscondities of uit een langdurige werkloosheid.

… poetshulpen een hoog risico op seksueel geweld kennen?

  • Bijna een derde van de poetsvrouwen werd ooit al seksueel benaderd door haar werkgever of klant, een cijfer dat wellicht een onderschatting is van de reële prevalentie van seksueel geweld bij deze populatie. “Dat gaat van suggestieve opmerkingen tot aanrakingen, maar ook fysiek geweld en zelfs verkrachting”, zo blijkt uit een rondvraag van het ACV.

… poetshulpen te maken krijgen met discriminatie

  • Uit een studie van het Minderhedenforum blijkt dat de meerderheid van de bedrijven discriminatoire vragen kreeg van de klant ondanks regelgeving die dit verbiedt.
  • Bijna een op vier van de dienstenchequegebruikers wenst geen ‘allochtone’ poetshulp
  • Het Minderhedenforum toetste via academische parktijktesten in welke mate de sector ingaat op discriminatoire vragen. Men belde naar 300 bedrijven met de vraag om geen ‘allochtone’ poetshulp te sturen: slechts een derde weigerde; 62,5 percent stemde toe; 4,5percent gaf de klant de mogelijkheid om zelf te selecteren op socio-demografische kenmerken.

… poetshulp binnen bedrijven vaak worden aangeleverd via gespecialiseerde schoonmaakbedrijven?

  • Een groot deel van de bedrijven besteedt de onderhoudstaken uit aan gespecialiseerde schoonmaakbedrijven, voornamelijk om de kosten te drukken. In 2015 werkte ongeveer 3/4de van het schoonmaakpersoneel in dit type van bedrijven. Deze schoonmaakbedrijven staan onder druk om goedkope en flexibele schoonmaakdiensten te leveren. Om aan deze vraag naar flexibiliteit tegemoet te komen, zijn deeltijdse contracten en contracten van bepaalde duur oververtegenwoordigd in deze sector. Diensten worden vaak in de vroege of late uren, of tijdens de nacht aangeboden, zodat ze de dagelijkse werking van de klant niet verstoren. Daardoor werken werknemers in de schoonmaaksector vaak onregelmatige uren, en kennen ze vaak geen vaste werkplaats, wat ook een impact heeft op de werk-gezinsbalans van het schoonmaakpersoneel.

… de overgrote meerderheid van de huishoudelijke poetshulpen werkt via het systeem van dienstencheques?

  • Frank Vandenbroucke, de toenmalige minister van werk, voerde in 2004 het dienstenchequesysteem in, met als doel om jobs te creëren en zwartwerk te‘witten’. Sinds de invoering van dit systeem, wordt een groot deel van de jobs in de schoonmaaksector betaald via dienstencheques.
  • In 2016, werkten er al 140.171 mensen (goed voor 79.002 voltijds equivalente werknemers) via de Dienstencheques. 12 procent van de bevolking, oftewel 22 procent van de gezinnen, gebruikt ze; het aantal gebruikers groeit nog steeds en heeft het miljoen overschreden.
  • Het dienstenchequesysteem had een enorme impact op de werkgelegenheid bij laaggeschoolden. In 2012 werkte 3,4 procent van de Belgische beroepsbevolking via de cheques. 97 percent hiervan was vrouwelijk en 56 percent had geen diploma secundair onderwijs. Van alle laaggeschoolde vrouwen die in België in 2012 aan het werk waren, deed 25,6 procent dat via de dienstencheque.

… de meerderheid van de kosten betaald worden door de overheid?

  • Via subsidies aan bedrijven en fiscale korting voor de klant betaalt de overheid 73 tot 80 procent voor elk gepresteerd uur binnen het dienstenchequestelsel. Schattingen over het totale budget lopen uiteen van 1,8 tot 3 miljard euro per jaar.

… het dienstchequesysteem misbruikt wordt ten nadele van de poetshulpen?

  • Volgens het Koninklijk Besluit (B.S. 7/29/2009) horen dienstchequeswerknemers automatisch een contract van onbepaalde duur te krijgen indien ze drie opeenvolgende maanden bij dezelfde werkgever werkten. Werknemers moeten ook minimaal drie opeenvolgende uren werken per opdracht en minimaal 10 uur per week (13u voor bepaalde types van werknemers). Zowel de werkuren als het loon moeten stabiel blijven tijdens de duur van het arbeidscontract.
  • In de praktijk houden werkgevers zich hier niet altijd aan.
    • Poetsvrouwen worden bijvoorbeeld verplicht om een nieuw contract, met minder werkuren, te tekenen indien er een klant vertrok.
    • Om de wispelturige aanvragen van klanten (bv. het afzeggen van poetshulp tijdens vakanties) op te vangen, vragen sommige schoonmaakbedrijven aan de poetshulp om een vast contract te tekenen met een beperkt aantal uren, en een wekelijkse addenda met bijkomende uren. Dit zijn illegale praktijken.
    • Andere werkgevers verplichten de poetshulp om betaald verlof op te nemen, geen loon uit te keren, of tijdelijke werkloosheid in te roepen.

… maatschappelijk belangrijke jobs onderbetaald worden ondanks hun maatschappelijke meerwaarde?

  • Een studie van New Economics Foundation (2009) stelde vast dat elke euro die een poetshulp in een ziekenhuis verdient, meer dan 10 euro aan maatschappelijke waarde oplevert.

… in Nederland de poetshulpen de slechte arbeidsvoorwaarden en werkomstandigheden aankaarten via het Schoonmakersparlement?

  • Het Schoonmakersparlement in Nederland ontstond binnen de FNV-vakbond in 2009 om schoonmakers een stem te geven en uit de onzichtbaarheid te krijgen. Een unicum gezien vakbonden over de hele wereld zich hierdoor lieten inspireren.
  • Sindsdien zijn er reeds diverse acties geweest om betere werkomstandigheden voor het schoonmaakpersoneel op te eisen. Een nieuwe cao met betere loonsvoorwaarden was het resultaat. Zo werd er in 2012 16 weken lang gestaakt, totdat hun eisen werden ingewilligd.
  • Enkele jaren later voerde de vakbond opnieuw acties tegen het schoonmaakbedrijf ISS wegens intimidatie van schoonmakers die ijverden voor een lagere werkdruk en het niet verlengen van tijdelijke contracten.
  • Zo onderhandelden - in december 2018 - de vakbonden verder over het loon, het pensioen, over respect op de werkvloer en hoe schoonmakers en leidinggevenden met elkaar kunnen omgaan. De slogan van de schoonmakers ‘SCHOON GENOEG’ wordt steeds duidelijker en meer gehoord. 
  • Meer info:

Poetspersoneel campagne

Referenties

  1. Rijksdienst voor Sociale Zekerheid, R.v.s. Online statistieken. Tewerkstelling met dienstencheques. 2019.
  2. Goffin, K., Schooreel, T., Mertens, K., Valsamis, D., Van der Beken, W. De dienstencheques 360° doorgelicht? 2018, Idea Consult: Brussel.
  3. Brun, E. The occupational safety and health of cleaning workers EU-OSHA. Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities: European Agency for Safety and Health at Work, 2009.
  4. Van den Borre, L. and P. Deboosere. Health risks in the cleaning industry: a Belgian census-linked mortality study (1991–2011). International archives of occupational and environmental health, 2018. 91(1): p. 13-21.
  5. Van den Borre, L. and P. Deboosere. Investigating self-reported health by occupational group after a 10-year lag: results from the total Belgian workforce. Archives of Public Health, 2018. 76(1): p. 68.
  6. ABVV. Enquete Dienstencheques en schoonmaak: Hoe zwaar is jouw werk?. 2017, ABVV Algemene Centrale.
  7. Selleslagh, D. Hoeveel kost uw poetshulp echt? De Tijd. 2019.
  8. Bosmans, K. et al., Dirty work, dirty worker? Stigmatisation and coping strategies among domestic workers. Journal of Vocational Behavior, 2016. 92: p. 54-67.
  9. Jansen, C. Een op de drie schoonmakers voelt geen respect, in DeWereldMorgen. 2014.
  10. Léné, A. Job satisfaction and bad jobs: why are cleaners so happy at work? Work, Employment and Society, 2019. 33(4): p. 666-681.
  11. Stevens, G. Een poetsvrouw op drie slachtoffer van seksueel geweld: ‘Ze zijn te bang om het te melden’. De Standaard, 2017.
  12. Arvey, R.D. and M.A. Cavanaugh, Using surveys to assess the prevalence of sexual harassment: Some methodological problems. Journal of social issues, 1995. 51(1): p. 39-52.
  13. Spaas, N. Dienstencheques: Subsidieren om te discrimineren? 2015, Minderhedenforum.
  14. Mousaid, S., et al., The quality of work in the Belgian service voucher system. International Journal of Health Services, 2017. 47(1): p. 40-60.
  15. Lawlor, E., et al. A Bit Rich: Calculating the real value to society of different professions. 2009: New Economics Foundation.