Over het bestaan en de betekenis van het onscherpe in de beeldhouwkunst, een vergelijk met de fotografie en de relatie tot ons geheugen

Maart 2022

Seminarie door Anton Cotteleer i.s.m. Steven Humblet

Onscherpte lijkt me sterker in relatie te staan tot ons geheugen, tot onze herinnering en de droom dan het scherpe beeld. Net zoals de herinnering veelal vaag, onduidelijk, fragmentarisch en dus onvolledig is, is onscherpte suggestief, onvolmaakt en voor interpretatie vatbaar. Het lijkt te balanceren tussen het het banale en het mystieke. Onscherpte kan ook verbonden worden met de tand des tijds: ze verschijnt als het resultaat van verkleuring, degradatie, aantasting, erosie en aftakeling. Maar onscherpte kan ook een bewuste keuze zijn om een uitgesproken esthetisch effect te verkrijgen en de kijker in een specifieke stemming te brengen. Onscherpte is materieel (het patina van de tijd) en immaterieel (want wezenlijk ongrijpbaar).

Ondertussen vraag ik mij steeds meer af hoe het onscherpe zich kan manifesteren in het sculpturale object. Hoe verhoudt het spanningsveld tussen scherpte en onscherpte zich tot de tactiele ruimte en hoe verhoudt “het belichaamde zijn” zich tot sculpturale onscherpte? Hoe kan onscherpte zich manifesteren binnen een tactiele waarneming? Bestaat er überhaupt zoiets als onscherpte binnen de realiteit van het afgelijnde fysieke object? Bestaat er zoiets als de ‘onscherpe aanraking’? Spelen kleur, materie, vorm en huid een rol bij het oproepen van onscherpte in een ruimtelijk werk? Kan een beeld op zich onscherp zijn of enkel in relatie tot iets anders: bijvoorbeeld context, waarnemer, …? Wat doet dit onscherp effect met onze herinneringen?

Wat is de visie van mogelijke sprekers zoals doctorandi neuroloog Rachel Williams op het onscherpe en de relatie tot het geheugen? In de fotografie wordt onscherpte vaak beschouwd als een fotografische fout, toch zijn er ook fotografen die onscherpte juist bewust opzoeken. Hoe verhouden deze twee kwalificaties zich ten opzichte van elkaar? Fotografische onscherpte kan ook op verschillende manieren bereikt worden, met telkens andere betekeniseffecten tot gevolg. Op deze vragen zullen Prof. Ernst van Alphen en docent fotogeschiedenis Steven Humblet pogen een antwoord te formuleren. Hoe zit het met de notie van onscherpte binnen het domein van de beeldhouwkunst? Kunnen kunsthistorici en curatoren als Jon Wood, Penelope Curtis of Sara Weyns hier een antwoord op geven? En hoe beschrijven kunstenaars als Klara Black of Filip Vervaet ‘het onscherpe’ binnen hun artistieke praktijk?

Deze (en talloze andere) vragen zullen worden behandeld tijdens het seminarie. Conclusies en bedenkingen zullen verwerkt worden en deel uitmaken van mijn verder onderzoek. In het najaar van 2022 of voorjaar van 2023 zal ik een masterclass organiseren rond de thematiek van het onscherpe. De resultaten van het seminarie zullen hierin verwerkt worden.