Flexibel lesgeven. Leidraad voor het inzetten en ontwikkelen van lerarencompetenties in het lager onderwijs.

Struyf, E., Van Mieghem, A., Simons, M., Vandervieren, E., Casteleyn, J., & Smits, T. (2017). Flexibel lesgeven. Leidraad voor het inzetten en ontwikkelen van lerarencompetenties in het lager onderwijs. Leuven: Lannoo Campus.

Het lager onderwijs kent momenteel twee cruciale uitdagingen: de toenemende diversiteit binnen de leerlingenpopulatie en de overgang tussen het lager en secundair onderwijs. Dit boek toont aan dat een belangrijk antwoord op die uitdagingen ligt in een personeelsbeleid waarin de competenties van leraren gericht ingezet en ontwikkeld worden. Daarvoor beschrijft Flexibel lesgeven acht praktijkvoorbeelden die ingaan op de vakkennis van leraren, verhoogde vormen van samenwerking of variaties in taakinvulling. De auteurs brengen ervaringen van leerlingen, leraren en directieleden in kaart en koppelen die aan de reflecties van vooraanstaande onderwijsexperten. Uit de voorbeelden destilleren de auteurs essentiële krachtlijnen en concrete aanbevelingen voor het onderwijs van morgen. Daarin staan teamleren, cocreatie, onderwijskundig leiderschap en professionele leeromgevingen centraal. Zo inspireert Flexibel lesgeven leraar, directie en beleidsverantwoordelijke om de leerkracht als cruciale onderwijstroef te blijven uitspelen.

Zicht op leerwinst. Scenario's voor gestandaardiseerd toetsen

M. Penninckx, J. Vanhoof, A. Quintelier, S. De Maeyer & P. Van Petegem (2017). Zicht op leerwinst. Scenario's voor gestandaardiseerd toetsen. ISBN: 9789463440349. Leuven: Acco.

Boek cover

Zijn gestandaardiseerde toetsen voor het opvolgen van leerresultaten van leerlingen en scholen wel zinvol? Er woedt daarover in ons onderwijssysteem een aanhoudende discussie. Er waren en zijn goede redenen voor terughoudendheid. Maar ondertussen onderneemt een groeiend aantal landen wél stappen in die richting. In sommige landen is het gestandaardiseerd in kaart brengen van leerresultaten en leerwinst van leerlingen al gemeengoed. 

De aanhoudende discussie kan begrepen worden vanuit twee ogenschijnlijk tegengestelde visies op onderwijs(kwaliteit). Aan de ene kant staat een visie die pleit voor competitie en beloning van verdiensten en prestaties. Aan de andere kant staat een visie die competitie ontmoedigt, die inzet en goede processen beloont en die aan collectieve verantwoordelijkheid de voorkeur geeft boven individuele verantwoordelijkheid. Enerzijds wordt gepleit voor een transparante meting van de prestatie van openbare diensten zoals onderwijs, terwijl anderzijds een lans gebroken wordt voor vertrouwen in onderwijsprofessionals.

Dit boek wil de genoemde tegenstellingen overstijgen, voorbij de karikaturen in het denken over gestandaardiseerd toetsen. Het boek maakt duidelijk dat het loont om een (meer) systematisch zicht te krijgen op leerresultaten, leerwinst en toegevoegde waarde in het leerplichtonderwijs. Daartegenover staat dat we sommige monitoringssystemen inderdaad kritisch moeten bekijken en dat ongewenste effecten zich kunnen voordoen. De auteurs beschrijven bestaande – buitenlandse – monitoringssystemen met hun positieve en negatieve effecten. Zo komen ze tot concrete scenario’s om leerwinst in kaart te brengen. De wenselijkheid ervan toetsten zij bij betrokkenen in scholen, bij beleidsverantwoordelijken en bij specialisten. Daaruit blijkt dat het draagvlak voor monitoring groter is dan vermoed.

 

Doeltreffend schoolbeleid. Praktijkboek beleidsvoerend vermogen in scholen

J. Vanhoof & P. Van Petegem (2017). Doeltreffend schoolbeleid. Praktijkboek beleidsvoerend vermogen in scholen. ISBN: 9789463440288. Leuven: Acco. 

Boek coverScholen krijgen steeds meer autonomie om vorm te geven aan hun beleid. Positief is dat daardoor rekening kan worden gehouden met de lokale context. Tegelijk stelt dit de school ook wel voor uitdagingen en wordt er een beroep gedaan op het beleidsvoerend vermogen van de scholen. Doeltreffend schoolbeleid is een herwerking en tegelijk update van het eerder uitgegeven Pei/ijlen naar succesvol schoolbeleid. Het boek biedt een houvast aan alle personeelsleden van scholen en schoolgemeenschappen en aan begeleiders van onderwijs die mee vorm en inhoud geven aan het schoolbeleid. De auteurs presenteren acht ‘dragers’ van beleidsvoerend vermogen die van doorslaggevend belang zijn voor het realiseren van een geslaagd schoolbeleid: doeltreffende communicatie, ondersteunende professionele en persoonlijke relaties, gedeeld leiderschap, gezamenlijke doelgerichtheid, responsief vermogen, innovatievermogen, een geïntegreerd beleid en reflectief vermogen. De auteurs vatten het boek zo op dat de lezer op een actieve wijze aan de slag kan met het boek. Aan de hand van reflectie-oefeningen kan hij nagaan in welke mate een bepaalde ‘drager’ aanwezig is op zijn school. Daarnaast krijgt hij aanknopingspunten voor de realisatie van alle acht de dragers van beleidsvoerend vermogen. De auteurs beschrijven een gevalideerd instrument dat toelaat het beleidsvoerend vermogen van de school in kaart te brengen, met als uiteindelijke doel de verdere schoolontwikkeling.

Informatiegebruik door schoolleiders en leerkrachten

R. Van Gasse, J. Vanhoof, P. Mahieu & P. Van Petegem. Informatiegebruik door schoolleiders en leerkrachten. ISBN: 9789044132540. Antwerpen: Garant.

Schoolleiders en leerkrachten ervaren dat ze doeltreffender gebruik kunnen maken van de informatie waarover ze beschikken om problemen waarmee ze geconfronteerd worden te begrijpen en het hoofd te bieden. Vanuit de overtuiging dat informatiegebruik een meerwaarde kan betekenen voor het nemen van beleids- en praktijkbeslissingen, zetten scholen informatiegebruik dan ook steeds prominenter op hun agenda. Hun streven is om via informatie aspecten van de eigen onderwijsprocessen en -resultaten in kaart te brengen en verder te ontwikkelen. De aandacht voor informatiegebruik wordt daarnaast geprikkeld door verwachtingen van buiten de school. Schoolleiders en leerkrachten zijn zoekende in hoe ze informatie kunnen aanwenden om verantwoording af te leggen voor hun onderwijsprocessen en -resultaten. Beide streefdoelen realiseren blijkt echter bijzonder moeilijk te zijn. Het beschikbare informatieaanbod is vaak niet afgestemd op informatiebehoeften, belangrijke informatiebronnen ontbreken en het is aangewezen vaardigheden en attitudes doelbewust verder te ontwikkelen.

Dit boek biedt wetenschappelijk gefundeerde inzichten in hoe en waarom Vlaamse schoolleiders en leerkrachten verschillende soorten informatie aanwenden. Het beschrijft bestaande initiatieven en geeft inzicht in de randvoorwaarden die tot succesvol informatiegebruik kunnen bijdragen. Het boek formuleert aan de hand van richtinggevende principes concrete aanbevelingen om het informatiegebruik in scholen verder te ondersteunen. Op die manier vormt het een houvast, zowel voor schoolleiders en leerkrachten die aan een informatiecultuur wensen te werken als voor hun begeleiders en beleidsmakers die een context wensen te creëren die informatiegebruik in scholen mee mogelijk maakt.

Leerbereidheid van leerlingen aanwakkeren : principes die motiveren, inspireren én werken

Vanhoof Jan, Van de Broek M., Penninckx M., Donche Vincent, Van Petegem Peter. Leerbereidheid van leerlingen aanwakkeren : principes die motiveren, inspireren én werken. isbn 978-90-334-8805-4-Leuven, Acco(2012). 

De bereidheid van leerlingen om te leren is al decennia lang de focus van veel en gedegen onderzoek. De aanpak van onderzoekers heeft echter niet altijd bijgedragen tot de transfer van deze inzichten naar de onderwijspraktijk. Die kloof wordt in dit boek gedicht. Het geeft een overzicht van wat er over leerbereidheid geweten is en vertaalt dit in concrete tips voor onder meer leerkrachten, leerlingbegeleiders en schoolleiders. Een verdieping in het boek maakt de lezer vertrouwd met verschillende zienswijzen en bestaande evidentie omtrent (het gebrek aan) leerbereidheid en omtrent wat leren (wel en niet) leuk en boeiend maakt. Daarmee raken we aan de kern van onderwijs, met name de kunst om met leerlingen een zodanige pedagogische en didactische relatie aan te gaan dat zij op een gemotiveerde manier tot leren bereid zijn

Klaar voor hoger onderwijs of arbeidsmarkt? Longitudinaal onderzoek bij laatstejaars leerlingen bij secundair onderwijs.

T. Van Daal, L. Coertjens, E. Delvaux, V. Donche & P. Van Petegem (2013). Klaar voor hoger onderwijs of arbeidsmarkt? Longitudinaal onderzoek bij laatstejaars leerlingen bij secundair onderwijs. isbn 9789044130959. Garant nv.

De overgang van het secundair onderwijs naar het hoger onderwijs is voor vele jongeren niet vanzelfsprekend. Slechts 40% van de studenten slaagt volledig voor het eerste jaar hoger onderwijs. En na 1 jaar heeft ongeveer 1/10 schoolverlaters nog geen job. Deze studie beschrijft voor het eerst deze overgang en volgt een groep van meer dan 3000 leerlingen uit 32 secundaire scholen gedurende twee jaar. Het onderzoek beschrijft het proces van studie- of arbeidskeuze. Bij de groep die verder studeert, komen de veranderingen in leerstrategieën (hoe leren leerlingen gewoonlijk) en in motivatie aan bod. Tevens wordt nagegaan hoe de aansluiting tussen het secundair en het hoger onderwijs wordt ervaren. Uiteraard wordt ook het studiesucces bestudeerd. Bij de groep die overstapt naar de arbeidsmarkt, krijgt onder meer de match tussen de gevolgde opleiding en de job ruime aandacht, net als aspecten van werkplekleren en van jobmotivatie.

Onderzoekend leren stimuleren : effecten, maatregelen en principes.

De Groof J., Donche Vincent, Van Petegem Peter. Onderzoekend leren stimuleren : effecten, maatregelen en principes. isbn 978-90-334-8807-8-Leuven, Acco(2012). 

Vanuit de onderwijspraktijk worden heel wat vragen gesteld over zinvolle werkwijzen om onderzoekscompetenties bij leerlingen te versterken. Aan de hand van een praktijkgerichte en wetenschappelijke reviewstudie beogen de onderzoekers handvatten aan te reiken voor leerkrachten om het onderzoekend leren optimaal te ondersteunen in de klaspraktijk. Hiervoor staan de auteurs stil bij de resultaten van internationaal onderzoek naar de verschillende didactische benaderingen om onderzoekend leren bij leerlingen te stimuleren. Aandacht gaat hierbij uit naar de onderzochte effecten alsook de (rand)voorwaarden op het vlak van de onderwijsleeromgeving en de rol van leerkrachten en leerlingen hierin. Daarnaast gaan ze ook in op de vraag welke didactische ondersteuning voor welke leerlingen optimaal is wanneer leerlingen onderzoekend leren.

LEMO: een instrument voor feedback over leren en motivatie

Donche Vincent, Van Petegem Peter, Vermunt J. De LEMO-vragenlijst. LEMO: een instrument voor feedback over leren en motivatie. Donche, Vincent [edit.]; e.a.-isbn 978-90-301-0834-4-Mechelen, Plantyn(2010),

LEMO is, zoals de ondertitel het zegt, een instrument voor feedback over leren en motivatie. Het is een vragenlijst die gebruik maakt van zelfrapportage. Dit houdt in dat de leerling uit de derde graad van het secundair onderwijs of de student uit het hoger onderwijs over zichzelf reflecteert aan de hand van een vragenlijst. Het instrument baseert zich onder andere op het recente wetenschappelijke inzicht dat het meta-leren (nadenken over het eigen leren) versterkend werkt voor het eigenlijke leren.

Gids voor werkplekleren : een methodiek voor competentiebepaling en -assessment

Van den Bossche Piet, Donche Vincent, Gijbels David, De Groof Jetje, Delbecque Hanne, Leppens Jessica. Gids voor werkplekleren : een methodiek voor competentiebepaling en -assessment-Antwerpen, IOIW(2011).

Werkplekleren, gedefinieerd als het aanleren van algemene én beroepscompetenties in een werksituatie die ook een leersituatie is, kennen we al langer in Vlaanderen. Hiermee worden verschillende vormen gedekt die variëren in duur, omvang, locatie, actoren enz… Het is belangrijk niet enkel het aanbod van werkplekleren kwantitatief maar ook kwalitatief verder uit te bouwen. Een essentieel kwaliteitscriterium is het kunnen overbrengen van competenties van de ene (onderwijs en vorming) naar de andere context (werkplek), rekening houdend met de contextspecificiteiten en de mogelijke wisselwerking. 

Naar aanleiding van vragen van leerkrachten, docenten en begeleiders naar het hoe en wat van werkplekleren, werd een onderzoek uitbesteed aan het Instituut voor Onderwijs- en Informatiewetenschappen, met onderzoekservaring betreffende leerstijlen en werkplekleren. Het onderzoek liep van 15 maart 2011 tot en met 15 juli 2011. Het resultaat van dit onderzoek is een praktisch hulpmiddel: een Gids voor werkplekleren. Deze gids is bedoeld om begeleiders van werkplekleren, voornamelijk de begeleiders van de opleidingsinstellingen, te assisteren specifieke competenties die aangeleerd kunnen worden tijdens het werkplekleren te herkennen, omschrijven en evalueren.