Typische woestijnfenomenen doen zich nu ook voor in nattere gebieden

Biologen UAntwerpen werkten mee aan internationaal onderzoek naar droogtemechanismen

Een internationaal team van biologen ontdekte dat natuurprocessen die zich traditioneel beperkten tot droge gebieden zoals woestijnen, zich nu in sneltempo beginnen manifesteren in vochtige, meer gematigde regio’s. “Die evolutie werd niet voorspeld, maar kan belangrijke implicaties hebben voor mens en natuur”, zegt dr. Hans De Boeck (UAntwerpen).

We beleven een droge, warme zomer, met nu een eerste officiële hittegolf. Geen verrassing, want volgens de NASA kenden we negentien van de twintig warmste jaren aller tijden sinds 2000. De klimaatverandering leidt onder meer tot hevigere regenbuien gevolgd door lange periodes van droogte, en tot grote bosbranden. Opvallend: ook streken met een gematigd klimaat worden steeds vaker getroffen.

Vandaag bestaat meer dan een derde van de landoppervlakte op aarde uit zogeheten ‘drylands’, zoals woestijnen. De natuur wordt er gekenmerkt door heel specifieke mechanismen. “Denk bijvoorbeeld aan afbraak van plantmateriaal door licht en hoge temperaturen, en korstvorming op de bodem door microscopische organismen”, legt De Boeck uit. “We konden een dozijn specifieke mechanismen in kaart brengen. Factoren zoals hoge temperaturen en sterk wisselende beschikbaarheid van water spelen een belangrijke rol.”

Toekomstmodellen

De klimaatverandering zal ertoe leiden dat gematigde streken meer en meer te maken krijgen met droge periodes en hoge temperaturen. Momenteel houden wiskundige modellen die voorspellen hoe ecosystemen zich zullen gedragen in zo’n warmer en droger klimaat er geen rekening mee dat de manier waarop de natuur werkt in onze streken, zal veranderen. Het nieuwe onderzoek stelt dat dit waarschijnlijk een foute veronderstelling is. "Om beter te voorspellen hoe de natuur zich zal gedragen in onze regio en andere vochtige streken, kunnen we leren uit wat er gebeurt in droge gebieden”, legt De Boeck uit.

Uit het onderzoek blijkt dat specifieke mechanismen die we kennen uit droge streken, vandaag al meer en meer voorkomen in meer gematigde, nattere gebieden, zoals bossen, weides en akkerland. “In 2018 kenden we een droge en hete zomer in grote delen van Europa”, legt De Boeck uit. “We merkten bijvoorbeeld dat landbouwgebieden door lagere groei en een minder dens plantendek zich meer gingen gedragen zoals in drylands.”

Deze evolutie gaat zich in de toekomst alleen maar versterken onder invloed van de klimaatverandering. Op basis van hun data maakten de wetenschappers toekomstmodellen. De resultaten zijn klaar en duidelijk: zo zal er tegen het einde van de 21ste eeuw wereldwijd meer dan 17 miljoen km² bijkomen aan gebieden waar bodemtemperaturen de 40°C zullen overschrijden, en periodes met bodemdroogte zullen vaker voorkomen in de meeste gebieden die vandaag nog niet als ‘droog’ beschreven worden.

Weerbaarder maken

Die evolutie zal zich ook voordoen in dichtbevolkte regio’s en dus zonder enige twijfel een impact hebben op het leven in die gebieden. “De nieuwe inzichten in deze studie kunnen bijdragen tot het weerbaarder maken van de samenleving tegen klimaatextremen, en om hun impact op natuur en mens te verminderen”, besluit De Boeck.

De Boeck voerde het onderzoek uit samen met internationale collega’s, onder leiding van José Grünzweig (Hebrew University of Jerusalem). Ook UAntwerpen-biologen Gaby Deckmyn en Omar Flores werkten mee aan het onderzoek. Hun paper verscheen in het tijdschrift Nature Ecology & Evolution.


Grünzweig JM, de Boeck HJ, Rey A, Santos MJ, Adam O, Bahn M, Belnap J, Deckmyn G, Dekker SC, Flores O, Gliksman D, Helman D, Hultine KR, Liu L, Meron E, Michael Y, Sheffer E, Throop HL, Tzuk O, Yakir D. 2022. Dryland mechanisms could widely control ecosystem functioning in a drier and warmer world. Nature Ecology & Evolution, doi 10.1038/s41559-022-01779-y