'Volhou(d)bare ontwikkeling' in het Zuid-Afrikaans zegt treffend wat Duurzame Ontwikkeling (DO) betekent: onze ontwikkeling moet vandaag en in de toekomst, lokaal én op wereldschaal economisch, ecologisch en sociaal verantwoord zijn.

Wat organisaties daar zelf toe bijdragen is, in vakjargon, Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). De universiteit is een bijzondere organisatie, daarom hebben wij het ook over ‘Maatschappelijk Verantwoord Organiseren’ om deze interne processen aan de Universiteit Antwerpen te benoemen. 

Samen met onze onderzoekers en studenten werkt de Universiteit Antwerpen op verschillende fronten tegelijk aan duurzame ontwikkeling. Deze ambitie behoort tot de kerntaken van de universiteit.

Onderstaande thema's illustreren hoe we Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen in de praktijk waarmaken. Onze ambities blijven groeien. 

Organisatie en beleid

De Universiteit Antwerpen verankert Maatschappelijk Verantwoord Organiseren op verschillende beleidsniveaus. 

Het begrip duurzaamheid is binnen de bedrijfsvoering aan de UAntwerpen geen loos begrip. In haar opdrachtverklaring nam de universiteit al in 1999 de zorg op voor het leefmilieu en voor duurzame ontwikkeling op ecologisch, economisch en sociaal vlak. Dat blijkt ook uit de ondertekening van het Copernicus-charter in datzelfde jaar. Naar aanleiding van tien jaar Universiteit Antwerpen werd de opdrachtverklaring vernieuwd: duurzaamheid is daarin prominent aanwezig.

Lees meer over duurzaamheid in de beleidsverklaring van de rector 2013-2016 (pdf - 464 KB)

Denktanks

De Stuurgroep Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen is een denktank van academici en medewerkers uit enkele centrale diensten die, net als andere stuurgroepen van de Universiteit Antwerpen, de Raad Dienstverlening voedt. Daarnaast werkt de Milieudienst aan duurzame initiatieven. 

Maatschappelijk Verantwoord Organiseren en Duurzaam Ondernemen aan de UAntwerpen (pdf 303 KB)

Onderwijs

Interfacultaire initiatieven brengen studenten uit diverse hoeken samen en verruimen hun blikveld, ook over diverse complexe duurzaamheidsuitdagingen. 

Enkele cases

  • Geïntegreerde case en River21
    De 'Geïntegreerde case' en 'River21-project: Vision-building for transboundary river management' zijn als best practices aangehaald in referentiewerken over duurzaam onderwijs. Deze projecten vinden hun weerslag in de Ecocampus publicaties:
  • Duurzaam ondernemen in de Haven van Antwerpen
    De universiteitsbrede case over duurzaamheid binnen het Antwerpse Havengebied geeft studenten de mogelijkheid om over het muurtje te kijken en vanuit een eigen invalshoek duurzaam ondernemen in havenverband te bestuderen.  
  • Duurzame activiteiten door Greenoffice 

    Het studentenplatform Greenoffice brengt studenten en personeel samen rond duurzame activiteiten. Tijdens de Klimaatweek stellen verschillende faculteiten en disciplines hun lessen over klimaatverandering open. Studenten en medewerkers kunnen kennismaken met nieuwe invalshoeken en expertise.

  • USOS
    USOS, de Universitaire Stichting voor Ontwikkelingssamenwerking van de UAntwerpen, organiseert een webinar Debating development: Reflecting on decolonial perspectives. 

Opleiding in Duurzame Ontwikkkeling en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

  • IMDO 
    Het IMDO (Instituut voor Milieu & Duurzame Ontwikkeling van de UAntwerpen) organiseert en coördineert verschillende opleidingen tot polyvalente milieudeskundigen.

  • Facultaire curricula
    Binnen meerdere facultaire curricula zijn er reguliere lessen die duurzaamheid, maatschappelijk verantwoord ondernemen, milieu en natuur als onderwerp hebben. 

    Enkele voorbeelden:

    • In de internationale 'I-week challenges for business' wordt gewerkt rond duurzaamheid als uitgangspunt.

    • Productontwikkelaars leren duurzaam te ontwerpen in het opleidingsonderdeel ‘duurzaam ontwerpen’ waarin ecodesign centraal staat.

    • De boeiende relatie mens-natuur staat centraal in het opleidingsonderdeel ecologische geschiedenis. 
    • Sociologen in spe volgen een cursus over ‘Milieu en beleid’ waarin het transitiedenken voor duurzame ontwikkeling centraal staat, met o.a. aandacht voor duurzame stadsontwikkeling, (politieke) beleidsvorming, milieubeleid en burgerschap.

      Onderzoek

      Ecologie en duurzame ontwikkeling is één van de onderzoeksspeerpunten van de Universiteit Antwerpen

      Op vele onderzoeksdomeinen zit het concept Duurzame Ontwikkeling en Maatschappelijk Verantwoord Organiseren ingebed in de universiteit. 

      De maatschappelijke en beleidsrelevantie van vele Europese en binnenlandse onderzoeksprojecten maakt dat resultaten in de publieke belangstelling staan. 

      Onderzoek naar duurzaamheidsthema’s gebeurt door steeds meer onderzoeksgroepen zoals bij het Instituut voor Milieu en Duurzame Ontwikkeling.

      Lees alles over de onderzoeksspeerpunten van de UAntwerpen. 

      Onderzoek gebeurt op een duurzame manier

      Dat onderzoek aan de UAntwerpen verantwoord uitgevoerd wordt, blijkt uit de 'code of conduct' die verschillende onderzoeksgroepen ondertekenden in Europese projecten. 

      Onderzoekers gebruiken ook vernieuwende werkvormen in het onderzoek. 

      Onderzoek met dieren wordt afgetoetst door de ethische commissie. 

      Aan tafel

      Onze planeet staat onder druk. Huidige voedingspatronen hebben een aanzienlijke voetafdruk.

      Systematisch kiezen voor de principes van duurzame voeding helpt alvast en is ook goed voor de gezondheid.

      Biogroenten en -fruit

      Iedere maandag van het academiejaar kunnen studenten en medewerkers een portie biogroenten en -fruit inslaan. Dankzij de samenwerking met Voedselteams vzw worden deze rechtstreeks door de boer op vier afhaalpunten aan de universiteit geleverd. Korter kan de keten niet zijn, tenzij je zelf groenten en fruit kweekt. 

      Lees alles over de groentetassen van de UAntwerpen

      Eten met een geweten 

      Sinds 2012 krijgen de studentenrestaurants Komida van de Universiteit Antwerpen coaching van Vredeseilanden vzw om maaltijden zo duurzaam mogelijk voor te schotelen.

      Komida kan zo in eer en geweten haar slogan waarmaken: 'eten met een geweten'. Vanuit de studentenrestaurants waaien deze duurzame principes ook over naar de andere cateringdiensten van de universiteit:

      • Meer verse groenten en fruit: lokaal en van het seizoen
      • Minder vlees: donderdag is Veggiedag
      • Kiezen voor duurzame vis
      • Kiezen voor duurzaam geproduceerde producten, zoals met bio-label
      • Kiezen voor producten afkomstig uit eerlijke handel, zoals met fairtrade-label
      • Tegengaan van voedselverspilling
      • Kiezen voor verantwoorde wegwerpverpakkingen
      • In 2012 schrapte de UAntwerpen definitief tonijn van het menu naar aanleiding van de door de studenten georganiseerde Oceaanweek

      Lees alles over de missie van de studentenrestaurants Komida

      STOP-mobiliteit


      De Universiteit Antwerpen hanteert de STOP-strategie. 


      In volgorde van prioriteit staan eerst Stappen, Trappen en Openbaar vervoer en als laatste alternatief Particulier autovervoer. Pas als laatste keuze vind je de bereikbaarheid per auto op onze bereikbaarheidsfiches: een bewuste strategie om eerst andere alternatieven aan te reiken. 

      Bekijk de bereikbaarheidsfiches 'Op weg naar de juiste campus'. 
       

      Trappen

      • Enkele medewerkers hebben een fietsrouteplan uitgewerkt tussen de verschillende campussen van de universiteit. Medewerkers kunnen iedere maand een fietsvergoeding bij elkaar fietsen en ze kunnen instappen in Bike to Work
         
      • Om het autogebruik te doen dalen, is er flink geïnvesteerd in fietsvoorzieningen zoals douches en fietsenstallingen. In elke campusbibliotheek vind je een fietspomp. 
         
      • Bij fietspech kunnen studenten en personeelsleden terecht bij de herstellers van LWP vzw in de fietsherstelwerkplaats op de Stadscampus of door de vliegende brigade van Werkmaat op Campus Drie Eiken, Campus Groenenborger en Campus Middelheim. Deze twee bedrijfssamenwerkingen uit de sociale economie zorgen ervoor dat de fietsherstellers praktijkervaring opdoen om hun opleiding te voltooien.
         
      • Studenten kunnen terecht bij Fietshaven vzw voor de huur van een fiets voor enkele maanden, een semester of een jaar. UAntwerpen zorgt mee een democratisch tarief. 
         
      • Met de Blue-bike aan de stations van Mortsel, Antwerpen-Centraal en Antwerpen Berchem ben je snel op een van de universiteitscampussen. 

      Openbaar vervoer

      • De universiteitscampussen zijn goed bereikbaar met het openbaar vervoer, eventueel in combinatie met een Blue-bike fiets.
         
      • De woon-werkverplaatsingen van werknemers worden volledig gedragen door de UAntwerpen. 

      Particulier autovervoer

      • Op het carpoolportaal van de Universiteit Antwerpen kan je op zoek gaan naar een carpoolpartner: meerijden of een plaats ter beschikking stellen. Of je nu op regelmatige basis wil carpoolen of enkel wanneer het openbaar vervoer het laat afweten: het kan allemaal.
         
      • Voor dienstverplaatsingen stelt de Universiteit Antwerpen enkele zuinige stadswagens ter beschikking. Zo kunnen medewerkers op een duurzame manier naar het werk komen en toch over een auto beschikken. Enkele departementen stellen ook een dienstfiets ter beschikking.

      Business Mobility Award


      De Business Mobility Award 2013 ging naar de Universiteit Antwerpen voor haar doorgedreven mobiliteitsbeleid met focus op duurzame vervoermiddelen.

      Gebouwen en energie

      De Universiteit Antwerpen beheert meer dan honderd gebouwen gaande van historische panden tot aankomende nieuwbouwprojecten.

      Ook hier is er de ambitie om te verduurzamen. Enkele voorbeelden:

      • (Ver)nieuwbouw
        Bij (ver)nieuwbouw integreert de universiteit nieuwe technieken om zo duurzaam mogelijk te bouwen. Het nieuwe gebouw waar industriële wetenschappen gehuisvest wordt, is zo ontworpen dat studenten meteen in praktijk zien hoe installaties optimaal werken. 
         
      • Groene energie
        Warmterecuperatie, zonnepanelen, regenwaterrecuperatie, groendaken: de verschillende mogelijkheden worden bij elk dossier onderzocht en waar mogelijk toegepast.
         
      • Waterbeleid
        De medewerkers van de UAntwerpen worden aangespoord om zuinig om te gaan met water, grondstoffen en energie. Voor verbetertips of grieven kunnen ze terecht bij de duurzaamheidscoördinator.
         
      • Stadslab 2050
        De onderzoeksgroep Energy and Materials in Infrastructure and Buildings (EMIB) van de Universiteit Antwerpen werkt onder meer samen met Stad Antwerpen aan de ontmoetingsruimte 'Energie voor het Antwerpse hart' van Stadslab 2050. Zo wil ze warmteverlies in de stad in kaart brengen en oplossingen aanreiken.

      Biodiversiteit

      Groendaken en gierzwaluwnesten in de stad

      • Waar het technisch mogelijk is, installeert de universiteit groendakconstructies. Op de Stadscampus in het gebouw Meerminne voorziet het groendak zitbanken om even te verpozen. Op verschillende campussen in de universiteitswijk kan je ook genieten van het groen in onze tuin.
         
      • Op enkele plaatsen biedt de UAntwerpen nestgelegenheid voor gierzwaluwen, een soort die in de stad overleeft als in een modern rotslandschap.
         

      Bijenhotels in het groen


      In 2013 opende de Universiteit Antwerpen een aantal bijenhotels op de buitencampussen. Door het verdwijnen van natuur en nectarplanten door allerlei ziektes en het gebruik van pesticiden gaat de wilde bijenpopulatie achteruit.

      “De impact van zo’n actie is enorm”, zegt duurzaamheidcoördinator Carla Uwents. ”Bijen bevruchten duizenden bloemen, planten en fruitbomen in de naaste omgeving. Op die manier bouwt de universiteit mee aan een grotere biodiversiteit.”



      Vleermuizen 

      Campus Drie Eiken is gesitueerd rond de FORT 6-site. De Fortengordel rond Antwerpen staat gekend om de vleermuizenpopulaties die er overwinteren en sommige soorten hebben er zomerbroedsels.

      UAntwerpen overlegt met de bevoegde overheden om deze kolonies op haar domein te behouden, maar tegelijk ook de nodige onderhouds- en bouwwerken te kunnen uitvoeren. 

      Omdat het zo uitzonderlijk is om zo veel vleermuizen te herbergen, is de vleermuis de mascotte van milieu- en preventiedienst geworden.

      Paddenaandacht


      Tijdens de paddentrek krijgen de amfibieën op onze campus eventjes meer aandacht en rust, en moeten voetgangers en fietsers een kleine omweg maken.

       

       

       

      Demoproject waterbeheer

      Op campus Drie Eiken in Wilrijk stroomt de Kleine Struisbeek. Samen met het provinciebestuur van Antwerpen wordt hier rond een educatief demoproject gewerkt om de verschillende soorten oeververstevigingen te demonstreren. Zo kunnen de studenten Water technology meteen van de les naar de voorbeelden in de praktijk.

       

      Aankoop- en afvalbeheer

      Als een van de grootste werkgevers in de Antwerpse regio, met 5.000 werknemers en 20.000 studenten, wordt op de Universiteit Antwerpen heel wat aangekocht en afgevoerd.

      Al sinds 2008 kiest de UAntwerpen voor volledig gerecycleerd papier bij centrale aankopen. Bij grote aankopen wordt waar mogelijk gekozen voor duurzame varianten. Zo bevat het wagenpark een exemplaar op aardgas en bij de bestekken voor de schoonmaak wordt rekening gehouden met verschillende criteria van duurzaamheid en milieu. 

      Materiaalladder

      Voor het beperken van de afvalstroom hanteren we de 'materiaalladder':

      • Preventie
        De beste manier om met producten om te gaan, is vermijden dat er afval bijkomt. De UAntwerpen doet daarom geen ondoordachte aankopen. Er wordt enkel gekocht wat er nodig is  en grote aankopen worden zoveel mogelijk universiteitsbreed gedaan. 
         
      • (Voorbereiding tot) hergebruik
        Binnen de UAntwerpen wordt heel wat materiaal en meubilair hergebruikt of gerecupereerd, zeker bij verhuisbewegingen. Wat voor de ene dienst een afvalstof is, kan een grondstof zijn voor iemand anders. Indien de goederen niet hergebruikt kunnen worden binnen de universiteit, worden ze opgehaald door de Kringwinkel om zo een zinvolle herbestemming te krijgen.
         
      • Sorteren en recyclen
        De courante fracties zoals papier, PMD, gft, batterijen, toners, gsm’s worden uiteraard volgens afvalbak gesorteerd. Voor specifieke fracties zoals glas, labo-afval, kadavers, hout en sloopafval, elektronica kunnen medewerkers terecht bij de Milieudienst. Zij zijn op de hoogte over de correcte afvoermethode en bijhorende procedures. Hoe zuiverder de fracties, hoe beter het materiaal kan verwerkt of hergebruikt worden.
         
      • Andere nuttige toepassingen
        Verbranding van afvalstoffen met hoog rendement waarbij er energie gerecupereerd wordt. De groenten- en fruitfractie die wordt opgehaald in onze studentenresto’s wordt op een professionele manier omgezet in biogas.
      • Verwijderen
        Verwijderen staat het laagst op de materiaalladder met storten als laatste optie.

      Sociaal

      Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen gebeurt met aandacht voor mensen. Overleg met de belanghebbenden en stakeholders gebeurt via diverse platforms. 

      • Medewerkers
        De medewerkers van de Universiteit Antwerpen zijn het menselijk kapitaal waaruit creativiteit, onderzoek en enthousiasme ontspruit. Het zorgen voor een veilige, gezonde en aangename werkomgeving is van belang. Daar staat de dienst Preventie en Bescherming op het Werk voor in. Ook permanente bijscholing doorheen de loopbaan is belangrijk. Deze opleidingen worden gecoördineerd door het Departement Personeel en Organisatie.
         
      • Studenten
        Onze studenten nemen zelf duurzaamheidsinitiatieven zoals de Klimaatweek, Oceaanweek,... Wie met een duurzaam idee aan de slag wil gaan, kan bij de Duurzaamheidscoördinator van de UAntwerpen terecht. Bovendien brengt de Universitaire Stichting voor Ontwikkelingssamenwerking (USOS) studenten dichter bij het zuiden en organiseert ze inleefreizen.

        In de loop van het academiejaar 2013-2014 richtten enkele enthousiaste studenten Uact op. Deze nieuwe studentenvereniging organiseert activiteiten om duurzaamheid tastbaar te maken voor studenten in het studentenleven. De voorloper hiervan was het Duurzame Ontwikkelingsteam van de UA: DOt, een studentenclub die in 2002 werd opgericht.
         
      • Participatie
        Op alle niveaus aan de Universiteit Antwerpen gebeurt de beleidsvorming met participatie van de verschillende geledingen. Voor een volledig overzicht kan je terecht op het organogram van de UAntwerpen.
         
      • Buren
        De Universitaire Stichting voor Armoedebestrijding USAB is sedert 1991 samen met academici, de technische dienst, studenten en vrijwilligers van de UAntwerpen aan de slag met kleinschalige initiatieven rond de Stadscampus van de universiteit. Ze werkt daarbij onder meer rond plaatselijke huisvesting.