Hendrik Opdebeeck

Hoogleraar Filosofie en Economie

Foto ID

Over Hendrik Opdebeeck

- WEBSITE VAN DE RECENT OPGERICHTE LEERSTOEL  E C O N O M I E  V A N  D E  H O O P:

https://www.uantwerpen.be/nl/leerstoelen/economie-van-de-hoop/

- ENKELE VAN MIJN  RECENTE  O P I N I E S T U K K E N  VIND JE HIERONDER OF OP:

https://trends.knack.be/economie/waarom-gaan-we-de-klimaatverandering-niet-even-daadkrachtig-te-lijf-als-de-coronacrisis/article-opinion-1582969.html

https://www.mo.be/opinie/laat-ons-van-het-virus-geen-dooddoener-maken-bij-de-heropstart-van-de-economie

- MIJN LAATSTE B O E K  VIND JE OP: https://www.pelckmanspro.be/zingeving-in-ecologie.html

                         

 

opinie in Trends

'Waarom gaan we de klimaatverandering niet even daadkrachtig te lijf als de coronacrisis?'

31/03/20

'Wanneer de natuur uithaalt met een pandemie, schiet iedereen in gang. Een sinds lang dreigende klimaatverandering blijft stranden op weinig burgerzin en flauwe politieke wil.' Dat zegt Hendrik Opdebeeck, hoogleraar filosofie en economie (Universiteit Antwerpen) en titularis van de Trends Leerstoel Economie van de Hoop.

https://web.static-rmg.be/if/c_crop,w_1200,h_800,x_0,y_0,g_center/c_fit,w_620,h_413/6c558bc05b7445c0330ba10c9e7c1553.jpg© Getty Images

Met velen stel ik me de vraag hoe het toch komt dat we de coronacrisis zo daadkrachtig te lijf gaan, terwijl dit voor de klimaatcrisis een utopie bleek. Waarom hangen we nu aan de lippen van Marc Van Ranst en konden velen op den duur de ogen van Greta Thunberg  niet meer zien? Wanneer de natuur uithaalt met een pandemie schiet iedereen in gang. Een sinds lang dreigende klimaatverandering blijft stranden op weinig burgerzin en flauwe politieke wil. Hoe leg je uit dat de solidariteit die met de klimaatmarsen ook zo massaal bleek te ontstaan, opdroogde? Is het alleen omdat de dodelijke gevolgen van de klimaatcrisis uiteindelijk meestal nog ver van ons bed liggen of te ver in de toekomst? De ogenblikkelijke coronadreiging van afschuwelijk ziek zijn of zelfs sterven bij de mens werkt vandaag als een enorme drive om solidariteit op te wekken. Deze onmiddellijke dreiging van het klimaat is er (nog) niet voor de meeste mensen onder ons. Belangrijk om weten is dat solidariteit betrokkenheid inhoudt ten aanzien van hen die in dezelfde omstandigheden verkeren. Denk aan solidariteit onder arbeiders of geneesheren. Zo is het nu ook zwaar getroffen Duitsland vandaag wel solidair met Italië op humanitair en financieel vlak, wat ten aanzien van Griekenland bij een vorige crisis onmogelijk bleek. Op klimaatvlak zitten we met zijn allen (nog) niet in dezelfde situatie zoals met het coronavirus. We voorzien wel dat al onze kleinkinderen in dezelfde klimaatboot zullen terecht komen. Dan kunnen zich gelijkaardige scenario’s als vandaag afspelen.

Welke andere drive naast solidariteit missen we dan bij de aanpak van de klimaatverandering voor het te laat is? Solidariteit beantwoordt aan de spontane rationele logica zelf: zorg voor de andere en zo zorg je ook voor jezelf.  Wie zou het in zijn hoofd halen om onze crisismanagers hierin tegen te spreken?  Het gezond boerenverstand dat vereist was tijdens het voorbije klimaatcrisisjaar had echter blijkbaar niet genoeg aan rationele wetenschappelijke klimaatfeiten alleen. Greta Thunbergs verwijzingen naar de klimaatwetenschappers begonnen zelfs als holle retoriek te klinken. Solidariteit heeft genoeg aan rationaliteit. De drive die echter nodig is wil je het klimaat redden, vereist meer dan gewoon rationaliteit. Nog uiterst zeldzaam wordt het klassieke onderscheid gemaakt tussen rationaliteit en redelijkheid. Redelijkheid houdt echter naast de vereiste van rationaliteit ook de noodzaak van empathie in. Empathie voor je kleinkinderen die later het slachtoffer van het klimaat zijn of voor mensen in het Zuiden die dit nu al zijn, kan leiden tot daadwerkelijk mededogen. Het lastige bij redelijkheid is echter dat het maar vanuit individuele kleine voorbeelden het maatschappelijk weefsel doordringt en daarenboven slechts langzaam werkt. Empathie, mededogen of zeg maar mildheid voor onze planeet en de klimaatslachtoffers ver weg of in de toekomst, is dus van een heel andere orde dan de spectaculaire solidariteit die nu rondom ons heerst. Gezien er hierbij meer dan louter rationaliteit van doen is, volstaan onze hersenen niet. Dan blijf je vliegen wanneer je ooit weer op reis mag. Het is (was) nu eenmaal goedkoper. Mildheid ten aanzien van de planeet en klimaatslachtoffers vereist naast onze hersenen ook minstens evenzeer wat filosofen zoals Arthur Schopenhauer en Luc Ferry ‘het hart’ durven noemen. Toen Descartes het rationalisme doorduwde, stelde Blaise Pascal al: “Le coeur a ses raisons que la raison ne connaît point.” Zoals rationele cijfers van het aantal besmettingen de drive van onze onderlinge solidariteit betekenen, kunnen de glans in de ogen van onze kleinkinderen of de verrassing van de lente elk jaar, het hart uitmaken van onze mildheid ten aanzien van onze planeet. Mijn rationele spontaniteit om zoveel mogelijk de aarde uit te baten (buiten) wordt bevraagd.

Merkwaardig hoe mildheid daarenboven ook de ultieme factor is wanneer solidariteit te kort schiet bij het aanpakken van nevenproblemen die tijdens deze crisis meer dan ooit naar boven komen. Denk aan eenzame mensen, kansarmen en financieel getroffenen. Het falen van de onzichtbare hand van de markt zal meer dan ooit burgers en overheid vereisen die elkaar de hand reiken. Het risico bestaat dat eens alles achter de rug is, zowel deze concrete mensen als onze planeet zullen blijven snakken naar een humanisme waar naast solidariteit ook mildheid gecultiveerd wordt. Zowel een Paus Franciscus als een atheïst als Harari roepen op tot zo’n nieuw humanisme. Misschien zullen we maar opnieuw economisch en politiek  hoopvol kunnen worden wanneer ook hier rationaliteit tot meer redelijkheid uitgroeit. Ons milderen in deze tijd kan ons hierin verder trainen.

Bron: https://trends.knack.be/economie/waarom-gaan-we-de-klimaatverandering-niet-even-daadkrachtig-te-lijf-als-de-coronacrisis/article-opinion-1582969.html

 

MO* - Home | Facebook

Wordt het, na testen, testen, testen, opnieuw winst, winst, winst?

Laat ons van het virus geen dooddoener maken bij de heropstart.

HENDRIK OPDEBEECK  19 mei 2020

Jan Slangen / Flickr (CC BY-NC-ND 2.0)

Vóór COVID-19 betekende economische hoop iets anders dan ons huidige verlangen naar business as usual, schrijft hoogleraar Hendrik Opdebeeck. Voor velen werd het duidelijk dat de maatschappij een andere richting uit moest. Duurzaamheid, dat was de hoop. Maar het zingevend duurzaamheidsverhaal riskeert, met de coronacrisis als dooddoener, tot utopie verklaard te worden.

Het waait heftig over ons economisch landschap. Beurzen krijgen harde klappen, faillissementen dreigen, werkloosheid heerst. De heropstart na de lockdown wordt niet gemakkelijk. Terwijl bij een klassieke economische crisis het verhaal de ronde doet dat niemand in een glazen bol kan kijken, is het alsof iedereen het er over eens is dat sowieso een en ander herbekeken moet worden.

Alvast op middellange termijn zouden coronavirussen voortdurend nog roet in ons eten kunnen gooien. Hoop doet leven, riskeert hierbij als een misplaatste dooddoener te klinken. Misschien gaan we er zelfs het best van uit dat onze economische machine dit jaar niet opnieuw op kruissnelheid kan komen. Wat kunnen we dan misschien toch verstaan onder hoop voor onze economie?

Toen we weken geleden onze verre buitenlandreis geboekt hadden, onze festivaldata in onze agenda vaststonden en wie weet de aanleg van ons zwembad tegen de volgende hete zomer gepland was, toen betekende economische hoop alvast iets anders dan ons huidig terug verlangen naar business as usual. Klimaatactivisten, burnoutslachtoffers en vluchtelingen onder ons, wezen er ons op dat het een andere richting uit moest. Onze economie diende duurzaam te worden: dat was de hoop. Niet alleen winst moest vooropstaan maar eveneens het ecologische en het sociale. We begonnen zelf over een Purpose Economy te spreken: een economie die zin geeft aan ons leven.

Moeten we deze coronacrisis dan maar aangrijpen om tijdelijk afstand te nemen van het invullen van hoop in de economie als een zingevend duurzaamheidsverhaal? Reeds sedert zo’n halve eeuw waarschuwen denktanks als de Club van Rome en economisten als Schumacher met zijn Hou het klein, voor de grenzen aan niet duurzame groei.

No-nonsense economisten riskeren dankzij deze crisis nu zo snel mogelijk te willen afgeraken van het zogenaamde flower power duurzaamheidsverhaal. Zoals in de begindagen van de economie gaat men verkondigen dat er in deze virale oorlogstijd om er weer bovenop te geraken, maar één doel voorop staat: zo snel mogelijk weer van €1 weer €2 maken. Met alle begrip natuurlijk voor hen die niet anders kunnen dan op deze manier het hoofd opniew boven water te krijgen.

Dus ja aan maatregelen die klimaatdoelstellingen weer al eens uitstellen? Dus ja ook aan de verdere opmars van “heilbrengende” (digitale) technologie? Denk aan het opnieuw dichtslibben van onze agenda’s door de doorbraak van zoomsessies en webinars alom. Ja aan wetten die het vluchtelingen verder moeilijk maken om bij ons een plaatsje onder de zon te krijgen? Ja aan opnieuw struisvogelpolitiek die wanneer de coronastorm geluwd is, zorgverleners in de brede zin van het woord opnieuw in de kou laat staan?

Rationeel gezien lijkt het inderdaad logisch dat zoals na de tweede wereldoorlog een soort Marshallplan nodig zal zijn om de economie er weer bovenop te helpen. Hoop voor de economie riskeert hierbij echter dan blijkbaar niet uit een duurzame donut transitie te bestaan. Een economie van de hoop bewijst zich dan haast alleen maar door opnieuw stijgende beurskoersen, bedrijven die faling vermijden en mensen die opnieuw aan het werk kunnen.

Zolang we er de voorbije halve eeuw meer en meer van overtuigd geraakten dat we met ons economisch systeem de natuur aan het doden waren en we hierdoor klimaatverandering (en coronavirussen) uitlokten, lukte het om hoop in economie te vertalen als duurzaamheid. Zolang we nu gaan beweren dat het met dat coronavirus de natuur is die ons de dood aandoet, riskeert duurzaamheid ijdele hoop te worden.

Alleen een visie die er van uitgaat dat we als mens intrinsiek deel uitmaken van de natuur, kan ons van deze polarisering afhelpen. Een ding staat daarom vast: wanneer hopelijk over zoveel maanden de beurs herstelt, bedrijven weer floreren, de meesten weer werk hebben, dan zullen alleen een beleid en een praktijk die tevens intrinsiek rekening houden met die natuur, bewijzen dat duurzaamheid geen dooddoener meer is. Noch voor de economie, noch voor de mens. Integendeel.

Ook een bedrijfscultuur die — zoals enkele jaren geleden, wanneer dit toch niet onmiddellijk winst opbracht — niet voldoende investeert in onderzoek naar virusvaccins, ligt dan achter de rug. Pas dan zullen ook nieuwe coronavirussen geen dooddoeners meer zijn.

Hendrik Opdebeeck is hoogleraar filosofie en economie aan de Universiteit Antwerpen. Hij is titularis van de leerstoel Economie van de hoop en auteur van een trilogie bij Pelckmans over zingeving in economie, technologie en ecologie.

Bron: https://www.mo.be/opinie/laat-ons-van-het-virus-geen-dooddoener-maken-bij-de-heropstart-van-de-economie

 

 

 

 

 

Contact

Stadscampus
Rodestraat 14
S.R.211
2000 Antwerpen
België
Tel. 032654152
hendrik.opdebeeck@uantwerpen.be