Onderzoeksgroep

Expertise

vakdidactiek: - geschiedenis pedagogische historiografie: - middelbaar onderwijs - lerarenopleiding

Controversieel erfgoed. Ontwikkeling en implementatie van een referentiekader voor het omgaan met gevoelig erfgoed in instellingen voor cultureel erfgoed (REGER-kader). 01/10/2019 - 30/09/2021

Abstract

Met discussies over foute straatnamen, controversiële standbeelden of beladen koloniale objecten heeft gevoelig erfgoed een hoge actualiteitswaarde. Voor instellingen voor cultureel erfgoed is het niet eenvoudig om daarmee om te gaan. Doel van het project is (1) ontwikkeling van een REferentiekader voor het omgaan met Gevoelig ERfgoed (REGER-kader) dat (2) toegepast kan worden in de collectiepresentatie en de publiekswerking van erfgoedinstellingen zodat de effecten ervan gemeten kunnen worden. Gevoelig erfgoed kan een krachtig middel zijn multiperspectiviteit te faciliteren. Multiperspectiviteit is een attitude die de bereidheid uitdrukt om mentaal van perspectief te veranderen. Het gaat om de bereidheid zich te verplaatsen in perspectieven van anderen, zowel in oude perspectieven als in hedendaagse interpretaties. Belangrijk daarbij is om ook het perspectief van maatschappelijk kwetsbare groepen of groepen die maatschappelijk minder aan bod komen, mee te nemen. Multiperspectiviteit veronderstelt het samenbrengen en verbinden van mensen met openheid voor elkaars beargumenteerde perspectieven. Op die manier draagt multiperspectiviteit bij tot de ontwikkeling van kritische zin, respect voor anderen en een democratische houding. Gevoeligheid is tijds- en ruimtegebonden en niet statisch en onveranderlijk. Watson (2016) spreekt in dit verband van 'het emotioneel register van het verleden'. Erfgoedinstellingen proberen wel in te spelen op de gevoeligheden die er leven in de samenleving door het creëren van authenticiteit, beleving en spanning, maar zijn ook beducht voor hyperemotionele reacties. Er wordt vooral gewerkt met publiekelijk aanvaarde emoties over lijden, geweld en angst. Dat emotioneel register is echter niet vaststaand. De heftige discussies over controversiële standbeelden, foute straatnamen of de zwartepietpolemiek tonen aan dat gevoeligheid tijds- en ruimtegebonden is. 'Gevoeligheid' is een label dat wordt geplakt op erfgoed, maar na verloop van tijd kan verbleken om later dan toch weer terug te komen. De vraag stelt zich dan ook welke factoren bepalen dat iets als gevoelig wordt gepercipieerd en in hoeverre dit dan verbonden wordt aan erfgoed. De centrale probleemstelling van het onderzoek luidt: Welke zijn de mogelijkheden en beperkingen om via gevoelig erfgoed multiperspectiviteit te realiseren in instellingen voor cultureel erfgoed? Als partners in het cultureel-erfgoedveld kozen we voor instellingen die (1) gevoelig erfgoed in hun collecties hebben en (2) mogelijkheden bieden om in te spelen op belangrijke hedendaagse maatschappelijke kwesties. De volgende partners werden bereid gevonden om actief te participeren. - ADVN| archief voor nationale bewegingen, specifiek de Vlaamse beweging, andere nationale en regionale bewegingen in Europa en daaraan verbonden thema's of ervan afgeleid, zoals rechts radicalisme, fascisme, racisme, negationisme, gevestigd in Antwerpen; - Kazerne Dossin - Memoriaal, Museum en Documentatiecentrum over Holocaust en Mensenrechten, in Mechelen; - Museum Dr. Guislain in Gent over de geschiedenis van en actuele discussies over psychiatrie en geestelijke gezondheid, zorg, en kunst en waanzin; - AfricaMuseum in Tervuren, plaats van geheugen van een gedeeld koloniaal verleden en een platform voor ontmoeting en dialoog met mensen van verschillende generaties en culturen.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Project type(s)

  • Onderzoeksproject

Multiperspectiviteit in het museum. Het antwoord van lokale musea op de superdiverse context. 01/01/2018 - 31/12/2019

Abstract

De laatste decennia is de culturele en etnische diversiteit in de meeste westerse landen sterk toegenomen. Die toenemende diversiteit heeft belangrijke consequenties voor musea, vooral in de stedelijke context. Musea hebben de opdracht de stedelijke superdiversiteit een plaats te geven in het museum, zowel wat betreft de samenstelling van de collecties als wat betreft het aantrekken van diverse bezoekers. Doel van het project is na te gaan hoe multiperspectiviteit in een beleidsstrategie voor educatieve vorming geëxpliciteerd en concreet geïmplementeerd kan worden in de collectiepresentatie en de publiekswerking van musea op zodanige wijze dat de effecten ervan gemeten kunnen worden. Daartoe worden volgens de principes van design-based research drie ontwerpteams samengesteld met medewerkers van drie belangrijke Antwerpse musea, met name het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA), het Museum aan de Stroom (MAS) en het Red Star Line Museum enerzijds en onderzoekers van de UAHA anderzijds, met name de specifieke lerarenopleiding beeldende kunsten van de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten Antwerpen van de AP Hogeschool en de lerarenopleidingen geschiedenis en gedrags- en cultuurwetenschappen van de Universiteit Antwerpen. Elk team staat in voor de analyse van de museumcollectie vanuit multiperspectiviteit en de ontwikkeling van een beleidsstrategie voor multiperspectiviteit. Daarbij wordt gebruik gemaakt van twee bestaande tools: een matrix voor multiperspectiviteit in erfgoedonderwijs en een analyse-instrument voor leeruitkomsten van erfgoedonderwijs.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Project type(s)

  • Onderzoeksproject

Meerstemmig erfgoed. Multiperspectiviteit in erfgoededucatie. 18/04/2016 - 30/06/2018

Abstract

Hoe kunnen we erfgoed hanteren om multiperspectiviteit in de lerarenopleiding (secundair) onderwijs en in erfgoedorganisaties te faciliteren? Erfgoed is een krachtig instrument omdat er steeds verschillende perspectieven een rol kunnen spelen. Daarbij kunnen ook de perspectieven van vergeten sociale groepen aan bod komen en krijgt (super)diversiteit een stem. Het erfgoed kan zo als het ware meerstemmig worden. Deze opportuniteit blijft vandaag doorgaans nog ondergewaardeerd of onderbenut. De multiperspectiviteit duidt hier voornamelijk op de inhoudelijke aanpak. In het kader van erfgoedonderwijs wil dit project tevens een duurzame samenwerking tussen onderwijs en erfgoedsector stimuleren. Hoe kunnen onderwijs en erfgoedorganisaties van elkaar leren? Welke meerwaarde bieden ze elkaar? We willen erfgoedorganisaties en vertegenwoordigers uit het onderwijs met elkaar rond de tafel brengen om samen aan erfgoededucatie te werken. Het gaat hier dus ook om 'multiperspectiviteit', maar dan op het methodische vlak. Een eerste doelstelling van dit project is om een theoretisch kader voor multiperspectiviteit in erfgoededucatie te ontwerpen. Dit kader wil niet alleen mee een antwoord bieden aan de vele beleidsaanbevelingen in recente onderzoeken naar cultuureducatie in Vlaanderen en internationaal (zie de referenties verderop), maar fungeert meteen ook als fundament en als toetssteen voor concrete erfgoededucatieprojecten. Aan de hand van dit theoretisch kader gaan we op zoek naar bestaande educatieve pakketten voor erfgoededucatie in binnen- en buitenland. De pakketten worden geanalyseerd en gewaardeerd vanuit de bril van het theoretisch kader. Vervolgens ontwerpen we drie educatieve pakketten voor erfgoed die voldoen aan de voorwaarden vanuit het theoretisch model (inhoudelijke multiperspectiviteit). Dit ontwerp vindt plaats in drie onafhankelijke ontwerpteams met vertegenwoordigers uit verschillende domeinen (methodische multiperspectiviteit). We volgen de principes van design-based research. Dit betekent dat pakketten in verschillende iteraties worden ontworpen en getest met verschillende groepen, in functie van de valorisatie. De resultaten worden gebundeld in een publicatie en gedissemineerd in een themadag. De essentie is dat de inzichten rond multiperspectiviteit en erfgoededucatie die uit het project voortvloeien ook ècht kunnen landen in de dagelijkse praktijk van de erfgoedorganisaties en het onderwijs.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Project type(s)

  • Onderzoeksproject

Vakdidactische leergemeenschappen. 01/01/2013 - 31/08/2015

Abstract

Het project beoogt de implementatie van een concept dat gericht is op de ontwikkeling en/of optimalisatie van vakdidactische competenties van aspirant-leraren en leraren uit het werkveld. Het opzet is de lancering van 'vakdidactische leergemeenschappen' (VLG, 'centers of competence') als een vorm van professionele leergemeenschappen (Verbiest, 2011). Op langere termijn kunnen deze VLG vanuit de focus op het eigen vakgebied informatie leveren uit recent vakdidactisch onderzoek, best practices, ondersteuning, training,...

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Project type(s)

  • Onderzoeksproject