Project Leerbevordering en Inclusie

Historiek 

Het Project Leer- en Inclusiebevordering is gegroeid uit het doctoraatsonderzoek "You are more than your brain" van Dr. Jo Lebeer, destijds werkzaam aan het Centrum Gezondheidskunde van de Afdeling Huisartsengeneeskunde, waar hij onderzoek deed naar herstelprocessen van kinderen en volwassenen met ernstige neurologische ontwikkelingsproblemen, met speciale aandacht voor de leefwereld en biografie van deze mensen. Vanuit het contact met het "werkveld" en de talrijke interviews met ouders van kinderen met handicaps en/ of leerproblemen, kwam naar voren hoe belangrijk leerervaringen zijn, wat de invloed is van "een goed veld" voor het kind, d.w.z. of mensen werkelijk met een kind aan de slag gaan, zonder zich te laten (mis)leiden door allerlei deterministische opvattingen en vooroordelen over wat een kind (maar) kan; ook het belang van hoe mensen zichzelf zien, hun beperkingen maar vooral ook hun mogelijkheden. Daaruit ontstond de behoefte om iets te gaan doen. De behoefte aan begeleiding in deze sector van mensen met leer- en ontwikkelingsproblemen was (en is) immers immens.

Er werd inspiratie gezocht in allerlei opleidingen: de opleiding Ekologische Gezondheidszorg (georganiseerd eerst aan de Afdeling Ziekteleer van de Erasmusuniversiteit te Rotterdam, later in het zelfstandige Instituut voor Ekologische Gezondheidszorg te Capelle aan de Ijssel) bracht een visie op gezondheids- en helingsprocessen en de link met innerlijke bewustzijnsontwikkeling; de opleidingen Structurele Cognitieve Modificeerbaarheid, Gemedieerde Leerervaring, Instrumenteel Verrijkingsprogramma en Learning Potential Assessment Device aan het International Centre for the Enhancement of Learning Potential te Jerusalem o.l.v. Prof. Reuven Feuerstein, brachten niet alleen een geavanceerde visie op leren en ontwikkeling, in de context van de "culturele ecologie" van het kind, maar ze boden ook een set van concrete werkinstrumenten om het leren te bevorderen.

Van daaruit werd dan een begin gemaakt met allerlei projecten met diverse doelgroepen die bedreigd zijn met sociale uitsluiting: kinderen en adolescenten met handicaps en/of met leerstoornissen, laaggeschoolde volwassenen, jongeren uit de bijzondere jeugdzorg

Activiteiten

Opleidingen

  •  Professionele opleiding Structurele Cognitieve Modificeerbaarheid, Gemedieerde Leerervaring en Instrumenteel Verrijkingsprogramma van Feuerstein, in binnen- en buitenland , erkend door het International Centre for the Enhancement of Learning Potential te Jerusalem
  •  in-service trainingen van leerkrachten en begeleiders van kinderen, adolescenten en volwassenen met leerproblematiek
  • cursussen Gemedieerde Leerervaring voor ouders van kinderen met leer- en of ontwikkelingsproblemen
  • sensibilisaties, voordrachten over het thema leer- en inclusiebevordering voor scholen

Ontwikkeling

  • ontwikkelen van didactische materialen voor cognitieve leerbevordering
  • opleidingstrajecten voor begeleiders van adolescenten en volwassenen met lage scholing en/of mentale achterstand
  • ontwikkelen van handleidingen voor leerkrachten en begeleiders van kinderen met leerproblemen
  • Interventie
  • pilootproject inclusief onderwijs van kinderen met ontwikkelingsstoornissen
  • begeleiding transformatie van een school of opleidingsinstituut tot een inclusieve, levende en lerende organisatie

Onderzoek

  • Ecologie van de ontwikkeling: kwalitatief onderzoek naar innerlijke processen in mens en omgeving en de relatie tot ontwikkeling bij kinderen met hersenletsel.
  • Onderzoek naar individuen met leermoeilijkheden en lerende omgeving inclusief onderwijs (i.s.m. Plantijn Hogeschool Departement SAW)
  • Dynamische evaluatie van leerprocessen

 Netwerken

  • internationaal: coordinator van het Europees Netwerk  In-clues voor Inclusief en Cognitief Onderwijs. Mede-oprichter van de European Association for Mediated Learning and Cognitive Modifiability
  • nationaal: mede-oprichter van het Steunpunt Cognitieve Leerbevordering en Mediatie
  • lid van Stuurgroep Contacten Buitengewoon-Gewoon Onderwijs, Ministerie van Onderwijs

Pedagogie en geneeskunde?

Waarom een project Leer- en inclusiebevordering aan een Faculteit Geneeskunde? Dit is historisch zo gegroeid. Er zijn illustere voorgangers, b.v. Itard, Montessori, Petö waren artsen. Toch is de link niet zo onlogisch. Een groot deel van ziekte en gezondheid heeft immers te maken met leefwijze: dat kunnen uiterlijke dingen zijn (b.v. wat je eet, beweging, rookgedrag, rijgedrag, hygiëne, werksituatie, leefgewoontes, rituelen, hoeveelheid stress, enz.) maar ook innerlijke ervaringen: hoe beleef je de werkelijkheid, zie je mogelijkheden tot verandering of ben je een slachtoffer van al deze uiterlijke toestanden, kwaliteit van relaties, verantwoordelijkheidsbesef, bewustzijn). Dat heeft veel te maken met hoe iemand gebruik maakt van zijn mentale mogelijkheden. Deze worden "gevormd" door de ecologische leefwereld (gezin en school), tot iemand vrij genoeg is om er zelf wat mee te doen. Het is niet toevallig dat haast alle ziekten meer voorkomen bij mensen met een "lage" sociale afkomst. Dit mag je niet op een deterministische manier bekijken. Het antwoord hierop zou kunnen zijn dat we, om een betere gezondheid te bereiken, misschien eerder moeten investeren in pedagogie dan in geneeskunde: bewustwording, mentale mogelijkheden uitbreiden, flexibel leren zijn, leren omgaan met…

Projecten

  • 1993-94: Project CREDIT (EU - Horizon D.G.V Sociale Zaken) interventie met cognitieve ontwikkelingsprogramma's bij adolescenten/volwassenen met leerachterstand t.g.v. neurologisch-organische en/of sociale oorzaken met als doel: algemene verbetering denkvaardigheden, zelfstandigheid, werkattitude en werkintegratie. Opleiding in scholen en begeleidingscentra (o.a. Nivo Brussel, Centrum Geestelijke Gezondheidszorg Papenvest Brussel). Partnership met The Binoh Centre, London, en OASI M.S.,Istituto per la ricerca sul ritardo mentale e l'involuzione cerebrale, Troina, Sicilia, Technische universiteit van Lissabon (Faculdade de Motricidade Humana dir. Prof. V.Da Fonseca) en Centro de Formaçao Profissional Montemor (Portugal)
  • 1993-96: EAMC Europese Conferenties & Seminars ( EU - HELIOS D.G.V Sociale Zaken): een serie internationale conferenties in Antwerpen, Parijs, Madrid, Bordeaux, Utrecht
  • 1995-96: Project Smile (Min. VWO + Stichting Sardes, Nederland): opleiding, ontwikkeling mediatiecursus en in-service training
  • 1997-99: Project SMILEGH (EU-Leonardo D.G.XXII): opleiding opvoeders & leerkrachten van diverse vormingscentra voor mensen met een handicap van de Stad Rome
  • 1998-99: Project MENTOR (EU- D.G.V Equal Opportunities): interventie, opleiding en onderzoek. Samenwerkingsproject UIA-Gezin en Handicap: een project om inclusie van kinderen met een handicap te bevorderen in onderwijs en sociaal leven; oprichten van een bronnencentrum voor onderzoek, opleiding professionelen en ouders, documentatiecentrum, beleidsbeïnvloeding
  • 1998-99: Project Een minuutje, ik denk na ( Min. Vl. Gemeenschap Dept. Onderwijs Prioritaire Nascholing): opleiding leerkrachten in leerbevordering
  • 1998-2001: Project INSIDE (EU- COMENIUS D.G.XXII): ontwikkelen en uittesten van een opleidingsmodule en cursusmaterialen voor leerkrachten rond het thema "cognitieve ontwikkelingsbevordering bij kinderen met leerproblemen en/of mentale achterstand" Partners Universiteit Portsmouth (Dep Psychologie, Prof Sue Buckley), Babes-Bolyai Universiteit Cluj (Dep. Social Work & Education, Prof. Maria Roth), Universiteit Oslo (Dep Psychologie, Turyd Lingstad) & Institute for Applied Pedagogy van Voss (Noorwegen)
  • 2003-2006: Project Inclues (EU-Comenius): oprichten van een Europees netwerk rond het thema inclusief en cognitief onderwijs. Conferenties, verspreiden wetenschappelijk onderzoek, praktijkvoorbeelden, theorie, materialen.

Publicaties

 Boeken of hoofdstukken in boeken

  • De Jager M. & Lebeer J. (1994) Denken kun je leren. Den Haag: Sardes
  • Garbo R., Lebeer J (Eds.), (1994) In search of learning potential. Proceedings of the first European Conference on Instrumental Enrichment and Mediated Learning, Antwerpen 4-6 December 1993, Antwerpen/ Den Haag: Sardes-UIA ( multilingual publication English-Français+ summaries)
  • Lebeer J. (1997), En mijn één been staat; het overwinnen van bewegingsmoeilijkheden, Rotterdam: Lemniscaat
  • Lebeer J. & Sasson D. (1997) Instrumental enrichment. In: Hamers JHM & Overtoom MT (Eds) Teaching Thinking in Europe; Inventory of European Programmes. Utrecht: Sardes, p.97-104
  • Lebeer J. & Garbo R. (1997), Ecological influences in development of brain-impaired children: a multi-dimensional approach, in: Kozulin A. (Ed.), The Ontogeny of Cognitive Modifiability Jerusalem: Int. centre for the Enhancement of Learning Potential, 239-258
  • Martínez-Beltrán JM, Lebeer J, Garbo R. (Eds.) (1997) ¿Es modificabile la inteligencia? Madrid: Editorial Bruño. 240pp. (ook in het Frans en Engels)
  • Lebeer J (1998) Développer les processus d'apprentissage de chacun: un enjeu européen face à l'exclusion sociale- Developing individual learning processes: the european challenge against social exclusion Actes du Séminaire européen de l'EAMC à Bordeaux, 7-9 Décembre 1996. Antwerpen: University of Antwerp UIA Press
  • Lebeer J & De Vroey A (1999), Buitengewoon binnen gewoon; inclusief onderwijs van utopie naar praktijk. Antwerpen: UIA en Gezin en Handicap
  • Lebeer J, Garbo R, Engels P & De Vroey A (1999), Advocacy, Self-advocacy and inclusive action: a concluding perspective, in Daniels H & Garner P (1999), Inclusive Education. World Yearbook of Education. London/ Sterling: Kogan Page , pp. 252-265
  • Lebeer J, Roseeuw I, Marissen M & Detrez C (2000), Begeleiding en preventie van drop-outs: de betekenis van Feuerstein’s mediatietheorie en dynamische evaluatie, Handboek Leerlingenbegeleiding, losbladige uitgave, Afl. 30, 155-169, Amsterdam: Kluwer
  • Lebeer, J. (Ed.), In-clues. Clues to inclusive and cognitive education. Boek + DVD (English) Antwerpen/Apeldoorn: Garant 

Didactisch materiaal

  • Lebeer J & Ruijters, M. (1996), Denkmiddelen-kit, Utrecht: Sardes
  • Brandt, W. (2005) Competetiegericht evalueren: het portfoliomodel., Universiteit Antwerpen: Edubron

Lerarengidsen- cursussen

  • Lebeer J & Ruijters M. (1996), Stimuleren van Mediërende Interacties en LeerErvaringen(SMILE)- losbladige uitgave, Utrecht: Sardes
  • Lebeer J & Roth M (Eds.),( 2000)Com putem ridica performantele cognitive ale copiilor cu situatii defavorizante si a celor cu tulburari de dezvoltare in cadrul unui invâtâmânt inclusiv, Cluj: Universitatea Babes-Bolyai
  • Lebeer J (Ed.), INSIDE Hoe de cognitieve ontwikkeling stimuleren van kinderen met risico op ontwikkelings- of leerproblemen binnen het onderwijs? Portsmouth & Antwerpen
  • Booth, T. & M.Ainscow (2007), Index voor Inclusie. Werken aan leren en participeren op school, Antwerpen/Apeldoorn: Garant (vertaling van Index for Inclusion, Bristol: Centre for Studies on Inclusive Education)

Artikelen

  • Lafaille R, Debaene L & Lebeer J (1989), The Center of Health Science at the University of Antwerp. Health Promotion, 4 (4), 349-353
  • Lebeer J, Lafaille R. & D. Tilkin-Franssens (1990), Levensverhalen van patiënten voor wetenschappelijk onderzoek. Het verhaal van Mevrouw K., Huisarts Nu, 19, 333-338
  • Lafaille R. & Lebeer J. (1991) The relevance of life histories for understanding health and healing Advances, the Journal of Mind-body Health, 7 (4): 16-32
  • Lebeer J & Goossens C (1984), Kinderen met hersenbeschadiging : de ervaring van een helingsproces, Metamedica, 63, 103-107
  • Lebeer J (1986), Kinderen met handicaps :ontwikkeling en attitudevorming, , Huisarts Nu, 15, 151-154
  • Lebeer J (1990) Hoe werkt een revalidatiemethode? , Revalidatie/Readaptation, 41-64
  • Lebeer J (1994), Leren leren met Feuerstein, de noodzaak van het leren denken, Persoon & Gemeenschap, Decembernummer
  • Lebeer J (1995) Conductive Education and the Mediated Learning Experience Theory of Feuerstein, European Journal of Special Needs Education, 10 (2), 124-137
  • Lebeer J (1997), Geïntegreerd Onderwijs: nodig, wenselijk, een haalbare kaart, Caleidoscoop, 9,(5), 10-15
  • Lebeer J (1997), Leerprocessen bevorderen, een antwoord op de Europese uitdaging in de strijd tegen de sociale uitsluiting? Sociaal, 18 (4), 13-17
  • Lebeer J (1998) De bevrijding van Peter Pan: Innerlijke processen bij ethische, medisch-pedagogische en wetenschappelijke vragen omtrent ontwikkelings belemmerde kinderen, Tijdschrift voor Orthopedagogie, Kinderpsychologie en Kinderpsychiatrie, 23 (4), 150-165
  • Lebeer J (1998), Touching the intangible: eliciting optimal learning potential in The Change starts with me, Rädda Barn Conference, Mangalia, Romania 28-31st October 1998
  • Lebeer J (1998) How much brain does a mind need? Scientific, Clinical and Educational Implications of ecological Plasticity Developmental Medicine and Child Neurology 40: 352-357
  • Lebeer J, De Vroey A, Van Bael L & Willaert E (1998), Het Mentor Project: Inclusief onderwijs als concrete utopie, in Burssens L(Ed.) Europadag: Gelijke kansen voor mensen met een handicap, Brussel: Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een handicap
  • Lebeer J & Rijke RPC (2003), Ecology of development in children with brain impairment, Child: Care, Health & Development ,29, 2, 131-140
  • Lebeer,J. & János, R. (2005), Cognitive assessment as tool for exclusión or inclusión, Erdélyi Pszichológiai Szemle (Transsylvanian Journal of Psychology), Special Issue on Dynamic Assessment, 1, 1-5
  • Lebeer, J. (2005), Shifting perspective: dynamic assessment of learning processes in children with developmental disabilities, Erdélyi Pszichológiai Szemle (Transsylvanian Journal of Psychology), Special Issue on Dynamic Assessment, 1,55-85
  • Lebeer, J. (2006), Clues to inclusive and cognitive education: reconciling needs to integrate and to activate learning processes, in Erdélyi Pszichológiai Szemle (Transsylvanian Journal of Psychology), special issue on inclusive and cognitive education, 2006 Supplement, pp.31-66
  • Pokornà, V., Lebeer, J. (2006),  Editorial: Why inclusive education and cognitive education signify an enrichment of education for all, Erdélyi Pszichológiai Szemle (Transsylvanian Journal of Psychology), special issue on inclusive and cognitive education, 2006 Supplement, pp.1-4
  • Gonzáles Fernando, Espinoza, C., Pérez, T., Morales, A., Ytier, P., Arévalo, R.,  Lebeer, J., Ássaél, C. (2006), Dynamic interactive approach in assessing and enhancing cognitive functioning in children with severe language disorders, Transsylvanian Journal of Psychology - Erdély Pszichológiai Szemle, Special issue Vol.   Supplement 2006, part 2, pp.219-240