Noodplan mondmaskers

Van prototype tot noodproductie

Begin maart, nog voor de lockdown in België, trok prof. Erika Vlieghe (UZA/UAntwerpen) aan de alarmbel. De huidige voorzitster van de GEES waarschuwde dat we in ons land een tekort riskeren aan de geavanceerde maskers type FFP2 en FFP3, vooral gebruikt in de zorg. Haar noodkreet viel niet in dovemansoren bij de productontwikkelaars van de Universiteit Antwerpen. Jouke Verlinden, Stijn Verwulgen en Regan Watts schoten samen met enkele doctoraatsstudenten meteen in actie binnen de Antwerp Design Factory (ADF).

“Binnen ADF zijn we al meer dan een jaar bezig met projecten rond pre-incubatie, met een unieke signatuur in Europa”, legt Jouke Verlinden uit. “Midden in de stad, met banden met hightech, fashion, medische wereld en humane wetenschappen is de ADF bezig met mensgerichte innovatie. Dat leidde reeds tot samenwerkingen met Flanders Make, UZA, de Design Sciences Hub, Provincie Antwerpen en vele internationale projecten binnen en buiten Europa. Centrale thema’s zijn industrie 4.0, circulair ontwerpen, zorgtechnologie en sociale innovatie.”

Veel verschillende types

De Antwerp Design Factory was de ideale voedingsbodem voor een project rond de nood aan persoonlijke beschermingsmiddelen in de zorg.

“Er zijn veel verschillende types mondmaskers op de markt”, legt Stijn Verwulgen uit. “De mensen van het UZA gaven ons enkele exemplaren van het bestaande type masker waar ze het meest tevreden over zijn. Daar vertrokken we van. We experimenteerden met filters, 3D-printers en lasersnijders. Er werden contacten aangeknoopt met meerdere partners, ook uit de industriële wereld. Dag en nacht, vaak zeven dagen op zeven werkten we door. Na een tijdje kwamen we tot een prototype dat voldoet aan de medische eisen, en comfortabel en maakbaar is.”

Met steun van Carrefour

De Antwerpse productontwikkelaars bleven ondertussen verder sleutelen aan nieuwe types. Ze verhuisden hun atelier van de Ambtmanstraat naar de Paardenmarkt om daar een noodproductielijn uit te bouwen, om zo het UZA op korte termijn van FFP2- en FFP3-maskers te kunnen voorzien. De investeringen liepen hoog op. Net op dat moment kregen de ontwerpers een belangrijke duw in de rug van Carrefour. Dit liet extra investeringen in materiaal en machines toe.

"Tijdens deze COVID-19-crisis is het belang om voldoende voorraad maskers te hebben voor de bevolking en in ziekenhuizen, heel duidelijk geworden”, zegt François-Melchior de Polignac, CEO van Carrefour België. “Dit was nieuw voor België. Carrefour is verheugd om dit project om maskers lokaal te produceren financieel te kunnen ondersteunen. Het belang om mondmaskers van goede kwaliteit, lokaal en snel ter beschikking te kunnen hebben is een evidentie geworden. Carrefour steunt daarom graag dit uiterst nuttige project in deze gezondheidscrisis. Dit initiatief sluit bovendien naadloos aan bij de missie van Carrefour, namelijk: 'Het beste beschikbaar maken voor iedereen'.”

Duits certificaat

De inspanningen werden beloond. “In mei konden we een eerste lading mondmaskers aan het ziekenhuis leveren”, vertelt Regan Watts. “Onze noodproductielijn staat nu ook op punt: met een lasercutter van Trotec wordt de vorm van het masker automatisch uitgesneden. Via ultrasoon zomen worden de twee laagjes polypropyleen aan elkaar bevestigd met een filter ertussen, zodat er geen gaatjes in het masker hoeven te komen. Tussendoor zijn er nog enkele manuele tussenstappen nodig, onder meer voor de bevestiging van de neusbrug en van de elastieken.”

Aan de productielijn werken tien mensen die elke twintig seconden één masker afleveren. Dit is een mooi staaltje samenwerking tussen sociale economie en universiteit: de productontwikkelaars krijgen ook hulp van de beschutte werkplaatsen WERMINVAL in Merksem. “Er wordt een beperkte hoeveelheid kwalitatieve en comfortabele maskers voor het invullen van de noden bij UZA vervaardigd”, aldus Jouke Verlinden. “We kregen voor onze maskers een ‘pandemic’ conformiteitscertificaat in Duitsland. Momenteel zijn we wellicht de enige plek in België waar dit type gespecialiseerde maskers geproduceerd wordt. We kunnen ruim voldoende produceren om het UZA van de nodige exemplaren te voorzien tijdens deze pandemie. Een verzekering voor de toekomst.”

Designed in Antwerp


Prof Stijn Verwulgen, prof. Regan Watts en prof. Jouke Verlinden 

In het ziekenhuis zijn ze blij met de maskers. Jo Swartenbroekx, hoofdapotheker bij UZA: “De voorbije maanden hebben we veel tijd en energie gestoken om steeds voldoende stockvoorraad te hebben van veilige en comfortabele FFP2-maskers. Niet alle maskers voldeden aan onze standaarden en kwaliteitseisen. Met deze lokale productie beschikken we over een veilig alternatief dat positief geëvalueerd is door ons zorgpersoneel en preventiedienst. Zo kunnen we ons voorbereiden op een minstens even goede bescherming mét zekerheid van beschikbaarheid tijdens een eventuele tweede golf van besmettingen met COVID-19.”

Dit mondmaskerverhaal is het begin van nog veel meer. Het ontwikkelde prototype ligt aan de basis van Medimundi, de spin-off die de Universiteit Antwerpen samen met Cartamundi opricht. Medimundi gaat in de toekomst op industriële schaal mondmaskers produceren. Daarmee krijgt de productie van mondmaskers voor het eerst een strategische verankering in België. Intussen zetten de Antwerpse productontwikkelaars verder in op de ontwikkeling van mondmaskers. Want het is een product dat om verregaande diversificatie vraagt.

“Een masker moet comfortabel zitten, de drager moet goed kunnen ademen en het masker moet goed aansluiten, ongeacht de vorm van het gezicht”, legt Watts uit. “Een bouwvakker heeft een ander type masker nodig dan pakweg een kinesist of elektricien. Daarom werken we aan een project rond de juiste fit, zodat we unieke maskers designed in Antwerp kunnen ontwerpen. Ook wordt er bij de Antwerp Design Factory hard gewerkt aan ontwerpen voor verlengd gebruik, hergebruik en recyclage. Het kan toch niet de bedoeling zijn om dagelijks miljoenen maskers te maken en direct weg te gooien? Wij werken aan een circulaire oplossing met people en planetvoorop.”