Mijn rolstoel is een middel om iets te bereiken, net zoals het recht

Onder de studenten van de Universiteit Antwerpen zit deze zomer een medaillekandidaat op de Spelen in Japan. De jonge rechtenstudent Jef Vandorpe is wereldtop in het rolstoeltennis, en maakt zeker in het dubbelspel kans op een plak. Dat Vandorpes deelname en resultaten aan de Paralympische Spelen waarschijnlijk niet de aandacht van publiek en media zullen krijgen als die van zijn valide collega’s op de Olympische Spelen, deert hem niet. Vandorpe ademt topsport, en wil maar één ding: winnen. “Mijn rolstoel is geen punt. Het is een middel om een doel te bereiken. Net als het recht, mijn studie, voor mij ook een middel is om heel verschillende zaken op poten te zetten. Ik heb geleerd om kansen te zien in plaats van beperkingen. En om die kansen te grijpen.” 

“Ik ben op zoek naar Jef Vandorpe”, vraag ik aan een blonde jongeman die wat staat rond te kijken aan het Topsportcentrum van Tennis Vlaanderen. “Dat ben ik”, is het ietwat verrassende antwoord van de toprolstoeltennisser, die hier toch duidelijk rechtop staat. Hilariteit, en het ideale begin van een gesprek met een paralympiër die zich niet laat beperken. 

“Ik kan staan en wandelen, maar niet lang of ver. Na 200 meter moet ik echt wel gaan zitten, en klassiek tennissen is uiteraard uit den boze. Maar ik kan bijvoorbeeld ook met de elektrische fiets naar UAntwerpen”, gaat de 19-jarige rechtenstudent van start. “Ik heb ook niet mijn hele leven in een rolstoel gezeten. Toen ik acht was, heb ik de ziekte van Perthes gekregen, een aandoening die de bloedtoevoer naar mijn rechterheupkop verstoorde. Ik was een sportieve, bezige jongen, maar moest van de ene op de andere dag een rolstoel in, om mijn heup niet te belasten. Helemaal volgens het verloop van de ziekte is de bloedtoevoer intussen weer verbeterd, maar normaal lopen lukt niet meer.” 

Twee keer botsen 

“Ik heb moeten leren om kansen te zien, in plaats van beperkingen. En om die kansen te grijpen. Het waren mijn ouders die mij aanspoorden om niet bij de pakken te blijven zitten, en weer te gaan sporten. Ik heb even rolstoeltafeltennis geprobeerd, maar dat was me te statisch. En dus werd het rolstoeltennis.” 

Rolstoeltennis is, zacht uitgedrukt, niet statisch. Het enige verschil met klassiek tennis is dat de bal twee in plaats van één keer mag botsen. De rest, inclusief de grootte van het veld, blijft hetzelfde. Wie al eens vanop de baseline naar een tennisnet gestormd is om een dropballetje terug te slaan, weet dat hetzelfde geen sinecure kan zijn in een rolstoel – ook niet met één bots van de bal meer. Dat was ook de medeleerlingen van Vandorpe snel duidelijk, toen hij zich als eerste rolstoelsporter ooit inschreef in de derde graad van de Wilrijkse topsportschool, in de achtertuin van Campus Drie Eiken. 

“Mijn rolstoel is daar eigenlijk nooit een punt geweest. Iedereen op zo’n school leeft voor de sport, welke sport dat dan ook is. En dat rolstoeltennis een op zich staande sport is, was duidelijk vanaf het moment dat ze me op een tennisveld bezig zagen. Ik heb er nooit een gebrek aan respect ervaren.”

Rolstoeleiland 

Het is een patroon dat vaker terugkeert tijdens het gesprek: dat van een interviewer die peilt naar hoe mensen je benaderen wanneer je in een rolstoel zit, en Vandorpe die met dat onderscheid helemaal niet bezig lijkt te zijn. Niet op de topsportschool, ondanks haar focus op het fysieke. Niet bij het uitgaan, met zijn vrienden van het secundair. Zelfs niet in het rolstoeltennis zelf, waar hij getraind wordt door ex-toptennisster Laurence Courtois en als jeugdspeler in zijn rolstoel zelfs deelnam aan klassieke tennistoernooien. Vandorpe is een sportman tussen sportlui, geen rolstoelsporter op een eiland. Het stoort hem ook, dat hokjesdenken. 

“Dan vragen mensen me of ik opkijk naar landgenoot Joachim Gérard, het nummer drie van de wereld in het rolstoeltennis. Natuurlijk heb ik respect voor hem en zijn parcours. Maar het gaat al vier jaar tussen hem en mij op het Belgische kampioenschap. Als ik naar hem ga opkijken, ga ik ook nooit winnen. Gérard is mijn concurrent, niet mijn voorbeeld. Pas op, ook met de klassieke toptennissers heb ik dat niet, hoor. Mijn moeder kocht me ooit de biografieën van Roger Federer en Rafael Nadal, om te kijken hoe zij het deden als jonge spelers. Ik heb die nooit gelezen; ik schrijf mijn eigen verhaal wel. Wat niet wil zeggen dat ik niet zou staan trillen op mijn benen als ik ze zou tegenkomen!”

Winnersmentaliteit

Het is een winnersmentaliteit die Vandorpe ver heeft gebracht. Als kind werd zijn talent al snel opgemerkt bij Forest Wheels, een van de twee rolstoeltennisclubs in Vlaanderen. Hij mocht deelnemen aan internationale toernooien, kreeg een topsportstatuut tijdens zijn middelbaar onderwijs, en kwam op de topsportschool terecht. Vandaag is hij het nummer twee van het land, en de veertiende beste rolstoeltennisser ter wereld. Een plek die hem deze zomer naar de Paralympische Spelen in Tokio brengt, een jongensdroom.“Dat is allemaal in mijn categorie, hé. Rolstoeltennis is, net als andere paralympische sporten, opgedeeld naar het soort beperking. Er zijn ook rolstoeltennissers die beperkingen hebben aan hun bovenlichaam; zij hebben een aparte competitie. En per categorie zijn er regels om verschillen in beperking uit te vlakken: ik moet bijvoorbeeld altijd blijven zitten, zodat ik geen voordeel heb tegenover iemand wiens benen geamputeerd zijn of wiens onderlichaam volledig verlamd is.” 

Werken als advocaat 

Laurence Courtois komt even binnen, met de vraag of Vandorpe vrijdag kan afspreken. “Kan het later, ik heb les dan”, antwoordt hij. Naast topsporter is Jef immers ook bachelorstudent rechten aan UAntwerpen. “Als topsporter mag ik mijn studiepunten spreiden over meerdere jaren, anders zou de combinatie niet haalbaar zijn. Ik ben nu twee jaar bezig, aan mijn eerste bachelorjaar. Hoe lang ik over de hele opleiding zal doen, weet ik niet. Maar dat kan gemakkelijk tien jaar duren. Sowieso zie ik rechten als iets om achter de hand te hebben voor na mijn sportieve carrière – die krijgt voorrang. De kans dat ik niet altijd zal kunnen leven van mijn sport is natuurlijk bestaande, en daar wil ik op voorbereid zijn. Maar werken als bijvoorbeeld advocaat lijkt me zeker erg boeiend. Ik hou van het recht als onderwerp op zich, al trekt het me vooral aan als een middel om heel verschillende doelen mee te bereiken. Zoals een rolstoel? Eigenlijk wel.” 

Grand Slam 

Kan je dan vandaag wel leven van rolstoeltennis? “Enkel als je de top acht haalt, want dan krijg je een loon als topsporter. Er is natuurlijk nu al het prijzengeld van gewonnen toernooien. Maar dat stelt, zeker in vergelijking met het reguliere circuit, niet veel voor. Behalve als het om de Grand Slams gaat. Opnieuw is dat veel minder dan bij de reguliere Grand Slams, maar het zijn wel mooie bedragen. Alleen, bij rolstoeltennis zijn ook die Grand Slams enkel voorbehouden voor de top acht van de wereld. Het is dus kwestie om daarbij te komen om het een hele carrière financieel haalbaar te maken.” 

Dat doel lijkt zeker niet onhaalbaar, en niet alleen door Vandorpes talent. Hij behoort ook tot een generatie die, zeker in België, erg vroeg is kunnen beginnen met de sport. “Ik heb als kind bijna alleen maar tegen oudere spelers getennist. Sowieso waren er maar twee gespecialiseerde clubs, en daar zat op dat ogenblik niemand van mijn leeftijd. Dat begint nu beter te gaan. Voordien waren veel reguliere clubs beducht dat we met onze rolstoel hun veld zouden stukspelen, wat natuurlijk niet het geval is. Maar vandaag zijn we vaker en vaker welkom. Al wil dat nog niet zeggen dat het dan lukt, natuurlijk. De toegankelijkheid van veel clubs en velden durft nog wel eens stokken in de wielen te steken.”“Sowieso gaapt er nog een kloof met landen als Nederland, de Verenigde Staten en Japan, die op vlak van infrastructuur en ondersteuning voor paralympische sporten veel verder staan. En niet alleen op sportvlak. Het verschil met toegankelijkheid voor rolstoelen in het algemeen tussen België en pakweg Nederland is toch wel groot. Ik ga met de elektrische fiets naar de Stadscampus en maar goed ook, want met het openbaar vervoer zou dat een onmogelijke zaak zijn. Dat is toch echt een pijnpunt, hoor. Bussen, trams en treinen zijn vaker niet dan wel gemakkelijk toegankelijk. Als je dat vergelijkt met Nederland, of zelfs Londen, waar buschauffeurs eenvoudig een rolstoelplatform uitklappen, dan hebben we in ons land nog een hele weg te gaan. Op de universiteit zelf lukt het meestal wel, zeker in de nieuwere gebouwen. Maar pakweg Gebouw R op de Stadscampus is nog een onderneming.”

Medaille 

Dat zal ook in Japan – nog zo’n voorbeeldland – een stuk beter gaan, wanneer Vandorpe er deze zomer zijn eerste Paralympische Spelen beleeft. Hij heeft er een extra jaar op moeten wachten, maar nu gaat de droom dan toch in vervulling. Al was bij het ter perse gaan de twijfel over of de Spelen zouden doorgaan nog niet volledig weggenomen, en wist niemand welke maatregelen er zouden gelden, behalve dat ze stringent zouden zijn. 

“De enige zekerheid is dat het extra-sportieve niet zoals bij andere edities zal zijn, en dat is wel jammer. Ik hoor waaien dat je na een nederlaag de Spelen zou moeten verlaten, waardoor je niet kan ontspannen en genieten van de andere sporten. En er zouden bubbels gelden voor atleten van dezelfde sport, wat toch ook anders is dan de naar verluidt magische sfeer in het atletendorp. Maar goed, het is een fantastische wedstrijd en daar kijk ik heel erg naar uit. Op papier ben ik in het enkelspel geen medaillekandidaat, maar ik heb al spelers uit de top acht verslagen, dus het kan wel. Maar dan heb ik natuurlijk mijn beste spel nodig. In het dubbelspel is het anders. Daar dubbel ik met Joachim Gérard, die dit jaar nog de Australian Open heeft gewonnen. Samen zijn we een van de beste zes dubbelteams van de wereld, dus daar moet een medaille mogelijk zijn. Ik ben in elk geval in vorm. Ik heb net twee weken toernooien gespeeld en ben daardoor een plekje op de wereldranglijst gestegen."

Nu is het in de eerste plaats zaak om te slagen voor mijn examens. Want een tweede zit, dat kan ik dit jaar echt niet gebruiken.