The translator as a text producer. The effects of writing training on transediting and translation performance

Date: 8 October 2014

Venue: Promotiezaal Grauwzusters - Lange Sint-Annastraat 7 - 2000 Antwerpen

Time: 2:30 PM

Organization / co-organization: Departement Toegepaste Taalkunde / Vertalers en Tolken

PhD candidate: Iris Schrijver

Principal investigator: Leona Van Vaerenbergh, Luuk Van Waes

Short description: Doctoraatsverdediging Iris Schrijver, Toegepaste Taalkunde / Vertalers en Tolken

Abstract: Gaan vertalers beter vertalen door schrijftraining? Iris Schrijver (Universiteit Antwerpen) onderzocht het effect van schrijftraining op de vertaalprestatie van vertaalstudenten en professionele vertalers




The translator as a text producer. The effects of writing training on transediting and translation performance

Vertalers zijn geen schrijvers, maar er bestaan wel veel overeenkomsten tussen de twee beroepsprofielen. Vertalers produceren immers ook teksten, zij het op basis van een specifieke brontekst. Wat gebeurt er als vertalers schrijftraining krijgen? Gaan vertalers dan anders vertalen? Wordt hun vertaling beter? Dit onderzocht Iris Schrijver, die op woensdag 8 oktober haar proefschrift in de vertaalwetenschap verdedigt aan de Universiteit Antwerpen. Op basis van een interventie-onderzoek stelde zij vast dat vertalers door de schrijftraining minder genre-gerelateerde vertaalfouten maken, kritischer worden over de brontekst en beter rekening houden met het doelpubliek.

Schrijfvaardigheid, essentieel voor vertalers

Moeten vertalers goed teksten kunnen schrijven? Dit lijkt een retorische vraag. Het ligt dan ook voor de hand dat vertalers door schrijftraining beter gaan vertalen. “Dit lijkt inderdaad logisch”, stelt Iris Schrijver, “maar je moet als vertaler over een breed palet aan kennis en vaardigheden beschikken om tot een goede vertaling te komen. Het draait om meer dan schrijfvaardigheid alleen; denk ook aan een goede beheersing van de brontaal, domeinkennis, documentatievaardigheden. Er bestaat nog veel onduidelijkheid over welke rol al deze verschillende vaardigheden in het vertaalproces spelen en hoe ze zich tot elkaar verhouden.” Daarnaast is schrijftraining geen vaste waarde in de meeste vertaalopleidingen. Vertaalstudenten worden simpelweg - en vaak ten onrechte - verondersteld goed te kunnen schrijven, zeker in hun moedertaal. Empirisch onderzoek naar het effect van schrijftraining op het vertaalproduct en –proces is daarom zeker interessant voor vertalers in opleiding, maar ook voor professionals. Als blijkt dat je door een schrijftraining van beperkte duur beter gaat vertalen, kan dit immers een nuttige vorm van bijscholing voor professionele vertalers zijn.

Interventieonderzoek onder studenten en professionals

Iris Schrijver bestudeerde via een interventieonderzoek het effect van schrijftraining op het vertaalproduct en -proces van 5 professionele vertalers en van 17 vertaalstudenten uit de BA Toegepaste Taalkunde van het departement Toegepaste Taalkunde/Vertalers & Tolken van de Universiteit Antwerpen. De vertalers in de experimentele groep leerden in dit onderzoek hoe ze instructieve teksten in het Nederlands moesten schrijven. De controlegroep kreeg training die ook over instructieve teksten ging, maar geen schrijf- of vertaaloefeningen omvatte. “Door hun vertalingen van gebruiksaanwijzingen voor en na de training te vergelijken, kon ik het effect van de schrijftraining op het vertaalproduct vaststellen”, zo licht Iris Schrijver toe. “Naast het vertaalproduct was ik ook geïnteresseerd in hoe de vertalingen tot stand kwamen en wat de beweegredenen waren voor sommige vertaalkeuzes.” Daarom werden als dataverzamelingsmethoden vragenlijsten, interviews en de keystroke logging software Inputlog gebruikt, een programma dat ontwikkeld is aan de Universiteit Antwerpen en dat alle toetsaanslagen en computeracties op de computer van de vertaler registreert.

Resultaten

Uit deze studie bleek dat vertalers inderdaad anders gaan vertalen door schrijftraining. Schrijftraining maakt vertalers kritischer ten aanzien van de brontekst, zowel wat de structuur van de inhoud als genreconventies betreft. Ze herkennen problematische zaken beter en zijn meer geneigd om deze in de doeltekst aan te passen. Vertalers houden door de schrijftraining ook meer en beter rekening met de verwachtingen, de eisen en het leesgedrag van de gebruiker van de doeltekst. Bovendien reviseren vertalers na de schrijftraining hun vertalingen grondiger. Gaan vertalers ook beter vertalen door schrijftraining? Ja, schrijftraining leidt bij zowel professionals als bij vertalers in opleiding tot minder genre-gerelateerde vertaalfouten. Een duidelijk effect op de algehele kwaliteit van de vertalingen is met name bij de professionele vertalers te zien. “Dit lijkt te maken te hebben met het feit dat vertaalstudenten nog hun vertaalvaardigheid aan het verwerven zijn. Een verbetering in één onderdeel daarvan leidt niet automatisch tot een verbetering van het geheel”, stelt Iris Schrijver. De algemene conclusie is echter helder: uit deze resultaten blijkt dat schrijftraining de nodige aandacht verdient in het vertaalonderwijs, want het helpt vertaalstudenten om de stap te zetten van brontekstgericht vertalen naar doelpubliekgericht vertalen. Ook blijkt schrijftraining voor het levenslang leren van professionele vertalers een duidelijke meerwaarde te hebben.