Functionele morfologie en biomechanica van de bewapening van vliegende herten

Datum: 25 september 2015

Locatie: UAntwerpen, Campus Drie Eiken, Auditorium S1 - Universiteitsplein 1 - 2610 Antwerpen-Wilrijk

Tijdstip: 16 uur

Organisatie / co-organisatie: Faculteit Wetenschappen

Promovendus: Jana Goyens

Promotor: Peter Aerts en Joris Dirckx

Korte beschrijving: Doctoraatsverdediging Jana Goyens - Faculteit Wetenschappen



Abstract

Vliegende herten (kevers) bezitten voor hun grootte een van de meest imposante wapens uit het dierenrijk: mannetjes torsen kaken die zo lang kunnen worden als hun eigen lichaam. Ze bestrijden elkaar hiermee in agressieve gevechten, waarna de winnaar paart met de vrouwtjes in de buurt.

We vonden extreme aanpassingen van het mannetjeslichaam om beter te presteren in de gevechten. Dankzij enorme spieren kunnen mannetjes bijtkrachten genereren tot meer dan 500 keer hun eigen lichaamsgewicht. Ze hebben een aangepaste kaakanatomie met een driehoekige basis en honderden kleine sensoren om te voorkomen dat ze bij het vechten hun eigen kaken breken. Hun zware bewapening is wel erg kostelijk: het gewicht verhoogt de energiekost van rennen en vliegen met respectievelijk 40% en 26%.

Verder maakt de zware kop rennende mannetjes instabiel, waardoor ze neigen voorover te vallen. Ook wanneer ze hun rivaal boven hun hoofd tillen tijdens gevechten, zijn ze instabiel. Om te voorkomen dat ze bij het vechten voorover kantelen, hebben ze aangepaste klauwen aan hun pootuiteinden. Vergeleken met de hoge kost die het gewicht van de bewapening veroorzaakt, is het effect van de kaakvorm en –grootte (op zich) op de vliegkost absoluut verwaarloosbaar.

Waarschijnlijk konden de opvallende kaken hierdoor evolutief ontstaan, en verklaart dit de ontzettend hoge diversiteit aan kaakvormen in de huidige vliegende hertenfamilie.