Aangedaan van statuomanie: het Antwerpse stadsbestuur en zijn politieke greep op de stedelijke ruimte (1830-1914)

Datum: 22 november 2018

Locatie: Stadscampus, aula C.002 - Prinsstraat 13 - 2000 Antwerpen (route: UAntwerpen, Stadscampus)

Tijdstip: 15 - 17.30 uur

Promovendus: Karen Vannieuwenhuyze

Promotor: prof. dr Marnix Beyen & prof. dr. Ilja Van Damme

Korte beschrijving: Doctoraatsverdediging Karen Vannieuwenhuyze - Faculteit Letteren en Wijsbegeerte (Geschiedenis)



Abstract

Aan de hand van een diepgravende en gebiedsdekkende analyse van de publieke standbeelden en hun onmiddellijke omgeving onderzoekt dit proefschrift of en op welke wijze de Antwerpse stadsbesturen tussen 1830 en 1914 hun politieke greep op de stedelijke ruimte verstevigden. De historiografie van de negentiende-eeuwse statuomanie en stedenbouw kenmerkt zich door een overvloedige aandacht voor symbolische, ideologische en pedagogische functies en betekenissen. Onderzoekers interpreteerden deze onderzoeksobjecten vooral in het licht van een groeiend staatsnationalisme en de bijhorende nood aan een nationale identiteit en cultuur. Anderzijds koppelden ze de beeldhouwwerken en het stadslandschap aan de moderne liberale vooruitgangsgedachte. In hoeverre andere ideologische stromingen begaan waren met de symbolische, esthetische en praktische politisering van het stadslandschap is veel minder bekend.

Om de algemene, in de (inter)nationale en lokale historiografie vastgestelde tendensen aan de specifiek Antwerpse politieke evoluties te toetsen, past het onderzoek twee verschillende, maar complementaire benaderingen toe. In het eerste macrohistorische deel wordt de algemene context van de ruimtelijke en politieke stadsontwikkelingen, de standbeeldenrage en de Maria- en heiligenbeeldentraditie geschetst. Het daaropvolgende microhistorisch gedeelte verdiept zich per bestuursperiode van een of meerdere Antwerpse burgemeesters in de standbeeldendossiers. Het stelt daarbij de algemeen bekende lokaal versus nationale, katholiek versus liberale, elitair versus democratische en esthetisch-pittoresk versus praktisch-rationele spanningen in vraag. De provinciestad Antwerpen biedt als casus een interessant alternatief voor de hoofdsteden die tot nu toe in de meeste studies centraal stonden. Daarnaast maakt de Scheldestad, waar tijdens de onderzoeksperiode ook wel eens katholieke (of Meetingistische) en socialistische raadsleden bestuurden of zetelden, een ideologische verbreding mogelijk. Naast de burgemeesters, schepenen en raadsleden laat het proefschrift ook heel wat andere actoren aan het woord die een invloed uitoefenden op de politieke toe-eigening van de stedelijke ruimte, zoals onder meer initiatiefnemende verenigingen, bijzondere oprichtingscomités en beeldhouwers.

Het diepte- en langetermijnonderzoek naar de Antwerpse publieke standbeelden bewees dat de materiële stedelijke ruimte wezenlijk deel uitmaakte van de politieke macht die de Antwerpse stadsbesturen tussen 1830 en 1914 opbouwden. De machtsopbouw verliep echter niet volgens een rechtlijnige evolutie waarbij de grip steeds strakker werd. De mate van controle fluctueerde tussen, maar evengoed binnen de bestuursperiodes. Anderzijds leverde het proefschrift een veel genuanceerder beeld van de negentiende-eeuwse statuomanie en bracht nieuwe inzichten in de klassieke Antwerpse politieke geschiedenis. Tussen 1830 en 1914 hadden politieke actoren van uiteenlopende strekkingen nu eens een subtiele en dan weer een doorslaggevende invloed op de stedelijke vorm- en betekenisgeving. Naast de publieke standbeelden kenmerkte bijvoorbeeld ook de eeuwenoude traditie van Maria- en heiligenbeelden het Antwerpse stadslandschap. Daarnaast werd bevestigd dat enerzijds politieke banden, vriendjespolitiek en de ons-kent-onscultuur en anderzijds  sterke persoonlijkheden, wetenschappelijke en economische netwerken evenzeer de politieke opeising van de stedelijke ruimte tekenden.



Contact e-mail: karen.vannieuwenhuyze@uantwerpen.be

Link: https://www.uantwerpen.be/en/staff/karen-vannieuwenhuyze/