Little debate: Ideological media pluralism and the transition from a pillarized to a commercialized newspaper landscape (Flanders, 1960-2014)

Datum: 21 december 2018

Locatie: Stadscampus, Hof van Liere, W. Elsschotzaal - Prinsstraat 13 - 2000 Antwerpen

Tijdstip: 15.30 uur

Organisatie / co-organisatie: Faculteit Sociale Wetenschappen

Promovendus: Daniƫlle Raeijmaekers

Promotor: Prof. dr. Pieter Maeseele

Korte beschrijving: Doctoraatsverdediging Daniƫlle Raeijmaekers - Departement Communicatiewetenschappen



Abstract

Wanneer het gaat over mediadiversiteit en –pluralisme blijken mediaonderzoekers weinig aandacht te hebben voor de factor van ideologie. Nochtans tonen recente gebeurtenissen, zoals het Brexit referendum en de migratiecrisis, dat de maatschappij nog steeds wordt gekenmerkt door fundamentele meningsverschillen. Grote ideologische debatten over de waarden en organisatie van onze samenleving – met betrekking tot het klimaat, de economie, geopolitiek, etc. – blijven ertoe doen. Bovendien blijkt uit enkele recente kritische mediastudies dat mainstream media nog steeds een actieve rol spelen in dergelijke discussies. Dit vraagt om meer diepgaand onderzoek naar ideologie in gemedieerde publieke debatten.

Om hieraan tegemoet te komen, wordt een theoretisch en analytisch kader ontwikkeld. Waar eerder onderzoek naar mediapluralisme en –diversiteit voornamelijk vertrok vanuit een liberaal of deliberatief begrip van de rol van media, vertrekt het nieuwe kader vanuit een agonistische benadering. In plaats van media te beoordelen op de mate dat ze ideologische tegenstellingen negeren – in feite: camoufleren – gaat het kader van agonistisch mediapluralisme na of en hoe media ideologische debatten stimuleren. Door systematisch de reikwijdte (scope) en vorm (form) van mediaberichtgeving te onderzoeken via de methode van kritische discoursanalyse, kan worden vastgesteld of media (ideologische) debatten openen, dan wel sluiten.  

Vervolgens wordt dit nieuwe analytisch kader gebruikt om de mate van ideologisch mediapluralisme in Vlaanderen te meten. Vlaanderen wordt gekenmerkt door de historische overgang van een partijdige – ‘verzuilde’ – pers naar een gecommercialiseerde krantenmarkt. Het ontbreekt echter aan onderzoek naar de mogelijke effecten van deze structurele verandering op de ideologische scope en form van nieuwsberichtgeving. Dat is exact wat dit doctoraatsproject wilt nagaan aan de hand van een longitudinale inhoudsanalyse: hoe ging het Vlaamse krantenlandschap om met ideologisch debat tijdens de afgelopen vijftig jaar? De analyse beperkt zich tot drie kranten (i.e., De Standaard, Het Laatste Nieuws en Vooruit/De Morgen) en vijf vergelijkbare cases (over socio-economische beleidshervormingen).

Uit de resultaten van de longitudinale inhoudsanalyse blijkt dat de Vlaamse pers amper (ideologisch) debat over socio-economisch beleid stimuleerde op belangrijke momenten van de afgelopen halve eeuw. De structurele verandering van een verzuild naar een gecommercialiseerd krantenlandschap blijkt geen beslissende factor voor (dit gebrek aan) ideologisch mediapluralisme. De resultaten suggereren wel twee andere belangrijke factoren: het wereldbeeld dat kranten reproduceren en de journalistieke cultuur die zich eigen maken. Ten eerste blijkt dat wanneer kranten het neo/liberale project verdedigen, er in hun discours weinig plaats is voor elementen van keuze en ideologie. Ten tweede blijkt dat zowel een partijdige als een professionele journalistieke cultuur weinig ruimte laat voor (ideologisch) debat. Een geëngageerde – maar onafhankelijke – vorm van journalistiek blijkt daarentegen wel ideologische bewustwording te stimuleren en debat te openen. Dit doctoraatsproject eindigt daarom met een reflectie over deze vorm van geëngageerde journalistiek (wat bestempeld kan worden als ‘advocacy journalism’) en doet enkele suggesties voor toekomstig onderzoek naar ideologisch mediapluralisme.



Inschrijven: per mail

Contact e-mail: danielle.raeijmaekers@uantwerpen.be

Link: https://www.uantwerpen.be/en/research-groups/mpc/