Vestibular and cognitive impact of pharmacological countermeasures against space motion sickness

Datum: 26 maart 2014

Locatie: UAntwerpen - Campus Drie Eiken - Gebouw Q - Promotiezaal - Universiteitsplein 1 - 2610 Wilrijk

Tijdstip: 17.45 uur

Organisatie / co-organisatie: Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen

Promovendus: Aurélie Weerts

Promotor: Prof. dr. F. Wuyts and Prof. dr. P. Van de Heyning

Korte beschrijving: Doctoraatsverdediging Aurélie Weerts - Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen



Abstract

Ruimteziekte is een veel voorkomend probleem waarmee ongeveer 70% van alle astronauten te kampen krijgen gedurende hun ruimtemissie. Symptomen lijken sterk op diegene die men ervaart tijdens wagenziekte, gaande van misselijkheid en lusteloosheid tot braken. In de ruimte zijn ze meestal na een dag of drie verdwenen. Het optreden van zulke symptomen tijdens activiteiten, zoals ruimtewandelingen, buiten het ruimtestation kan uiterst gevaarlijke situaties uitlokken en bijgevolg de ruimtemissie hypothekeren. Daarnaast steken gelijkaardige symptomen vaak opnieuw de kop op wanneer astronauten terugkeren naar een omgeving waar een zwaartekracht heerst. Vandaag de dag worden astronauten na de landing op aarde opgevangen door een team van artsen. Maar wanneer er in de toekomst naar mars gereisd zal worden, zal dat team daar niet aanwezig zijn en zullen astronauten in staat moeten zijn onafhankelijk te functioneren. Daarom is het belangrijk de symptomen van ruimteziekte te voorkomen of te behandelen met de gepaste middelen.

Tot op heden werd voornamelijk promethazine, een geneesmiddel dat ook op Aarde tegen bewegingsziekte wordt gebruikt, aan astronauten toegediend. Studies hebben echter aangetoond dat de doeltreffendheid van het product niet adequaat is. Daarenboven veroorzaakt het geneesmiddel ernstige slaperigheid waardoor het gecombineerd werd met amfetamines. In het Antwerps Universitair Research Centrum voor Evenwicht en Aerospace (AUREA) van de Universiteit Antwerpen, ingebed in de dienst Neus, Keel, Oorziekten van het UZA,  heeft onderzoekster Aurélie Weerts, onder begeleiding van de professoren Floris Wuyts en Paul Van de Heyning, een studie uitgevoerd waar op zoek werd gegaan naar een ander geneesmiddel waarmee ruimteziekte op een doeltreffendere manier en zonder het gebruik van amfetamines zou kunnen worden behandeld. Algemeen wordt er aangenomen dat ruimteziekte een gevolg is van een conflict tussen de verschillende onderdelen van het evenwichtsorgaan           ; de otolieten functioneren namelijk minder goed in de ruimte terwijl de halfcirkelvormige kanalen geen hinder ondervinden van gewichtloosheid. Op basis hiervan hebben wij de hypothese gesteld dat indien de werking van de halfcirkelvormige kanalen door een geneesmiddel zou worden onderdrukt, er opnieuw een evenwicht tussen beide onderdelen van de evenwichtsorganen wordt bereikt en het conflict wordt opgeheven.

Gedurende de studie heeft men verschillende geneesmiddelen, die vandaag de dag tegen bewegingsziekte worden gebruikt, aan gezonde mannelijke vrijwilligers toegediend en hen onderworpen aan verschillende evenwichts- en cognitieve testen. Doel was om te achterhalen op welke onderdelen van het evenwichtsorgaan de geneesmiddelen een effect hadden. Verder heeft men onderzocht welke nevenwerkingen de producten veroorzaakten en in hoeverre het cognitief vermogen, welke belangrijk is tijdens het uitvoeren van specifieke taken in de ruimte, werd aangetast.

Uit de resultaten van de studie blijkt dat scopolamine als beste kandidaat-geneesmiddel tegen ruimteziekte naar voren is gekomen doordat het op een doeltreffende manier de halfcirkelvormige kanalen onderdrukt en het slechts een beperkte invloed heeft op het cognitief vermogen. Het product wordt beschouwd als het doeltreffends tegen bewegingsziekte en wordt voornamelijk tegen zeeziekte gebruikt onder de vorm van pleisters die achter het oor worden gekleefd. Zulke toediening is echter nadelig omdat het geneesmiddel traag wordt opgenomen en het pas na een tweetal uur werkzaam is. Daarom werd het product gedurende de studie onder vorm van een neusspray toegediend, waardoor het sneller wordt opgenomen en het al na dertig minuten voor een verlichting van symptomen zorgt. Intranasale scopolamine is hierdoor niet alleen een veelbelovend product tegen ruimteziekte, maar kan ook als nieuw middel tegen wagenziekte en zeeziekte gebruikt worden. Deze studie werd gesponsord door de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA en het deel aangaande scopolamine verliep in samenwerking met de NASA. De studie toont aan hoe fundamenteel ruimtevaartonderzoek ook van nut is voor de mensen op aarde.