Scanner onthult verborgen schilderij van René Magritte

Datum: 9 oktober 2013

Inleiding: Prof. dr. Koen Janssens (Universiteit Antwerpen) en prof. dr. Joris Dik (TUDelft) werkten samen met collega's van MoMa.

Onderzoekers van de Universiteit Antwerpen onderzochten samen met Amerikaanse collega’s het schilderij Le Portrait (The Portrait) van René Magritte. Onder het schilderij ontdekten ze een verloren gewaande afbeelding.

De Antwerpse onderzoeker Geert Van der Snickt gebruikte hiervoor een macroscopische XRF-scanner, een analysetoestel dat gezamelijk door de onderzoeksgroepen van prof. dr. Joris Dik van de TUDelft en prof. dr. Koen Janssens van de Universiteit Antwerpen werd ontwikkeld en waarmee al diverse overschilderde voorstellingen in doeken van bijvoorbeeld Vincent Van Gogh en Rembrandt weer zichtbaar werden gemaakt. Ook een andere recent ontwikkelde techniek, hyperspectrale infrarood beeldvorming, werd op het schilderij gebruikt, door dr. John Delaney van de National Gallery of Art in Washington DC.

Dik vertelt: “Onder Le Portrait werd een gedeelte van een verloren gewaand schilderij van Magritte, genaamd La Pose Enchantée (The Enchanted Pose) teruggevonden. Van dit schilderij, dat al tachtig jaar uit het zicht was verdwenen, was enkel een foto overgebleven. Hierop zijn twee identieke naakte dames te zien, beiden met een redelijk grote neus, oren en ogen.”

Janssens: “In de beelden opgetekend met onze scanner zijn specifieke details van het gezicht van een van de overschilderde dames goed te zien. Wat ik hier bijzonder interessant vond, was dat we onze beelden konden samenleggen met de resultaten bekomen door onze collega uit Washington DC om tot een bijna volledig beeld van de originele voorstelling te komen.”

Le Portrait behoort tot de collectie van het MoMa, het Museum of Modern Art in Manhattan, New York. Het onderzoek van de Antwerpse onderzoekers liet de kunsthistorici van het MoMa toe met grote stelligheid te concluderen dat een deel van The Enchanted Pose zich inderdaad onder The Portrait bevindt. The Enchanted Pose, in 1927 geschilderd, werd vermoedelijk door Magritte zelf in stukken gesneden en overschilderd. Inmiddels denkt men ook de andere onderdelen op het spoor te zijn, o.a. onder het oppervlak van het schilderij The Red Model (1935) dat zich in het Moderna Museet in Stochholm bevindt.


Le Portrait (The Portrait). 1935.
Oil on canvas. 73.3 x 50.2 cm.
Museum of Modern Art.

La Pose Enchantée (The Enchanted Pose), verloren gewaand,
afbeelding uit 1927.
De gele rechthoek duidt de positie van ‘Le portrait’ aan.

Vals-kleurenbeeld van de onderliggende voorstelling bekomen door combinatie van de
verdelingen van chroom (Cr,groen), ijzer (Fe, rood) en lood (Pb, blauw).

Meer weten?