#Sexy selfies op Instagram en Snapchat?

Date: 14 November 2016

Introduction: Communicatiewetenschappers van UAntwerpen onderzochten de sociale media als experimenteerruimte voor jongeren.

Sociale media zoals Snapchat en Instagram bieden jongeren nieuwe manieren om contacten te leggen, foto’s uit te wisselen en ook om te flirten. Zo wordt Snapchat onder andere gebruikt voor sexting. Jongeren gebruiken Instagram onder meer om looks uit te testen en af te toetsen bij vrienden.

Dit blijkt uit een survey bij meer dan tweeduizend Vlaamse jongeren en groepsgesprekken met 51 jongeren. “Hoewel Snapchat en Instagram voor verschillende doeleinden gebruikt worden, zijn er risico’s wanneer men er intieme beelden mee deelt. Ouders, leraren en jongeren zelf staan hier voor belangrijke uitdagingen”, benadrukt professor Michel Walrave, één van de onderzoekers.

Naaktfoto’s via Snapchat “omdat het veilig is”
Snapchat heeft soms de reputatie een sextingapp te zijn omdat men snel beelden kan uitwisselen en een tijdslimiet kan instellen, waarna de beelden voor goed zouden verdwijnen. Dat maakt de app voor sommigen ideaal voor het uitwisselen van intieme foto’s. De nieuwe cijfers bevestigen dat de app deze reputatie verdient. Uit onderzoek uitgevoerd van de Universiteit Antwerpen bij 2588 14- tot 18-jarigen in tien Vlaamse middelbare scholen blijkt dat 24% van de gebruikers van Snapchat via deze app al eens een seksueel getinte foto verstuurd heeft. 17% deed het zelfs in de drie maanden voorafgaand aan het onderzoek.

Naast een grootschalige enquête deden de onderzoekers ook gesprekken met jongeren. “Jongeren weten heel goed wat de mogelijke risico’s van sexting via Snapchat zijn”, zegt Joris Van Ouytsel, die het onderzoek mee uitvoerde. “Ze weten goed dat het risico bestaat dat er screenshots genomen worden. Toch beschouwen ze Snapchat als een van de veiligste manieren om aan sexting te doen. Andere sociale media als Facebook worden als te open en te direct beschouwd. Apps die enkel op de smartphone gebruikt kunnen worden, zoals Snapchat, geven jongeren een hoger gevoel van veiligheid en privacy”.

Sexting is onderdeel van opgroeien
Het maken en delen van zelfgemaakte seksueel getinte foto’s biedt aan sommige jongeren een bijkomende manier om hun seksualiteit en seksuele identiteit te verkennen. Op die manier voldoet sexting aan behoeften die eigen zijn aan de puberteit. Het is ook een vorm van intieme communicatie binnen een relatie. “Het is dus niet abnormaal dat een jongere aan sexting doet”, licht Joris Van Ouytsel toe. “Sexting is pas problematisch wanneer het onder druk gebeurt of wanneer de berichten zonder toestemming worden doorgestuurd naar anderen”.

Sexting en percepties over de romantische relatie
De onderzoekers bekeken ook de rol die sexting kan spelen binnen romantische relaties van jongeren. Wetenschappers onderscheiden drie dimensies van romantische relaties: emotionele intimiteit (bv. privégedachten en gevoelens kunnen toevertrouwen aan zijn/haar lief), passie (bv. zich fysiek aangetrokken voelen) en toewijding (bv. een gevoel hebben dat het ‘voor altijd’ is). Bij jongeren in een relatie stelde het onderzoek vast dat sexting in een positief verband staat met een hogere perceptie van passie binnen een relatie. Jongeren die aan sexting deden verschilden niet op het vlak van emotionele intimiteit en toewijding van jongeren in een relatie die niet aan sexting deden. De resultaten tonen aan dat sexting een rol kan vervullen bij het uitdrukken van emoties voor jongeren die een hoge nood hebben aan fysiek en seksueel contact binnen hun relatie.

Sexting op vraag of onder druk
Het sturen van een sextingbericht kan ook gebeuren op vraag van of onder druk van iemand. 15% van de jongeren had al eens aan iemand gevraagd om een seksueel getinte foto te sturen, 4% drong daarbij zelfs “heel erg” aan. Hierbij waren wel opmerkelijke genderverschillen vast te stellen. 23% van de jongens had in het afgelopen half jaar al eens iemand om een sextingfoto gevraagd, versus 9% van de meisjes. 8% van de jongens had hierbij erg aangedrongen om een foto te sturen. Terwijl slechts 1% van de meisjes aangaven druk te hebben gebruikt.

Druk kunnen weerstaan
De onderzoekers zijn van mening dat preventie daarom vooral moet focussen op hoe jongeren met dergelijke vragen of druk kunnen omgaan. “Het is vooral belangrijk om jongeren aan te leren wat gezonde relaties zijn en te bespreken waar grenzen liggen en hoe je met de druk van partners of vrienden kan omgaan. We zien in onderzoek dat jongeren die aan sexting doen ook vaker betrokken zijn bij andere risicogedragingen (zoals alcohol-, druggebruik of seksueel risicogedrag). Het komt er op aan om hen algemene vaardigheden aan te leren zodat ze assertief kunnen zijn in offline maar zeker ook in online contexten. Omgaan met druk rond sexting of omgaan met druk rond ander gedrag dat risico’s inhoudt, vereist soortgelijke vaardigheden. Preventie-initiatieven moeten dus zo breed mogelijk gekaderd worden zodat ze jongeren weerbaar maken tegen druk”, zegt Michel Walrave.

Bovendien stelde het onderzoek vast dat hoe meer jongeren overtuigd zijn dat hun leeftijdsgenoten sexting (op Snapchat) goedkeuren of dat hun vrienden zelf aan sexting doen, hoe meer ze geneigd zijn om zelf via Snapchat sextingberichten te sturen. Jongeren kunnen op basis van dit onderzoek echter duidelijk gemaakt worden dat sexting op Snapchat niet de norm is, gezien slechts een minderheid dergelijke intieme beelden post.

De onderzoekers benadrukken ook dat bij voorlichtingsacties vooral respect getoond moet worden voor de leefwereld van jongeren. Dit kwam tot uiting in de gesprekken die plaatsvonden met 57 jongeren. “Toen we jongeren vroegen waarom ze deze berichtjes hadden verstuurd, citeerden ze vooral positieve redenen zoals verliefdheid of plezier. Het is daarom belangrijk dat volwassenen respect hebben voor de rol die sexting kan spelen in de ontwikkeling van adolescenten. We moeten jongeren hier vooral in begeleiden door vanuit een respectvolle houding hierover met hen te spreken” stellen de onderzoekers.

Verder verspreiden van sexting
Het grootste risico van sexting is dat de berichten worden doorgestuurd aan personen die nooit als ontvanger bedoeld waren. Zo kunnen intieme berichten of beelden getoond of doorgestuurd worden aan anderen of in online groepen geplaatst worden. Uit de bevraging bleek dat 13% van de jongeren toegaf dat ze een seksueel getinte foto van iemand anders verspreid of getoond hebben, zonder dat ze daar toestemming voor hadden. 17% van de jongens gaf aan een sexting foto verspreid te hebben tegenover 11% van de meisjes.

Sexy foto’s op Instagram
Naast sexting bestudeerden de onderzoekers eveneens het posten van sexy foto’s op Instagram. Op deze sociaalnetwerksite worden door celebrities en sociale mediasterren vaak sexy beelden geplaatst, zoals bijvoorbeeld door Josje Huisman (ex-K3), Kim Kardashian of Justin Bieber. De onderzoekers gingen na in welke mate Instagramgebruikers die voorbeelden volgen. Uit de cijfers blijkt dat 34% van de ondervraagde jongeren al wel eens een sexy foto hebben geplaatst op Instagram. De onderzoekers bevroegen vier verschillende types beelden: (1) foto’s met een sexy blik (31%), (2) foto’s met een sexy uitstraling (34%), (3) foto’s waarop de jongeren schaars gekleed zijn (27%) of (4) foto’s waarop de jongeren een sexy houding (sexy pose) aannemen (19%).

Ook hier keken de onderzoekers naar eventuele verschillen tussen jongens en meisjes. Uit de resultaten bleek dat meisjes significant vaker foto’s plaatsen met een sexy blik (33% van de meisjes versus 28% van de jongens), met een sexy uitstraling (36% van de meisjes versus 31% van de jongens), met schaarse kleding (29% van de meisjes versus 24% van de jongens). Er was geen significant verschil tussen jongens en meisjes in de mate waarin ze foto’s plaatsen waarop ze een sexy houding aannemen (20% van de meisjes en 18% van de jongens).

Jongeren plaatsen dergelijke foto’s hoofdzakelijk omdat ze willen experimenteren met hun looks. Op die manier biedt Instagram hen een podium om zichzelf aan anderen te presenteren en van hun vrienden feedback te krijgen. De beelden die jongeren online plaatsen, kunnen echter ook misbruikt worden in de context van ‘slut shaming’ of (cyber)pesten. “Het is daarom belangrijk dat jongeren zich er bewust van zijn dat het online plaatsen van dergelijke beelden ook risico’s kan hebben vandaag of later, wanneer de jongere verder studeert of solliciteert” benadrukken de onderzoekers. “Scholen en mediawijsheidsorganisaties kunnen jongeren helpen om hun accounts zo goed mogelijk te beschermen door hen te leren privacysettings toe te passen, maar ook stil te staan bij de beperkingen van die privacyinstellingen en de mogelijke impact van het online delen van dergelijke beelden”.

Enkele cijfers uit de survey
71% van de ondervraagde jongeren heeft een Instagram account. 81% is er dagelijks op actief. 65% van de Instagramgebruikers heeft meer dan 200 vrienden.

  • 80% heeft een Snapchat account. 77% is er dagelijks op actief. 45% heeft minder dan 50 contacten (37% tussen 50-200).
  • 34% van de ondervraagde jongeren tussen 14 en 18 jaar die actief zijn op Instagram, hebben er een sexy foto op geplaatst.
  • 24% van de ondervraagde jongeren tussen 14 en 18 jaar die Snapchat gebruiken, heeft een sextingfoto verstuurd (geen significante verschillen tussen jongens en meisjes voor het versturen van een sexting foto).
  • 18% jongeren hebben een seksueel getinte foto verstuurd naar iemand met wie ze geen romantische relatie hadden.
  • 10% heeft aan iemand met wie ze geen romantische relatie hadden om een sextingfoto gevraagd.
  • 13% heeft reeds een ontvangen sextingfoto aan anderen getoond of verder verspreid (meer jongens dan meisjes).
  • 18% heeft aan z’n/haar huidige partner gevraagd om een sextingfoto te sturen (significant meer jongens).
  • 3,5% van de jongeren in een relatie melden dat hun huidige partner hen onder druk heeft gezet om een sextingfoto te sturen.
  • 3% van de jongeren in een relatie melden dat zij hun huidige partner onder druk hebben gezet om een sextingfoto te sturen (significant meer jongens)

METHODE VAN HET ONDERZOEK
In dit onderzoek werd een schriftelijke vragenlijst afgenomen in het 4de, 5de en 6de middelbaar in tien verschillende Vlaamse middelbare scholen. In totaal vulden 2628 leerlingen de enquête in. De minimum leeftijd van de ondervraagde leerlingen was 14 jaar en maximum leeftijd 22 jaar. In totaal werden er leerlingen uit 4 verschillende studierichtingen bevraagd waarvan 65% uit ASO, 24% uit TSO, 10% uit BSO, 1% uit KSO De vragenlijst werd afgenomen tijdens studie-uren of op een vast tijdstip in samenspraak met de school. Voor de resultaten die hier weergegeven worden, focusten we ons op de resultaten van 2588 jongeren tussen de 14 en de 18 jaar omdat zij de meest kwestsbare groep vormen.

Daarnaast vonden 11 focusgroepgesprekken plaats met in totaal 57 jongeren (waaronder 38 meisjes) tussen 15 en 18 jaar. De gesprekken gingen dieper in op de motieven van sexting en risico’s die jongeren ervaren. De studie werd deze week gepubliceerd in het wetenschappelijke  tijdschrift Journal of Youth Studies. 



Url: https://www.uantwerpen.be/en/rg/mios/