Hoe kunnen we kleine draslanden in kaart brengen: een case-study in Zuid-Afrika

Datum: 9 oktober 2017

Inleiding: Alanna Rebelo (UAntwerpen) maakte gebruik van satellietbeelden en luchtfoto's om de evolutie van Zuid-Afrikaanse palmiet draslanden in kaart te brengen gedurende de laatste 80 jaar.

De Ramsar Conventie (1971), ondertussen al meer dan vier decennia terug, bracht het belang van draslanden onder wereldwijde aandacht. Draslanden herbergen een enorme biodiversiteit, en leveren belangrijke ecosysteemdiensten zoals bescherming tegen overstromingen, waterzuivering en koolstofopslag.

Om ze adequaat te beschermen, is het belangrijk om accurate data te verzamelen over het voorkomen en de verspreiding van draslanden wereldwijd. Dit is relatief makkelijk voor grote beschermde gebieden zoals de Everglades in Florida, maar veel minder gemakkelijk voor kleine draslanden met een dichte vegetatie. Juist omdat ze zo klein, worden ze vaak uit het oog verloren bij herstelplannen. Er is ook bijzonder weinig geweten over de evolutie van hun areaal, en hoe dit wordt beïnvloed door mensen.

Zo’n kennishiaat is er zeker ook voor palmiet draslanden in Zuid-Afrika. Palmiet is een robuuste, altijdgroene, half-aquatische plant. Hij is endemisch (komt enkel daar voor) in Zuid-Afrika, waar hij groeit in kleine riviervalleien in de “Cape Floristic Region”. Als palmiet op de oevers voorkomt, zijn deze veel minder onderhevig aan erosie. Zuid-Afrika zet sterk in op behoud en herstel van wetlands, door bijvoorbeeld het “Working for Wetlands Programme”. Toch zijn de huidige nationale technieken om wetlands in kaart te brengen (vb. NFEPA) onvoldoende om de exacte verspreiding van de waardevolle palmiet draslanden in kaart te brengen. We weten dus niet of hun verspreiding de laatste decennia is veranderd. Het is  ook onmogelijk te bepalen in welke mate ze onder druk staan van menselijke ingrepen in het landschap.


Palmiet vormt kleine veengebieden in valleibodems in de Cape Floristic Region in Zuid-Afrika (Foto: Serban Proches).

Daarom zette Alanna Rebelo (Global Change Ecology Centre, Onderzoeksgroep Ecosysteembeheer) met haar nieuwste onderzoek in op een nieuwe methode om deze draslanden in kaart te brengen. Ze combineerde vrij beschikbare luchtfoto’s en satellietbeelden (LandSat8) om te kijken waar er net palmiet draslanden aanwezig zijn, en of hun areaal de laatste 80 jaar is gewijzigd. Ze deed dit onderzoek in het kader van haar Erasmus Mundus beurs aan UAntwerpen.

Alanna: “De satellietbeelden waren zeer geschikt voor de initiële detectie van palmiet draslanden. Zodra we ze aldus hadden gelokaliseerd, konden we gedetailleerde luchtfoto’s gebruiken om eventuele schade vast te stellen, en te bepalen of hun areaal was gewijzigd.”

De satellietbeelden bleken te ruw om die laatste inschatting te maken, vandaar dat hier gebruikt werd gemaakt van de luchtfoto’s. Die laatste gaan ook verder terug in de tijd, waardoor de evolutie van het areaal aan draslanden op langere termijn kan ingeschat worden. De analyse toonde aan dat maar liefst 31% van de palmiet draslanden verdwenen zijn sinds de jaren 1940. De belangrijkste reden van deze afname was de aanleg van wegen, die erosiekanalen creëerden.

De studie is niet enkel belangrijk voor het herstel en behoud van de palmiet draslanden in Zuid-Afrika. De nieuwe benadering heeft ook een groot potentieel om op andere plekken de afname (of toename) van drasland-areaal in kaart te brengen. Voorwaarde is uiteraard dat er afdoende historische luchtfoto’s beschikbaar zijn.

De resultaten werd gepubliceerd in Remote Sensing Applications: Society and Environment.


Alanna (vooraan) in een palmiet drasland (foto Byron-Mahieu van der Linde)


Helicopterbeeld van palmiet draslanden.