Pantser beschermt tegen uitdroging, niet louter tegen roofdieren

Datum: 14 juni 2018

Inleiding: Chris Broeckhoven (UAntwerpen) deed onderzoek naar de functie van bepantsering bij hagedissen en deed een opmerkelijke vaststelling.

Krokodillen, gordeldieren, schildpadden en vele andere dieren zijn uitgerust met een pantser. Algemeen wordt aangenomen dat zo’n schild vooral dient als bescherming tegen roofdieren. Maar onderzoek van UAntwerpen werpt daar een ander licht op. “We stelden vast dat er bij hagedissen in het bijzonder sprake is van een link met de beschikbaarheid van water in het habitat”, zegt Chris Broeckhoven.

Heel wat dieren beschikken over een pantser. Die bescherming kan verschillende vormen aannemen: er zijn pantsers met en zonder stekels, soms bestaan ze uit osteodermen, harde beenplaatjes die gelegen zijn in de huid onder de schubben. Veelal wordt er van uit gegaan dat die verschillende pantsers een verdedigende functie hebben, zodat het dier in kwestie niet of moeilijker het slachtoffer van een predator kan worden.

Predatiedruk
“Maar harde bewijzen voor die theorie zijn er eigenlijk niet”, vertelt bioloog Chris Broeckhoven, verbonden aan de onderzoeksgroep Functionele Morfologie van de Universiteit Antwerpen. Samen met collega’s van de VUB en van universiteiten in de Verenigde Staten en Zuid-Afrika deed hij uitgebreid onderzoek naar de bepantsering van de gordelstaarthagedissen die in zuidelijk Afrika leven.

“Van gordelstaarthagedissen leven er in die contreien meerdere soorten, met verschillende graden van bepantsering. We namen micro-CT-scans van hun bepantsering en bepaalden tegelijkertijd in welke habitat de dieren woonden en hoe het in hun leefgebied zit met de predatiedruk, de kans om te worden aangevallen door een roofdier. In zuidelijk Afrika leven veel soorten slangen, roofvogels en mangoesten, allemaal roofdieren die een prooi kunnen zien in een gordelstaarthagedis.”

Temperatuurregulatie
Broeckhoven en collega’s deden een opmerkelijke vaststelling. “We vonden geen link tussen de graad van bepantsering en de predatiedruk. Maar we stelden wel vast dat de droogheid van de habitat van de dieren een cruciale rol speelt. Soorten die in de halfwoestijn voorkomen, hebben veel meer bepantsering dan soorten die in subtropische gebieden of in gebergtes leven. Onze stelling is dan ook dat bepantsering vermoedelijk dient om overmatig waterverlies te vermijden. In droge gebieden kan bepantsering dieren zeker een groot voordeel geven.” 

Het onderzoek verschijnt in het vakblad Proceedings of the Royal Society B. Ondertussen maken Broeckhoven en zijn collega’s zich op voor een volgende fase: “In het najaar willen we met ‘praktijktesten’ nagaan of een pantser waterverlies echt tegenhoudt. We willen ook de vasculaire kanaaltjes in de beenplaatjes van het pantser verder bestuderen. Door zo’n beenplaatje stroomt bloed, wat er op wijst dat ze mogelijk ook een rol spelen in de temperatuurregulatie van het dier.”

Pantser   Pantser dier