"Er is nood aan meer dialoog tussen generaties"

Datum: 31 juli 2018

Inleiding: Met het project "Constructing Age for Young Readers" (CAFYR) wil Vanessa Joosen (UAntwerpen) een bijdrage leveren aan een beter begrip van het concept leeftijd.

“In de Westerse wereld zijn veel mensen alert voor seksisme, racisme en homofobie, maar ze nemen veel clichés rond veroudering voor waar aan”, vertelt Joosen. Zij onderzoekt nu met een prestigieuze beurs van de European Research Council of jeugdboeken een bijdrage kunnen leveren tot een betere dialoog tussen generaties.

“Europa heeft nood aan meer dialoog tussen de generaties”, stelt Vanessa Joosen, verbonden aan het Departement Letterkunde van de Universiteit Antwerpen. “Enkele hoogoplopende conflicten toonden dat recent nog aan. Denk maar aan de kloof tussen jong en oud als het over de Brexit gaat.”

Waarom jeugdboeken?

Leeftijdsnormen spelen ook een grote rol in het dagelijkse leven. Zo krijgen kinderen allerlei ideeën en vooroordelen over leeftijd mee in hun opvoeding. Het project CAFYR wil daarom nagaan hoe leeftijd vorm krijgt in jeugdboeken en of die boeken kunnen bijdragen tot een dialoog tussen generaties.

“In kinderboeken maken normen en opvattingen over leeftijd deel uit van een verhaal, waardoor ze vaak achteloos opgepikt worden”, stelt Joosen. “Bovendien krijgen kinderen en jongeren vaak de boodschap mee dat lezen een belangrijke waarde heeft voor hun geletterdheid en culturele ontwikkeling. Dat versterkt de indruk dat jeugdboeken beelden van de maatschappij doorgeven die volwassenen belangrijk vinden om na te volgen.”

Rol van de auteur

Naast de personages hebben drie zaken een effect op de manier waarop leeftijd vorm krijgt in kinderboeken. CAFYR bestudeert de leeftijd van de auteur, de leeftijd van de beoogde lezer en de leeftijd van de echte lezer. Schrijven jonge auteurs anders over een bepaalde leeftijdscategorie dan oudere auteurs? Snijden schrijvers andere onderwerpen aan of kiezen ze andere soorten personages als ze zelf ouder worden?

Verder onderzoeken Joosen en haar team het werk van auteurs die voor verschillende doelgroepen schrijven, zoals kinderen en volwassenen, of kinderen in verschillende leeftijdscategorieën. Joosen:  “Dat ze hun stijl en thematiek aanpassen is evident, maar hoe dan precies? En wat vinden echte lezers zelf van de boeken? Lezen jonge kinderen de verhalen anders dan adolescenten, volwassenen en ouderen? Speelt leeftijd een rol bij de thema’s die lezers beklemtonen in hun leeservaring of de personages die ze sympathiek vinden?”

Om die vragen te beantwoorden zetten de onderzoekers verschillende methodes in. Zo zullen de onderzoekers leesgroepen organiseren waarin mensen van verschillende leeftijden de dialoog aangaan over hun leeservaring van eenzelfde boek. Jeugdboeken staan centraal in het project, maar de inzichten kunnen ook bijdragen aan een beter begrip van leeftijd in andere media. Zo wil CAFYR de dialoog tussen de generaties stimuleren en meer erkenning vragen voor de gelijkenissen en de diversiteit tussen mensen in alle fasen van het leven.

ERC Starting Grant

Vanessa Joosen diende het projectvoorstel in bij de European Research Council (ERC) . Met succes, want de Antwerpse onderzoekster kan rekenen op een prestigieuze Starting Grant, goed voor 1,4 miljoen euro. De ERC heeft tot doel grensverleggend onderzoek te financieren, onafhankelijk van thematische prioriteiten en dat in alles disciplines. Onderzoeksvoorstellen worden enkel beoordeeld op basis van excellentie.