Interdisciplinaire perspectieven op Migratie en Integratie

Studiegidsnr:1900PSWIMI
Vakgebied:Sociologie
Academiejaar:2018-2019
Semester:1e semester
Contacturen:45
Studiepunten:6
Studiebelasting:168
Contractrestrictie(s):Geen contractrestrictie
Instructietaal:Nederlands
Examen:1e semester
Lesgever(s)Christiane Timmerman
Noel Clycq
Jef Verschueren
Dirk Vanheule
Walter Nonneman
Hilde Greefs

Deze cursusinformatie is bedoeld om de student te ondersteunen bij het verwerken van de leerstof

3. Inhoud *

Deel 1: Migratie

1 oktober 2018 

LES 1: Milena Belloni

De openingslezing zal in het Engels gegeven worden door dr. Milena Belloni  

Milena Belloni has gained her PhD in Sociology and Social Research at the University of Trento, Italy, with the Maria Baganha (IMISCOE) award-winning thesis “Cosmologies of Destinations: roots and routes of Eritrean forced migration towards Europe” (July 2016). She is now postdoctoral researcher at the Centre for Migration and Intercultural Studies, at the University of Antwerp.

8 oktober 2018  

LES 2 Algemene inleiding - Migratietheorieën & Migratie en België (Chris Timmerman)

Ten eerste een korte schets van de ‘multiculturele’ context in Vlaanderen (in een internationaal vergelijkend perspectief): geschiedenis van de migratiebewegingen, omschrijving van de populaties met een migratie achtergrond,  overzicht van belangrijkste migrantengroepen en hun socio-economische situatie en etnisch – religieuze affiliatie. Ten tweede, overzicht van de belangrijkste theorievorming ivm migratie, voortbouwend op de inaugurale lezing van Godfried Engbersen. Ten derde, overzicht van beschikbare gegevensbronnen. Ten vierde, uitleg bij de structuur en opzet van de cursus.

15 oktober 2018 

LES 3: Migratieparadigma: historische benadering (Hilde Greefs)

Vertrekkend van de geschiedenis van immigratie- en emigratiestromen die België en Europa kenmerkten, wordt gekeken naar de aantrekkingskracht van de stad als een cruciale factor in migratiebewegingen. Hierbij wordt met name de rol van sociale netwerken in het ontwikkelingen van migratiestromen en het ontwikkelen van de diverse stad an sich bestudeerd.

22 oktober 2018

LES 4: Klimaatsmigratie (Lore Van Praag)

Klimaatsveranderingen en migratie zijn zowel nieuwe als polariserende thema's die kenmerkend zijn voor de 21ste eeuw en steeds meer met elkaar verbonden zijn (IPCC 2014). Migratie is van alle tijden, overal ter wereld. Mensen migreren, vrijwillig en onvrijwillig, om ecologische, economische, politieke, humanitaire, sociale en culturele redenen. Tijdens het laatste decennium is er meer aandacht besteed aan de gevolgen van klimaatsveranderingen in het algemeen, maar ook aan het belang van het klimaat als reden om te migreren. Academici en beleidsmakers zijn zich steeds meer bewust geworden van het feit dat klimaatveranderingen zich nooit eerder hebben voorgedaan en het leven en het levensonderhoud van miljoenen mensen op een zeer diepgaande manier over de hele wereld beïnvloeden. Hoewel sociale en politieke conflicten die zijn ontstaan door veranderingen in het milieu niet nieuw zijn, zijn de opkomende en versnellende gevolgen van klimaatverandering voor de levensomstandigheden van mensen veranderd. Klimaatsveranderingen zetten vaak andere migratieredenen onder druk, zoals armoede, genderongelijkheden en kan aanleiding geven tot politieke en sociale conflicten. In deze les gaan we dieper in op de aard van klimaatmigratie, hoe deze verbonden zijn met andere motieven om te migreren en de beleidsimplicaties ervan. We sluiten de les af met een documentaire die voer voor discussie zal zijn.

29 oktober 2018

LES 5: Migratieparadigma: economische benadering (Walter Nonneman)

Deze les hanteert economische uitgangspunten om de beslissing tot migreren (kostenbaten, migratie in gezinscontext, repeat migratie, illegale migratie, immigratiebeleid) te benaderen.  Het gaat aan de hand van data uit beschikbare gegevensbronnen ook dieper in  thema’s zoals migratiestromen; types migranten; stocks en stromen; en dynamieken in Europese migratiestromen.

5 november 2018

LES 6: Migratieparadigma: juridische benadering (Dirk Vanheule)

Deze les geeft een overzicht van de juridische omkadering van het migratie- en asielbeleid op een Europees en nationaal niveau. Het focust verder op de mogelijke spanningen die kunnen ontstaan wanneer mensenrechten en anti-discriminatie benaderingen worden toegepast op deze beleidskaders.

Deel 2 – Interculturaliteit en Integratie

12 november 2018

LES 7: Interculturaliteit en integratie: sociologische/sociaal–antropologische benadering van theorie en beleid (Noel Clycq)

Deze les start met een bespreking van het concept interculturaliteit in relatie tot antropologische en sociologische benaderingen en theorieën mbt ‘cultuur’ (‘perspective’, ‘cultural apparatus’, ‘subcultures’) en  ‘etniciteit/nationalisme’ (primordiale en sociaal constructivistische benaderingen). Met behulp van een intersectionele benadering benadrukt deze les het meervoudige en meerlagige karakter van identiteitsconstructies.

Vanuit deze visie wordt de relatie gelegd met concepten als ‘integratie’ in samenhang met ‘assimilatie’, ‘acculturatie’, ‘burgerschap’. In het bijzonder wordt het paradigma van de meervoudige en meerlagige benadering van identiteit gekoppeld aan het integratiedenken en -beleid dat algemene normerende kaders aan nieuwkomers aanbrengt.

We nemen zowel meer structuralistische benaderingen als agency-gestuurde benaderingen in overweging en verwijzen ook naar de idee van de ‘integratie-erkenning paradox’. Dit leidt ons dan weer tot een algemene beschouwing over het integratie- en inburgeringsbeleid in Vlaanderen (en Europa).

19 november 2018

LES 8: Lin Ching Pang

Deze les gaat dieper in op nieuwe vormen van interculturaliteit

26 november 2018

LES 9: Integratieparadigma: juridische benadering (Dirk Vanheule)

Deze les geeft een overzicht van de juridische omkadering van het integratie- en inburgeringsbeleid niveau.

Deel 3 – Studie van maatschappelijke domeinen

3 december 2018

LES 10: Onderwijssituatie en beleid (Noel Clycq)

Ten eerste wordt een kort overzicht gegeven van de onderwijssituatie van jongeren met een migratie achtergrond in Vlaanderen in een internationaal vergelijkend perspectief. Ten tweede wordt een overzicht gegeven van relevante theorieën mbt ‘onderwijs en jongeren met een migratie achtergrond’ met voornamelijk aandacht voor geïntegreerde multilevel theoretisch modellen (‘theory of segmented assimilation’, ‘theory of overlapping spheres of influence’, ‘theory of practical reason, met de concepten ‘habitus’ en ‘capital’) waarin de verschillende instituties die de schoolloopbaan beïnvloeden vervat zitten, op micro  (perspectief van de student), meso (‘proximal processes’ in familie, school, peer groep, buurt), en macro niveau (socio-culturele, socio-economische, politieke context), met aandacht voor de ‘agency’ van de student (identiteit, capaciteiten, motivaties), waardoor structuralistische en  constructivistische benaderingen gevat worden. Ten derde wordt dit alles gekoppeld met het beleid (federaal, regionaal, locaal) ten aanzien van onderwijs mbt jongeren uit een migratie context.

10 december 2018

LES 11:  Economische en arbeidsmarktsituatie en  -beleid (Walter Nonneman)

De impact van de economische aspecten van integratie en de gevolgen ervan voor integratiebeleid, sociaal beleid en sociale zekerheid. Het bespreken van knelpunten omtrent het gebruik van collectieve voorzieningen, de sociale zekerheid en de welvaartsstaat.

Bovendien focust deze les op de algemene arbeidsmarktparticipatie van nieuwkomers en oudkomers en gaat het dieper in op processen van etnostratificatie en de problematiek van diplomaerkenning en verwerving. Het bekijkt de dialectiek tussen opportuniteitsstructuren en uitsluitingsmechanismen waarmee nieuw- en oudkomers mee kunnen worden geconfronteerd.

17 december 2018

LES 12: Onderzoek mbt migratie en integratie (Chris Timmerman)

Een kort overzicht wordt gegeven van het lopend onderzoeksprogramma van CeMIS (aandacht voor de verschillende disciplines, onderzoeksmethodes, fundamenteel en beleidsgeoriënteerd onderzoek) rekening houdend met de drie onderzoekslijnen: (1) migratie, (2) integratie, (3) migratie en ontwikkeling, waarvan telkens een studie meer in detail wordt besproken.