Diep onder de grond zal de Einstein Telescoop uitgroeien tot Europa’s meest geavanceerde observatorium voor zwaartekrachtgolven. Dankzij dit instrument kunnen wetenschappers luisteren naar botsende zwarte gaten en zo nieuwe inzichten verwerven over de oorsprong van het heelal. Nederland, België en Duitsland werken samen om te onderzoeken of zij deze wereldtopfaciliteit kunnen huisvesten.
Zwaartekrachtsgolven: rimpelingen in de kosmos
Elke dag trilt het heelal wanneer ergens zwarte gaten of neutronensterren om elkaar heen draaien en uiteindelijk botsen. Al in 1916 voorspelde Albert Einstein dat zulke zwaartekrachtsgolven ervoor zorgen dat afstanden bijna onmerkbaar uitrekken en weer samentrekken. Pas in 2015 wist de Amerikaanse detector LIGO dit fenomeen voor het eerst daadwerkelijk vast te leggen.
Met de Einstein Telescoop willen onderzoekers dieper graven: ze willen het ontstaan van zwarte gaten volgen, de mysterieuze structuur van neutronensterren ontrafelen en het heelal bestuderen zoals het was vlak na de oerknal. Bovendien biedt het observatorium de kans om Einsteins relativiteitstheorie strenger te testen dan ooit tevoren. Zo opent zich een nieuw venster op ons universum, met grote betekenis voor de internationale natuur- en sterrenkunde.
Ondergronds observatorium
Aan de oppervlakte zal de Einstein Telescoop nauwelijks zichtbaar zijn. Het observatorium wordt namelijk 250 tot 300 meter diep onder de grond gebouwd, met drie gangen van elk 10 kilometer lang. Die ligging zorgt ervoor dat metingen niet worden verstoord door trillingen aan het aardoppervlak.
Binnenin controleert de telescoop met uiterst gevoelige lasers en trillingsvrij opgehangen spiegels voortdurend de lengte van de drie detectorgangen. Wanneer die lengte volgens een specifiek patroon verandert, is dat het signaal van een passerende zwaartekrachtsgolf. Dankzij deze technologie zal de Einstein Telescoop wel duizend keer meer zwaartekrachtsgolven kunnen registreren dan eerdere detectors.
Veelbelovende locatie
Een van de meest geschikte plekken voor dit observatorium ligt in het grensgebied van Nederland, België en Duitsland. De zachte bodem daar dempt trillingen van menselijke activiteit, waardoor het observatorium ongestoord kan meten. Bovendien biedt de regio uitstekende verbindingen en een sterk netwerk van kennisinstellingen en bedrijven. Uiteindelijk zullen Europese ministers begin 2027 beslissen waar de Einstein Telescoop daadwerkelijk wordt gebouwd.
