In de laatste jaren ervoer Europa een golf aan overstromingen: grote delen van Centraal-Europa (september 2024), Valencia (september 2024) en de Wezervallei (juli 2021) zijn hiervan enkele voorbeelden. Deze overstromingen veroorzaakten enorme menselijke en materiële schade. De grootste schade werd vooral in historische overstromingsgebieden aangericht. De recente overstromingen zijn dus geen nieuw gegeven, maar eerder een reminder aan een vergeten historische realiteit. In het verleden kwamen overstromingen vaker voor en maakten soms actief deel uit van het landbeheer. We zijn er ons vandaag steeds minder van bewust dat overstromingen altijd plaats hebben gevonden langs onze rivieren. Stromend water is in hedendaagse (voor)steden vaak niet meer opvallend zichtbaar. Deze onzichtbaarheid heeft tot gevolg dat bewoners niet meer aan de alledaagse aanwezigheid en het potentiële gevaar van het water worden herinnerd.

Er is dus duidelijk nood aan tools voor de analyse en studie van de menselijke herstructurering van riviervalleien. Het hedendaagse landschap is namelijk niet louter het gevolg van een natuurlijke evolutie, maar eerder van een steeds intensiever ingrijpen in het landschap door de mens. Dit ingrijpen werd veelvuldig geïllustreerd in plannen en kaarten. België is één van de Europese landen met de meest omvangrijke cartografische collecties.  Al in de 16^de eeuw werden volop kaarten voor de verschillende doeleinden geproduceerd. Deze kaarten bieden een immens rijke bron voor historisch onderzoek naar de besluitvorming rond stad en waterpolitiek in het verleden.

Exact binnen dit onderzoeksveld behoren onderzoekers van het Center for Urban History (CUH), the Center for Research on Environmental and Social Change (CRESC), Antwerp Cultural Heritage Sciences (ARCHES) en het Urban Studies Institute (USI), tot de voorlopers in internationaal en interdisciplinair onderzoek naar urbane waterlandschappen. Deze onderzoeksgroepen vertrekken vanuit een sterke ruimtelijke insteek, waarbij zowel de geplande als de geleefde omgeving centraal staan. Onderzoek wordt primair gevoerd over steden gelegen in de Scheldevallei en is daarnaast sterk gekenmerkt door een langetermijnbenadering. Ontwikkelingen uit het verleden spelen een prominente rol bij de ontwikkeling van bouwstenen en oplossingen voor de toekomst. Tot op dit moment ontbreekt nog de infrastructuur om gericht onderzoek te voeren naar de evolutie van waterlandschappen in de Scheldevallei doorheen de tijd. Een dergelijk infrastructuurmiddel is echter nodig om te kunnen onderzoeken hoe hedendaagse urbane landschappen een product zijn van eeuwenlange herstructurering van rivieren.

Met het oog op een toekomstgerichte waterbestendigheid voor steden is een aangepaste dataset en toolkit essentieel. Daarom werd Artemis-UA tot leven geroepen. Het project wil een openbaar toegankelijke kaartinfrastructuur bieden voor langetermijnonderzoek over steden en hun waterinfrastructuur met een historisch perspectief. De unieke rijkdom aan handgemaakte historische kaarten in de Belgische archieven zal hiervoor de basis vormen. Voor het project zullen een 300-tal handgeschreven kaarten uit de periode tussen de 16^de en 20^ste eeuw verwerkt worden. Deze kaarten vormen een nieuwe toevoeging aan het project Artemis, omdat zij het mogelijk zullen maken om precies lokaliseerbare en unieke kennis te extraheren en toegankelijk te maken.

Artemis-UA zal een digitale blauwdruk bieden voor drie steden uit de Scheldevallei en hun peri-urbane omgeving. De vroegste kaarten zullen terugreiken tot in de 16^de eeuw. De drie behandelde steden zijn: Antwerpen (één van de grootste steden langs de Schelde) en Dendermonde en Lokeren ( elk een ander niveau van nederzettinggrootte gelegen aan de zijarmen Dender en Durme). De steden vormen interessante case studies gezien hun  urbanisatie, groeiende menselijke interventie en waterbeheer. Recent werd het  Scheldegebied tot nationaal park verheven. Natuur en erfgoed gaan hier hand in hand.

Het project draait rond 4 kerndoelstellingen: 

1. het verzamelen van relevante lokale kaarten die de steden en hun (peri)urbane landschap doorheen de tijd weergeven
2. deze kaarten lokaliseren door georeferentie
3. de semi-automatische extractie van gegevens om de dataset te verrijken
4. het aanvullen van het project Artemis

Deze aanvullingen zullen mede ertoe bijdragen dat Artemis zijn vol potentieel kan bereiken door bijdragen in verschillendste onderzoeksdisciplines mogelijk te maken, waaronder o.a.: urbane (en milieu) geschiedenis, waterbeheer, erfgoedbeheer, planning, en veel meer aspecten.