Nieuws

Hoe kijkt een boom naar de stad? Wat heeft een regenworm nodig om zijn werk te doen? En hoe beleeft een spelend kind of een ouder met een bakfiets de straat? Tijdens het startmoment van INNATURE stapten buurtbewoners in de huid van mens én natuur onder begeleiding van Jenny Stieglitz. Door de wijk vanuit verschillende perspectieven te bekijken, ontstonden nieuwe gesprekken over hoe we onze leefomgeving gezonder, klimaatrobuuster en aangenamer kunnen maken.

De workshop maakte duidelijk dat veel uitdagingen met elkaar verbonden zijn. Hittestress, druk verkeer, wateroverlast, een gebrek aan speelruimte en een afnemende biodiversiteit vragen niet om losse oplossingen, maar om een buurt waarin natuur opnieuw een volwaardige plaats krijgt. Meer bomen, gevelgroen, ontharding, ruimte voor regenwater en veilige, groene verbindingen kwamen dan ook telkens terug als wensen van de deelnemers.

Opvallend was dat deelnemers niet alleen nadachten over wat de buurt nodig heeft, maar ook over hoe ze daar samen verantwoordelijkheid voor kunnen opnemen. Ideeën zoals buurttuinen, gevelgroen, plantenruilkastjes en gezamenlijke acties tonen dat een groene buurt ontstaat door samenwerking tussen bewoners, verenigingen en de stad. Zo groeit de publieke ruimte uit tot een gedeelde plek waar zorg voor elkaar en zorg voor de natuur hand in hand gaan.

Ook heel concrete aandachtspunten kwamen naar voren. Het kruispunt van de Morckhovenlei en de René Carelsstraat werd meermaals genoemd als een onveilige plek voor fietsers. De verkeersdrukte aan het Xaveriuscollege, de nood aan meer schaduw en de wens om meer ruimte te geven aan bomen, vogels en insecten illustreren hoe dagelijkse ervaringen kunnen uitgroeien tot waardevolle inzichten voor de toekomst van de wijk.

Deze eerste workshop bevestigde dat bewoners over heel wat kennis, betrokkenheid en verbeeldingskracht beschikken. Door samen te ontwerpen met de natuur in plaats van ertegenin te werken, bouwen we stap voor stap aan een buurt die mooier, gezonder en veerkrachtiger wordt. Dat is precies waar INNATURE voor staat: natuurlijke oplossingen inzetten om maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, met bewoners als mede-ontwerpers en mede-beheerders van hun leefomgeving.

Tijdens het tweede startmoment van INNATURE gingen bewoners van Borgerhout intra muros ook in gesprek vanuit verrassende perspectieven. et als zichzelf, maar als boom, regenwater, vlinder, stadstuinier, rollatorgebruiker, automobilist of spelend kind. Door de leefomgeving door andere ogen te bekijken, ontstond een genuanceerd beeld van de uitdagingen en kansen in de wijk.

Eén thema liep hier als een rode draad door de gesprekken: ruimte. Ruimte om veilig te fietsen, te wandelen of te spelen. Ruimte voor bomen om te groeien, voor regenwater om in de bodem te dringen en voor vogels, vlinders en regenwormen om hun rol te spelen. Maar ook ruimte voor ontmoeting, rust en verkoeling tijdens warme zomerdagen.

De workshop maakte duidelijk dat veel belangen naast elkaar bestaan. Een ouder met een bakfiets, een automobilist, een rollatorgebruiker of een skater ervaren dezelfde straat elk op een andere manier. Toch kwamen hun wensen opvallend vaak samen: veilige en toegankelijke straten, voldoende schaduw, minder hittestress, meer biodiversiteit en een aangename publieke ruimte waar iedereen zich welkom voelt.

Ook de rol van natuur kwam sterk naar voren. Bomen, gevelgroen, regenwater, vruchtbare bodems en bloeiende planten werden niet alleen gezien als mooi, maar ook als oplossingen voor concrete uitdagingen zoals hitte, droogte, wateroverlast, luchtkwaliteit en welzijn. Zo groeide het besef dat investeren in natuur tegelijk investeren is in een gezondere en veerkrachtigere buurt.

Daarnaast benadrukten de deelnemers dat een groene wijk niet alleen ontstaat door ingrepen van de overheid. Heel wat bewoners willen zelf mee zorg dragen voor hun straat, bijvoorbeeld via geveltuinen, buurttuinen of gezamenlijke onderhoudsacties. Tegelijk gaven ze aan dat dit eenvoudiger kan worden gemaakt. Meer ondersteuning, betere informatie en een gedeelde verantwoordelijkheid tussen bewoners, organisaties en de stad kunnen ervoor zorgen dat goede initiatieven niet stilvallen, maar uitgroeien tot een blijvend verhaal.

Ook heel concrete aandachtspunten kwamen aan bod. De omgeving van de Turnhoutsebaan en het kruispunt aan de Aldi werden vaak genoemd als drukke en onveilige plekken. De deelnemers wezen daarnaast op het belang van toegankelijke voetpaden, voldoende zitplekken, veilige fietsinfrastructuur en meer ruimte voor bomen en water in sterk verharde straten.

Deze workshop bevestigde opnieuw hoeveel kennis, betrokkenheid en verbeeldingskracht er in de buurt aanwezig is. Door samen na te denken over oplossingen waarin mens en natuur elkaar versterken, bouwen we verder aan een klimaatbestendige, inclusieve en aantrekkelijke wijk. Dat is de ambitie van INNATURE: samen ontwerpen, samen beheren en samen zorg dragen voor een leefomgeving waarin iedereen kan floreren.

Begin juni trokken buurtbewoners, natuurliefhebbers en wetenschappers de straten van Borgerhout in. Het doel? Zoveel mogelijk planten- en diersoorten tellen tijdens de BioBlitz 2026, een belangrijk onderdeel van het INNATURE-project. Zowel binnen de Singel (intra muros) als daarbuiten (extra muros) werd er gespeurd naar stadsnatuur, individueel of tijdens wijkwandelingen. De balans is opgemaakt: we vonden een paar bijzondere soorten en namen een rugzak vol handige leermomenten mee richting het volgende grote telweekend in 2029.

De resultaten: Wat leeft er in Borgerhout?

In totaal spotten de tellers dit jaar 251 verschillende soorten (130 intra muros en 205 extra muros).  Bekijk ze allemaal via waarnemingen.be.

Planten (158 soorten)

De stenen straten van Borgerhout herbergen verrassend veel groen.

●      Intra muros: Tellers vonden onder andere de zeldzame donkere vetmuur, dicht havikskruid en de ronde ooievaarsbek.

●      Extra muros: Naast de donkere vetmuur werd hier de zeer zeldzame smalle ijzervaren gespot. Deze varen komt oorspronkelijk uit Azië, maar heeft dus ook zijn weg naar Borgerhout gevonden!

Vogels (29 soorten)

Naast de opvallende scholekster stal het bekende slechtvalkenkoppel de show: zij werden gespot samen met hun twee pas uitgevlogen jongen. Ook de kleurrijke putter (distelvink) werd gezien; deze vogel duikt gelukkig steeds vaker op in de stad.

Kansen voor de toekomst: Doelsoorten zoals de huismus, de gierzwaluw en de zwarte roodstaart kunnen nog wel wat extra hulp gebruiken. Het voorzien van specifieke nestkasten in de wijken staat dan ook hoog op het verlanglijstje.

Bijen en spinnen (16 bijensoorten, 7 spinnensoorten)

Tijdens de wandelingen werden leuke specialisten onder de bijen ontdekt, zoals de andoornbij, kattenkruidbij en de luzernebehangersbij. Ook de zeldzame, exotische Aziatische langsteelgraafwesp liet zich zien. Experts hopen dat in de toekomst ook de zeer zeldzame stadsmaskerbij (nu al te vinden in de Antwerpse Plantentuin) de overstap naar Borgerhout maakt. Dit kan gestimuleerd worden door nóg meer verschillende soorten functioneel groen aan te planten. Spinnen lieten zich tijdens de gewone wandelingen helaas nauwelijks zien.

foto: “Nigma puella” door João Cuelho / Wikimedia Commons / CC BY-SA 4.0

Experts scoren unieke primeur

Naast de publieke wandelingen gingen er ook experts op pad met intensievere onderzoeksmethoden. En dat loonde! Bij het spinnenonderzoek vonden zij een absolute primeur: het bont kaardertje werd voor het allereerst in Antwerpen-Stad vastgesteld! Daarnaast vonden de experts de zeldzame Vlekpootkabelspin en de langverwachte Bleke renspin.

Het bijenonderzoek van de experts werd wegens extreme hitte een weekje uitgesteld, en de gedetailleerde resultaten van het arbeidsintensieve plantenonderzoek (waarbij de bedekkingsgraad per straat wordt gemeten) volgen later.