GOBAREG

Vertrouwen

GOBAREG Kennisplatform - Relevante bronnen

1. Six, F., & Verhoest, K. (2017). Trust in regulatory regimes: scoping the field. In F. Six, & K. Verhoest, Trust in Regulatory Regimes (pp. 1-36). Cheltenham: Edward Elgar Publishing Limited.  

Dit boek verkent hoe vertrouwen functioneert binnen reguleringsregimes en laat zien dat het zowel tussen burgers, bedrijven als toezichthouders een cruciale rol speelt. Het benadrukt dat vertrouwen niet alleen een moreel of sociaal gegeven is, maar ook een praktische voorwaarde voor effectieve regulering. Dit boek verkent hoe vertrouwen functioneert binnen reguleringsregimes en laat zien dat het zowel tussen burgers, bedrijven als toezichthouders een cruciale rol speelt. Het benadrukt dat vertrouwen niet alleen een moreel of sociaal gegeven is, maar ook een praktische voorwaarde voor effectieve regulering.


2. Feldman, Y. (XXXX, in press). Can the public be trusted? On the promise and perils of voluntary compliance. Cambridge University Press. Manuscript. 

De meeste discussies over regelgeving en vertrouwen richten zich op een bekend probleem: het afnemende vertrouwen van het publiek in overheidsinstellingen. Dit boek benadert dit anders door een cruciale, maar vaak over het hoofd geziene uitdaging te onderzoeken: de worsteling van democratische overheden om te begrijpen wanneer, waarom en in welke mate burgers vrijwillig meewerken aan beleid. In de kern onderzoekt dit boek een paradox: hoewel vrijwillige naleving (VC) – waarbij mensen regels volgen omdat ze dat willen in plaats van omdat ze ertoe gedwongen worden – betere resultaten oplevert, vertrouwen toezichthouders er zelden echt op.


3. Paauw-Fikkert, L., Six, F., & Robben, P. (2014). Vertrouwen in toezichtbeleid. Beleid en Maatschappij, 41(3), 185-203. DOI: 10.5553/BenM/138900692014041003002 

  • https://www.researchgate.net/profile/Paul-Robben-2/publication/313782440_Vertrouwen_in_toezichtbeleid/links/59070bff4585152d2e9699c9/Vertrouwen-in-toezichtbeleid.pdf
  • DOI: 10.5553/BenM/138900692014041003002 

Toezicht is een onmisbaar verschijnsel geworden in hedendaagse samenlevingen.Power (1997) spreekt zelfs van de ‘audit society’, en Braithwaite (2008) van ‘regu‐latory capitalism’. De samenleving heeft een tweeslachtige verhouding met toe‐zicht. Aan de ene kant is er kritiek op de (ervaren) zware toezichteisen, want dezebelemmeren innovatie en economische groei. Burgers willen dat de overheidonder toezicht gestelden meer vertrouwen geeft. Anderzijds is er de roep om meeren strenger toezicht na incidenten zoals de brand bij chemisch bedrijf Chemie‐pack, bacteriële vervuiling van zalm of onprofessioneel handelen door zorgverleners.


4. Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS). (2019, May). Anders verantwoorden voor goede zorg: Blogreeks ter inspiratie bij het advies “Blijk van vertrouwen” (ISBN 978-90-5732-282-2). Den Haag: Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. 

  • https://www.raadrvs.nl/documenten/2019/05/14/advies-blijk-van-vertrouwen---anders-verantwoorden-voor-goede-zorg

Verantwoorden in de zorg moet fundamenteel anders. Het initiatief moet liggen bij zorgverleners die verantwoording afleggen en niet bij de partijen die verantwoording vragen. Daarmee komt verantwoorden in het teken te staan van het verbeteren van zorg en ondersteuning. Alleen zo zal verantwoording bijdragen aan een proces van leren en verbeteren in de zorg. Ook zal het vertrouwen tussen betrokken partijen toenemen en krijgt de patiënt zorg die meer is toegesneden op de persoonlijke situatie.


5. Leidorf-Tidå, B., Koenig, P.D., (2025). Designing for trust: A conjoint experiment on citizens’ support of regulatory regimes for ensuring trustworthy Artificial Intelligence. Conference paper

  • https://ecpr.eu/Events/Event/PaperDetails/83986

In dit artikel onderzoeken we welk type regelgeving burgers het meest effectief verwachten om AI-systemen en hun toepassingen te reguleren.


6. Six, F. (2017). Toezicht vanuit vertrouwen is hard werken. VTW. https://vtw.nl/assets/files/essays/Essay_Toezicht_vanuit_vertrouwen_is_hard_werken-Fr%C3%A9d%C3%A9rique_Six.pdf 

  • https://vtw.nl/assets/files/essays/Essay_Toezicht_vanuit_vertrouwen_is_hard_werken-Fr%C3%A9d%C3%A9rique_Six.pdf

Maar hoe doe je dat? Hoe is het mogelijk om te controlerenvanuit vertrouwen, hoe kunnen controle en vertrouwen elkaar versterken binnen het toezicht?


7. Grimmelikhuijsen, S., & Knies, E. (2017). Validating a scale for citizen trust in government organizations. International Review of Administrative Sciences, 83(3), 583-601. 

Het vertrouwen van burgers in de overheid op macroniveau wordt al jarenlang bestudeerd door wetenschappers op het gebied van openbaar bestuur. Dit artikel presenteert een eerste validering en omvat drie dimensies: waargenomen competentie, welwillendheid en eerlijkheid. Professionals kunnen deze schaal gebruiken en aanpassen aan hun relevante lokale context om specifieke betrouwbaarheidsproblemen te identificeren.


8. Grimmelikhuijsen, S., Herkes, F., Leistikow, I., Verkroost, J., de Vries, F., & Zijlstra, W. G. (2021). Can decision transparency increase citizen trust in regulatory agencies? Evidence from a representative survey experiment. Regulation & Governance, 15(1), 17-31.

Transparantie in besluitvorming wordt vaak voorgesteld als een manier om het vertrouwen van burgers te behouden of zelfs te vergroten, maar deze aanname is nog niet getest in de context van regelgevende instanties. We stellen vast dat algehele transparantie in besluitvorming het vertrouwen van burgers slechts bij twee van de drie instanties significant vergroot. Alleen bij de Onderwijsinspectie heeft de onderliggende transparantie een meer uitgesproken positief effect. We concluderen dat het algehele effect van transparantie in besluitvorming positief is, maar dat de aard van het toezichthoudende domein dit effect kan verzwakken of versterken.


9. Mulder, L., van der Vegt, G., & Ponsioen, S. (2014). Omgaan met regelovertreding in vertrouwensrelaties: Effecten van dialoog- en sanctiefactoren en de invloed van de relatie tussen toezichthouder en ondernemer.

  • https://www.rug.nl/hrm-ob/docs/mulder-van-der-vegt--ponsioen-omgaan-met-regelovertreding-in-vertrouwensrelaties.pdf

Effecten van dialoog- en sanctiefactoren en de invloed van de relatie tussentoezichthouder en ondernemer. 


10. European Commission. Directorate General for Research and Innovation. (2017). Trust at risk: Implications for EU policies and institutions. Publications Office. Report of the Expert Group. doi: 10.2777/364327  

  • ​https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/e512c11b-e922-11e6-ad7c-01aa75ed71a1/language-en
  •  doi: 10.2777/364327  

Vertrouwen is een fundamentele voorwaarde voor een eerlijke en coöperatieve samenleving. Maar wat als vertrouwen instort? Dit rapport beoogt een beter begrip te krijgen van de verstorende effecten die een vertrouwensbreuk kan hebben op Europees beleid en instellingen. De belangrijkste stelling van het rapport is dat een vertrouwensbreuk ernstige risico's, maar ook kansen, voor de Europese Unie (EU) kan creëren en daarom een ​​belangrijke factor is waarmee de EU rekening moet houden bij het ontwerpen van haar beleid en strategieën. Door gebruik te maken van een rigoureuze toekomstgerichte en trendanalyse, biedt het rapport inzichten en opties voor hoe strategische politieke reacties voor de EU eruit kunnen zien om het vertrouwen in het Europese project te herstellen.


11. Frédérique Six (2013) Trust in Regulatory Relations, Public Management Review, 15:2, 163-185, DOI: 10.1080/14719037.2012.727461

Toezicht door regelgevers is een belangrijk kenmerk van openbaar bestuur. Deze studie betoogt – op basis van recent onderzoek naar vertrouwen – dat de manier waarop de relatie tussen vertrouwen en controle wordt geconceptualiseerd in de dominante responsieve reguleringstheorie (RRT) verbeterd kan worden met behulp van de zelfdeterminatietheorie (SDT). RRT is sterk afhankelijk van de speltheoretische oog-om-oog-strategie om samenwerking/vertrouwen en repressie/controle als substituten te conceptualiseren. Er is een model ontwikkeld om te laten zien hoe vertrouwen en controle door regelgevers elkaar kunnen aanvullen in hun effect op de naleving door de gereguleerde. Proposities worden geformuleerd en implicaties voor verder onderzoek worden geïdentificeerd.


12. Six, F., & Sorge, A. (2008). Creating a high‐trust organization: An exploration into organizational policies that stimulate interpersonal trust

We onderzoeken empirisch hoe een organisatie die bewust interpersoonlijk vertrouwen versterkt om een ​​significant organisatiefenomeen te worden, verschilt van een vergelijkbare organisatie zonder expliciet beleid ter versterking van vertrouwen. Een hogere mate van vertrouwen kan worden bereikt door een samenhangende reeks beleidsmaatregelen: het bevorderen van een relatiegerichte cultuur, het faciliteren van eenduidige signalering, consistente inwerktraining, het creëren van mogelijkheden voor informele ontmoetingen en het dagelijks managen van competenties. Dergelijke beleidsmaatregelen zijn in principe onafhankelijk van erkende contextuele omstandigheden.


13. Wörsdörfer, M., (2023). Vertrouwen in toezicht vraagt ook om dialoog. Tijdschrift voor Toezicht, Boom juridisch. doi: 10.5553/TvT/187987052023014002005 

  • doi: 10.5553/TvT/187987052023014002005 
  • https://www.boomportaal.nl/tijdschrift/TvT/TvT_1879-8705_2023_014_002_005

Toezicht: het balanceren tussen wantrouwen en vertrouwen.