Blog

Op 28 en 29 september en 1 oktober bezocht het team van Leven in Leidingen drie provinciale scholen in Stabroek, Antwerpen en Boom. De leerlingen uit STEM-richtingen maakten kennis met de fascinerende, maar vaak onzichtbare wereld van bacteriën, ziekteverwekkers en antibioticaresistentie (ABR). Bovendien verzamelden ze zelf stalen voor ons onderzoek naar het microbioom van sanitaire infrastructuur in publieke gebouwen.

Wetenschap tot in de klas

Met Leven in Leidingen onderzoeken we welke micro-organismen voorkomen in de afvoerleidingen van gedeelde spoelbakken en douches in publieke gebouwen verspreid over de provincie Antwerpen. De meeste bacteriën in onze omgeving zijn onschadelijk, maar er kunnen ook ziekteverwekkers en antibioticaresistentie tussen zitten. Over dit verborgen microbioom en de mogelijke invloed ervan op gezondheid en hygiëne is nog verrassend weinig bekend.

Tijdens interactieve workshops vertelden onderzoekers van de groep van Prof. Van Puyvelde over de rol van bacteriën in ons dagelijks leven. De leerlingen ontdekten hoe bacteriën zich verspreiden, waarom antibioticaresistentie wereldwijd een groeiende uitdaging vormt en hoe moderne DNA-technologieën helpen om microbiomen tot op soortniveau in kaart te brengen.

Zelf aan de slag

Na de theorie werden de leerlingen onderzoekers. Gewapend met staalnamekits namen ze monsters van afvoerleidingen op verschillende plaatsen in hun school.

Deze participatieve aanpak is een belangrijk onderdeel van Leven in Leidingen. Doordat leerlingen en medewerkers zelf stalen nemen, kunnen we meer locaties onderzoeken en groeit het bewustzijn rond microbiologie, hygiëne en antibioticaresistentie. Alle stalen uit publieke gebouwen worden geanalyseerd met hoogresolutie DNA-sequencing. We verzamelen ook gegevens over het gebruik en onderhoud van de locaties, zodat we beter begrijpen welke factoren de samenstelling van het microbioom beïnvloeden.

Wetenschap en maatschappelijke betrokkenheid

Met het educatieve luik van Leven in Leidingen willen we jongeren betrekken bij actuele wetenschappelijke en maatschappelijke vraagstukken. Door mee te werken aan het onderzoek ontdekken de leerlingen hoe wetenschap in de praktijk werkt en welke rol ze kan spelen bij het beschermen van de volksgezondheid. Zo versterken onderzoek, onderwijs en maatschappelijke betrokkenheid elkaar.

Later in het project komen de leerlingen naar de Universiteit Antwerpen voor een blik achter de schermen. Ze maken kennis met de laboratoriumtechnieken en sequencingtechnologieën waarmee we de stalen analyseren, en onze onderzoekers bespreken de resultaten en inzichten van het project. Zo zien ze de volledige onderzoekscyclus: van staalname op school tot analyse en interpretatie van de resultaten.

Met dank aan

Hartelijk dank aan de leerlingen, leerkrachten en directies van de scholen in Stabroek, Antwerpen en Boom voor hun enthousiasme en nieuwsgierigheid. Hun inzet toont hoe burgerwetenschap en STEM-onderwijs hand in hand gaan.

'Leven in Leidingen' wordt ondersteund door de provincie Antwerpen, die in het kader van haar innovatiebeleid 100.000 euro investeert in het project, samen met onze partners het Provinciaal Instituut voor Hygiëne (PIH) en de Provinciale Ontwikkelingsmaatschappij (POM) Antwerpen.

Vandaag ging 'Leven in Leidingen' officieel van start, een nieuw onderzoeksproject dat het microbioom in kaart brengt dat schuilt in de afvoerleidingen van spoelbakken en douches in publieke gebouwen in de provincie Antwerpen. Het project werd voorgesteld op het Wetenschapspark in Niel, waar UAntwerpen-vicerector Valorisatie en Ontwikkeling Steven Van Passel en gedeputeerde van de provincie Antwerpen Luk Lemmens de eerste stalen namen.

Een nieuw hoofdstuk in ons microbioomonderzoek

‘Leven in Leidingen’ bouwt rechtstreeks voort op het huidige werk van het Laboratorium voor Medische Microbiologie van de UAntwerpen. Vorig jaar startte Enya Arconada — onder begeleiding van Sandra Van Puyvelde — het POEMBAKterie-onderzoek, een studie naar het microbioom van keukenspoelbakken bij ruim 700 Antwerpse huishoudens, waarvan de resultaten begin 2027 worden verwacht. Met dit nieuwe project zet het LMM-team een stap verder, van private keukens naar de sanitaire infrastructuur van publieke gebouwen. Het sanitair van sporthallen, musea en andere publieke gebouwen kan immers een reservoir zijn voor potentieel ziekteverwekkende bacteriën, maar het is grotendeels onbekend welke micro-organismen er precies leven. Daar wil 'Leven in Leidingen' verandering in brengen.

Tomorrowland

In de komende maanden verzamelen we stalen en data op 63 publieke locaties verspreid over de provincie — onder meer kantoren, scholen, sportinfrastructuur, musea, fitnesscentra, voetbalclubs, zwembaden, concertzalen, bioscopen en bibliotheken. We gaan onder meer langs bij het Zilvermeer in Mol, het provinciehof in Antwerpen, het Rivierenhof in Deurne, voetbalclub Beerschot en De Schorre in Boom (tijdens Tomorrowland). Met hoogresolutie DNA-sequencing analyseren we vervolgens de stalen en koppelen we de resultaten aan omgevings- en gebruiksgegevens die we via een gerichte vragenlijst verzamelen. Het uiteindelijk doel is om wetenschappelijk onderbouwde richtlijnen te ontwikkelen voor het gebruik en onderhoud van sanitaire infrastructuur. De bemonstering loopt de hele zomer, tot eind september. De algemene, geanonimiseerde resultaten maken we in mei 2027 bekend.

Met dank aan

'Leven in Leidingen' wordt ondersteund door de provincie Antwerpen, die in het kader van haar innovatiebeleid 100.000 euro investeert in het project, samen met onze partners het Provinciaal Instituut voor Hygiëne (PIH) en de Provinciale Ontwikkelingsmaatschappij (POM) Antwerpen. Wij danken hen alle drie van harte voor hun steun en samenwerking.

​