Probleemstelling
De vergrijzing en de stijgende prevalentie van chronische aandoeningen zetten ons gezondheidszorgsysteem onder druk. De zorgorganisatie in België is historisch sterk gericht op de aanpak van acute ziekten. Daardoor sluit ze onvoldoende aan bij de meervoudige en vaak complexe zorgnoden van mensen met een chronische aandoening, noden die zowel medisch, psychisch als sociaal van aard kunnen zijn. Geïntegreerde en transmurale zorg wordt breed gezien als een oplossing voor versnippering in zorgverlening en om de zorg beter af te stemmen op de noden van mensen met chronische en complexe aandoeningen.
UMCA: brug tussen Eerste Lijn en ziekenhuisnetwerken
UMCA is een netwerkorganisatie die een samenwerking faciliteert tussen de Eerste Lijn en de twee ziekenhuisnetwerken binnen de Regionale Zorgzone Antwerpen.
Dit omvat:
- 8 Eerstelijnszones (ELZ’s)
- 2 ziekenhuisnetwerken met 9 ziekenhuizen
- 1.2 miljoen inwoners.
Lessen uit de praktijk
UMCA richt zich op een duurzame uitbouw van transmurale en geïntegreerde zorgtrajecten met als doelgroep de patiënt met een chronische en complexe zorgvraag.
Binnen het netwerk werden de afgelopen jaren verschillende transmurale zorgpaden uitgewerkt. De implementatie kende echter beperkt succes. Deze ervaringen werden internationaal afgetoetst tijdens het International Conference on Integrated Care (ICIC) congres in Antwerpen in 2023.
Op basis van deze inzichten werkte UMCA de voorbije jaren verder aan systematische analyse van knelpunten bij de uitbouw van transmurale en chronische zorgtrajecten.
Van knelpunten naar duurzame oplossing
Uit deze knelpuntanalyse ontstonden verschillende strategische initiatieven om transmurale en geïntegreerde zorgpaden effectiever en duurzaam te ontwikkelen. De belangrijkste initiatieven worden hieronder toegelicht:
Buurtzorg – zorgzame buurten (zie online symposium 2021)
- Naar aanleiding van dit symposium werden 133 “zorgzame buurten” projecten opgestart.
- Steunpunt welzijn, volksgezondheid en gezin deed onderzoek en publiceerde volgende resultaten.
- Koning Boudewijnstichting bouwde dit project verder uit met volgende initiatieven.
Symposium en beleidsdocument “beleidsadviezen preventie en transmurale zorg” (zie 2023)
- Zie het boek met beleidsadviezen: “Acht noodzakelijke stappen voor ouderenzorg en preventie”.
Alivia een digitaal zorg- en ondersteuningsplan (2023 – 2024)
- Bekijk het plan hier.
- Alivia is het onmisbare digitale hulpmiddel voor al wie zorg en ondersteuning nodig heeft of aanbiedt. Personen met een langdurige of intensieve zorgnood krijgen vaak hulp van meerdere zorgaanbieders tegelijk. Dankzij Alivia kunnen al deze zorgaanbieders via de website of app makkelijk een zorgplan opstellen waarin ze doelstellingen bepalen, taken verdelen en informatie uitwisselen.
- De coördinator van UMCA was van 2023 tot 2024 coördinator van het pilootproject ALIVIA in de regio Antwerpen. Samen met een consortium en 6 inclusieverantwoordelijken werd gedurende 6 maanden 20 patiënten met een chronische zorgvraag geïncludeerd om Alivia te gebruiken en te testen. Door de resultaten vanuit 2 pilootprojecten in twee verschillende regio’s werd Alivia 2.0 verder doorontwikkeld.
- Leerpunten: Alivia is niet alleen een digitaal platform dat de communicatie tussen patiënt, mantelzorger en zorgteam verbeterde maar was ook een hefboom om doelgerichte zorg in de praktijk te implementeren.
PhD-onderzoek: “Hoe verloopt de co-creatie tijdens het ontwerp van een transmuraal geïntegreerd chronisch ouderenzorgtraject op mesoniveau in de regio Antwerpen?”
- Vanaf december 2024 startte de coördinator van UMCA een PhD.
- Vanuit een knelpuntanalyse, de analyse van de “chronical care projecten” (RIZIV), een literatuuranalyse en interviews met transmurale zorgcoördinatoren leerde we dat er bij veranderingsprocessen in de zorg- en welzijnssector er moet ingezet worden op drie domeinen. Het regenboogmodel van Pim Valentijn geeft deze drie domeinen aan namelijk het macro-, meso- en microniveau. Dit onderzoek legt de focus op de uitbouw van een mesoniveau.
- Het regenboogmodel geeft aan dat het mesoniveau bestaat uit twee domeinen namelijk het organisatienetwerk (lees beleidsniveau) en professioneel netwerk (lees o.a. de coördinatoren de transmurale paden uitwerken en implementeren).
- Het onderzoek is implementatieonderzoek.
- In 2026 zal aan de hand van een co-creatie traject (Glitch-Model) het organisatienetwerk een regionaal platform uitbouwen samen met de Eerste Lijn, de ziekenhuizen en andere betrokken partners. Een goed uitgebouwd mesoniveau zal de uitwerking en implementatie van transmurale en geïntegreerde zorgpaden samen ondersteunen.µ
- In 2027 zal aan de hand van een co-creatie traject (Glitch-Model) het professioneel netwerk via het concept van een Service Blueprint transmurale en geïntegreerde zorgtrajecten uitwerken en implementeren.
- Het co-creatie traject start vanuit het concept waarde gedreven zorg en wil duurzame trajecten uitbouwen.
- Dit pilootproject zal starten in de regionale zorgzone Antwerpen met als doel de kennis en expertise te delen met andere regio’s in Vlaanderen of België.
Deelname traject ToekomstZorg
- Lees hier meer over ToekomstZorg.
- Wat is ToekomstZorg?ToekomstZorg biedt een duidelijke structuur om vernieuwing binnen de langdurige zorg te stimuleren en te implementeren met aandacht voor kwaliteit, succesvolle voorbeelden, uitdagingen en mogelijke verbeteringen in het beleid. Zo zorgt het programma ervoor dat innovaties niet alleen worden geïmplementeerd, maar ook duurzaam en effectief verankerd zullen blijven in de praktijk.We kiezen resoluut voor actiegericht onderzoek waarbij experimenteren en leren centraal staan. Goede voorbeelden worden breed gedeeld, nieuwe initiatieven uitgewerkt en waar mogelijk structureel ingebed. Op die manier bouwen we aan nieuwe kaders en zorgmodellen en brengen we een mooie dynamiek op gang.
- UMCA coördineerde twee terugkomdagen (20/5/2025 en 30/1/2026) in het kader van ToekomstZorg en maakt deel uit van het consortium van ToekomstZorg.