Aanraakreliek

De aanstrijkprenten en -stoffen vormen het grootste deel van de collectie van het Ruusbroecgenootschap. Vaak werden ze meegenomen van bedevaarten om thuis in een gebedenboek te plakken, bij het bidden vast te houden of in kleding te naaien. Zo kon de gelovige de bescherming van de heilige bij zich dragen.  Gewone devotieprenten werden ook vaak ingekaderd aan de muur gehangen en regelmatig vervangen. Het is niet onwaarschijnlijk dat aanraakprenten dezelfde behandeling gekregen hebben. In de collectie zitten goed en minder goed bewaarde exemplaren: soms is het duidelijk dat iemand dat prentje vaak ter hand genomen heeft, of het net altijd goed heeft weggeborgen. Aanraakrelieken lijken ook voornamelijk kleinere prenten geweest te zijn, waarschijnlijk zodat ze gemakkelijker mee te nemen waren.

Aanstrijkprenten vervulden verschillende functies voor gelovigen: zij boden bescherming, bevatten een herinnering aan een pelgrimage, hielpen bij het gebed. Voor kerken en ordes betekenden de prenten inkomsten, aangezien zij deel uitmaakten van een bredere cultus die mensen naar hun heiligdom trok. Aanstrijkprenten vielen niet onder het verbod op verhandelen van relieken en werden dus naar alle waarschijnlijkheid gewoon verkocht. Ook de broederschappen die ontstonden vanaf de 17de eeuw en zich toelegden op de devotie rond een specifieke heilige gebruikten aanstrijkprenten: wie lid werd, kreeg een pamflet met litanieën die gedeeltelijke aflaten gaven, meestal met een prent van de heilige op de eerste pagina. Soms was die prent een aanstrijkreliek, vaak wanneer er belangrijke relieken van die heilige bewaard werden in de kerk waar de broederschap aan verbonden was. Dit is echter niet altijd het geval: soms wordt gewoon vermeld dat die relieken in de kerk bewaard en vereerd worden. Het is niet duidelijk waarom dit soms wel en soms niet gedaan werd.

Uit de collectie

Het fotoalbum in de zijbalk geeft een idee van de types aanstrijkrelieken die terug te vinden zijn in de collectie van het Ruusbroecgenootschap. Er zijn voorbeelden van inschrijvingen voor broederschappen, gebeden, litanieën. Sommige zijn ingekleurd, andere zwart-wit. Er zijn er op papier, op perkament en op stof. Sommige lijken amper aangeraakt, andere zijn duidelijk veel gebruikt. De foto's laten zien op welke manieren deze prenten gebruikt werden, welke functies zij konden vervullen.

Mirakelbeeld

Mirakelbeelden zijn geen relieken, maar worden wel zo behandeld door de gelovigen. Men verwachtte hetzelfde van pelgrimages naar zulke beelden, als naar â€˜echte’ relieken. In België is de Mariaverering zeer belangrijk in de volksdevotie en vele bedevaartsoorden hebben hun bestaan te danken aan een miraculeus beeld van Maria. Dat deze bedevaartsoorden ook op de wagen van devotionalia sprongen hoeft niet te verbazen. Het is wel opvallend dat er weinig tot geen verschil lijkt in gebruik en interpretatie tussen de aanstrijkprenten van die beelden en die van lichaamsrelieken. De bewoordingen en vormgeving zijn nagenoeg identiek. Ook de uitingen van devotie zijn gelijkaardig.