Onderzoek Vincent Cattersel

Abstract

Dit project zal gekleurde marqueterie op 17de- en 18de-eeuwse meubelen uit de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden reconstrueren en contextualiseren door middel van het chemisch karakteriseren van hun fotogedegradeerde monochrome oppervlakken. Onderzoek naar de marqueterie op een 18de-eeuwse Zuid-Nederlandse tafel uit de collectie van het KMKG-MRAH bracht aan het licht dat het polychrome karakter van deze marqueterie onopgemerkt was gebleven door de sterk verbleekte kleurstoffen. Een verdere studie van de KMKG-MRAH-collectie leidde tot de identificatie van drie bijkomende meubelstukken die vermoedelijk oorspronkelijk polychroom waren. De wetenschappelijke literatuur toont aan dat de traditie van het 'schilderen op hout' in deze regio's niet bestudeerd is, wat leidt tot misinterpretaties van de oorspronkelijke esthetische, historische en huiselijke context van dit meubilair. Het onderzoek start met een kunsttechnologische analyse van 17de- en 18de-eeuwse kunsttechnologische bronnen en recepturen over het kleuren van hout. Gelijktijdig worden de vier geïdentificeerde objecten uit de KMKG-MRAH chemisch gekarakteriseerd op basis van optische microscopie, pXRF, macro-XRF, SEM-EDX en FTIR en wordt de analysedata in relatie gebracht met de historische materialen en recepten. De gerelateerde recepten zullen worden gereconstrueerd (i.e., mockups), en het fotodegradatieproces wordt gesimuleerd door kunstmatige veroudering met UV-licht onder stabiele klimatologische omstandigheden. Deze mockups worden doorheen de looptijd van de UV-veroudering op regelmatige intervallen gekarakteriseerd met dezelfde chemische en beeldvormingsmethoden als de historische objecten. De verkregen spectrale data uit de mockups en de objecten zullen worden samengebracht in een referentiedatabase die de relatie tussen de mockups en de onderzochte objecten moet duiden. Op basis van deze relationele inzichten zullen ook andere meubels uit het Koninklijk Museum voor Kunst en Geschiedenis (Brussel), het Rijksmuseum Amsterdam en de Wallace Collection in Londen onderzocht worden. Door middel van deze methodologie beoogt het project de oorspronkelijke polychrome kleuring van verbleekte marqueterieën digitaal te reconstrueren en deze binnen de historische huiselijke context te situeren. De verwachte resultaten reiken verder dan een historische esthetische reconstructie en de context, het levert fundamentele kennis op die zal dienen voor toekomstige onderzoeksprojectvoorstellen, zoals het ontwikkelen van veilige reinigings- en consolidatiemethoden voor deze oppervlakken zonder het resterende materiaal van deze verbleekte kleurstoffen, immers het enige tastbare bewijs van een kleurrijk verleden, te verwijderen.

Onderzoeker(s)

• Promotor: Cattersel Vincent
• Co-promotor: Ortega Saez Natalia
• Co-promotor: Van der Snickt Geert

Onderzoeksgroep(en)

• Erfgoedwetenschappen Antwerpen (ARCHES)

Project type(s)

• Onderzoeksproject

Abstract

Dit project onderzoekt lak scagliola, een vergeten laktechniek die in de 17de eeuw in Antwerpen werd ontwikkeld en exclusief in deze regio werd toegepast als decoratiechniek op luxemeubilair. Hoewel lak scagliola nauwelijks is bestudeerd, heeft ons voorbereidende onderzoek een opmerkelijke hoeveelheid bewaard gebleven archiefmateriaal en objecten aan het licht gebracht. Deze wachten op verder onderzoek door systematische analyse. Het innovatieve aspect van dit project ligt in de geïntegreerde methodologie. Door materiaal-technisch onderzoek (naar pigmenten, bindmiddelen en applicatietechnieken) te combineren met stilistische classificatie en historische netwerkanalyse, beogen we de relaties tussen productie, handel en consumptie van met lak scagliola gedecoreerde objecten te reconstrueren. Hiervoor gebruiken we geavanceerde analysemethoden, archiefonderzoek en netwerkanalyse om deze relaties tussen lak scagliola objecten en de makers, handelaars en opdrachtgevers te onthullen. Deze interdisciplinaire aanpak verhult niet alleen een vergeten artistieke toepassing en unieke decoratietechniek, maar toont ook aan hoe deze innovatieve combinatie van wetenschappelijke en historische data nieuwe perspectieven kan bieden in het onderzoek naar vroegmoderne materiële cultuur.

Onderzoeker(s)

• Promotor: Cattersel Vincent
• Co-promotor: De Groot Julie
• Co-promotor: Marchetti Andrea

Onderzoeksgroep(en)

• Erfgoedwetenschappen Antwerpen (ARCHES)

Project type(s)

• Onderzoeksproject

Abstract

De collectie van de KMKG-MRAH bevat een groot aantal objecten van over de hele wereld, daterend van de prehistorie tot de 20e eeuw. Desalniettemin ligt de focus van het museum vanaf het begin in 1885 op het verzamelen, bewaren, bestuderen en delen van de rijkdom van toegepaste kunst uit de Zuid-Nederlandse regio. Deze focus leidde tot een grote en hybride collectie met een hoofdbestanddeel van 17e- en 18e-eeuwse objecten die verband houden met de geschiedenis en wortels van dit gebied. Maar afgezien van de publicatie van een aantal tentoonstellingscatalogi over deelcollecties in de jaren zeventig, is er tot op heden weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan. Traditioneel richten deze weinige catalogi zich vooral op de kunsthistorische context van de tentoongestelde stukken; andere wetenschappelijke disciplines en het grote aantal depot-items ongemoeid laten. De voorbije jaren toonden verschillende pilootstudies en een eerder BELSPO-onderzoeksproject in samenwerking met de UAntwerpen aan dat het depot hoogstaande objecten en objectgroepen bevat die wachten op ontdekking en wetenschappelijk onderzoek. Het voorgestelde HOME-AGE-project (spreek uit als 'hommage') heeft tot doel de kenniskloof over deze sleutelverzameling te dichten; en in het algemeen die van de toegepaste kunsten uit het Zuid-Nederlandse thuis tussen de contrareformatie en de Verlichting. Het onderzoeksprofiel van FED-tWIN zal de context van de collectie vervolledigen en ontsluiten door het bestuderen van de archieven van de collectie, het samenstellen van een uitgebreide geschiedschrijving over Zuid-Nederlandse toegepaste kunst en een diepgaande materiaaltechnische studie van de objecten. Bovenstaande genereert nieuwe kennis en onderzoeksthema's binnen het domein. Het project is opgedeeld in verschillende werkpakketten (WP's). In WP 1 wordt een historische en technische stand van zaken verkregen door middel van literatuur- en archiefonderzoek. Het project voorziet in een synergetische samenwerking met het lopende 2019 FED-tWIN RMARCH-project dat zich richt op het archiefonderzoek van de FSI. Vervolgens wordt via een audit en classificatie (WP2) een corpus van objecten geselecteerd. Dit corpus wordt bestudeerd op materiaaltechnisch niveau (WP3). De opgedane kennis en nieuwe inzichten uit de vorige WP's worden vervolgens gecontextualiseerd en gecentraliseerd in het online HOME-AGE netwerkplatform (WP4). Gedurende het project zullen de opgedane kennis en ervaringen worden verspreid naar een breed publiek en erfgoededucatie (WP5). De uitkomst is vijfvoudig. Ten eerste completeren de audit, historiografie en het archiefonderzoek de informatieachterstand van de FSI-collectie. Daarnaast zullen inzichten in de materialiteit en de conserveringsgeschiedenis het mogelijk maken om adequaat te handelen om de collectie voor toekomstige generaties veilig te stellen. Ten tweede zal het transdisciplinair wetenschappelijk onderzoek nieuwe kennis opleveren over de relaties tussen de materiaaltechnische geschiedenis en de kunstgeschiedenis van toegepaste kunst in deze cultureel diverse regio. Ten derde zal de synergie tussen het FSI en de UAntwerpen de educatieve programma's van beide partners uitdagen, inspireren en voeden. Ten vierde: het online open-access platform HOME-AGE zal de algemene belangstelling bevorderen en wetenschappelijk onderzoek naar Zuid-Nederlandse toegepaste kunst en Europese kunsttechnische geschiedenis aanzetten, promoten en ondersteunen. Ten vijfde: Deze FED-tWIN heeft tot doel het lopende FSI/UAntwerpen-partnerschap naar de toekomst te consolideren en te stimuleren, de wetenschappelijke expertise te versterken en wetenschap en erfgoededucatie te promoten.

Onderzoeker(s)

• Promotor: Van der Snickt Geert
• Mandaathouder: Cattersel Vincent

Onderzoeksgroep(en)

• Erfgoedwetenschappen Antwerpen (ARCHES)

Project type(s)

• Onderzoeksproject

Abstract

Dit project richt zich op het onderzoek en de conservatie-restauratie van een 17de-eeuws Antwerps kabinet versierd met de zeldzame vroeg Europese laktechniek 'lak scagliola'. Het doel is het meubel kunsthistorisch, kunsttechnologisch, en de huidige bewaartoestand te contextualiseren en te documenteren. Op basis van dit vooronderzoek wordt een behandelingsvoorstel geformuleerd om vervolgens een conservatie- en restauratiebehandeling uit te voeren. Het onderzoek omvat in chronologische volgorde: (1) de materiaaltechnische analyse van de drager, het fineer en ingelegde materialen, de lak scagliola, het metalen hang- en sluitwerk en de afwerkingslaag (vernis); (2) de analyse en documentatie van de huidige staat van bewaring; (3) het ontwikkelen van een reversibele en onderbouwde conservatie- en restauratiestrategie voor onder meer de oppervlaktereiniging, het fixeren/consolideren van loszittende of structureel verzwakte elementen, en de re-integratie van lacunes; (4) na overleg en goedkeuring door de stakeholders van dit object, het uitvoeren van de conservatie- en/of restauratiebehandeling volgens de richtlijnen van het MOU en de internationale ethische en deontologische standaarden.

Onderzoeker(s)

• Promotor: Cattersel Vincent

Onderzoeksgroep(en)

• Erfgoedwetenschappen Antwerpen (ARCHES)

Project type(s)

• Onderzoeksproject

Abstract

Een vergulde Empire tafel uit de collectie van de KMKG-MRAH te Brussel. Het ontwerp van deze tafel werd gepubliceerd in het toonaangevende modelboek van de architecten Percier en Fontaines: 'Receuil de décoration interieurs' (1801). Het witmarmeren tafelblad staat op water- en olieverguld floraal rankwerk en een voet. De vergulding delamineerd en historische restauratieingrepen zijn verouderd dat deze een storende esthetische impact hebben op het object en een optimale bewaring niet kunnen garanderen. Dit onderzoek omvat het bestuderen van de kunsthistorische en materiaal-technologische context en een conservatiebehandeling.

Onderzoeker(s)

• Promotor: Cattersel Vincent

Onderzoeksgroep(en)

• Erfgoedwetenschappen Antwerpen (ARCHES)

Project website

Project type(s)

• Onderzoeksproject

Abstract

Dit zal het onderzoek en de conservatie-restauratie naar twee objecten uit het Design Museum Gent uitvoeren: (1) Een keramisch beeld van Pierre Caille, een Belgische kunstenaar uit de 20ste-eeuw die bekendstaat om zijn speelse keramische objecten en sculpturen; en (2) een anoniem geproduceerd houten likeurkastje uit de 19de eeuw. Het centrale doel is om beide werken individueel te situeren binnen hun kunsthistorische en kunsttechnologische context, hun bewaartoestand te documenteren en te evalueren en op basis van deze onderzoeken individuele behandelingsvoorstellen uit te werken die de basis vormen voor de conservatie- en restauratiebehandeling. Hoewel het om twee verschillende objecten gaat, zullen de individuele onderzoeken gelijkaardig verlopen. In chronologische volgorde: (1) Een materiaaltechnisch onderzoek en analyse van de constructie en de decoratietechnieken; (2) een diepgaande analyse en documentatie van de huidige staat van bewaring; (3) de ontwikkeling van twee individuele gemotiveerde en reversibele behandelingsvoorstellen, met focus op de methoden voor de oppervlaktereiniging, de stabilisatie van fragiele of structureel verzwakte onderdelen en de re-integratie van lacunes. Ten slotte wordt, na overleg en goedkeuring door de betrokken stakeholders, (4) de conservatie- en/of restauratiebehandeling uitgevoerd in overeenstemming met de interne richtlijnen van het Design Museum Gent en de internationale ethische en professionele standaarden.

Onderzoeker(s)

• Promotor: Cattersel Vincent

Onderzoeksgroep(en)

• Erfgoedwetenschappen Antwerpen (ARCHES)

Project type(s)

• Onderzoeksproject

Abstract

Dit prject omvat de materiaaltechnische studie en conservatiebehandeling van een 17e-eeuwse cricifux uit de collectie van de Carolus Borromeuskerk te Antwerpen. Dit kruisbeeld - gedecoreerd met gezwart hout, ebbenhout, schildpadschild en figuren vervaardigd volgende de zilver repoussé methode, wordt beschouwd als een hoogwaardig werk representatief voor een 17e-eeuwse Antwerpse productie. Dit project omvat onderzoek naar de kunsthistorische en materiaaltechnische context en een conservatiebehandeling. Dit project wordt uitgevoerd in het kader van het FED-tWIN HOME-AGE project.

Onderzoeker(s)

• Promotor: Cattersel Vincent

Onderzoeksgroep(en)

• Erfgoedwetenschappen Antwerpen (ARCHES)

Project type(s)

• Onderzoeksproject

Abstract

Dit project is gericht op de materiaaltechnische studie van een unieke pronktafel die deel uitmaakt van de Topstukkenlijst Vlaanderen. De tafel werd in 1663 in Parijs vervaardigd door Pierre Gole, ébéniste du Roi, voor de inrichting van het Chateau de Vincennes voor Lodewijk XIV. Het karkas van de tafel en de lade zijn gemaakt van eikenhout. Het tafelblad, de zijfronten, poten en kruisvoet zijn versierd met verschillende decoratietechnieken: (1) beschildering van bloemen, fruit, hagedissen, vlinders, juwelen en maskers onder gepolijst transparant hoorn; (2) een marqueterie van ebbenhout, been en schildpad; en (3) fragmenten van parelmoer ingebed in een matrix van zwarte Europese lak (zogenaamde lacque burgauté). Momenteel is het transparante hoorn geonduleerd en is de lacque burgauté op verschillende plaatsen opgestuwd. Aangezien beide decoratietechnieken weinig bestudeerd en begrepen zijn, is het doel van dit project om de historische materiaaltechnische context te bestuderen zodoende een ​​juiste conserverings- en restauratiestrategie uit te werken. Hiervoor zal dit project historische en recente geschreven en visuele bronnen bestuderen, de originele materialen en technieken analyseren met behulp van onder andere draagbare XRF, macro-XRF, SEM-EDX en optische microscopie (UV, VIS, POL). Op basis van de verkregen informatie zal de historische technologie gereconstrueerd worden om vervolgens verschillende conserverings- en restauratiebehandelingsmethoden te testen; deze methoden zullen vervolgens worden geëvalueerd en vergeleken.

Onderzoeker(s)

• Promotor: Cattersel Vincent

Onderzoeksgroep(en)

• Erfgoedwetenschappen Antwerpen (ARCHES)

Project type(s)

• Onderzoeksproject

Abstract

Tijdens de renovatiewerken van de Sint-Andreas en Ghislenuskerk of Belsele (BE)werden meer dan 200 fragmenten van een gepolychromeerd middeleeuws tongewelf ontdekt. Dit onderzoekproject bestaat uit de (kunst) historische en materiaaltechnische studie van deze framenten door middel van chemische analyses en het bestuderen van recente en historische bronnen. Op basis van de resultaten werd een conditierapport en een conservatie behandelingsvoorstel geschreven.

Onderzoeker(s)

• Promotor: Cattersel Vincent

Onderzoeksgroep(en)

• Erfgoedwetenschappen Antwerpen (ARCHES)

Project type(s)

• Onderzoeksproject