Tim Goossens onderzocht de invloed va​n een park(ing) op het microklimaat

Van grijs parkeerplein naar groene oase: met het Antwerpse Zuidpark kregen de Gedempte Zuiderdokken een heuse facelift. De stadsmens vindt er niet alleen rust, maar ook verkoeling. Bio-ingenieur Tim Goossens (Universiteit Antwerpen) toonde aan dat dit stukje stadsgroen de lokale (gevoels)temperatuur doet dalen. “Eens de bomen in het park volgroeid zijn, zal het er gemiddeld 4,6°C koeler aanvoelen.”

Steden dreigen uit hun voegen te barsten: tegen 2050 zou wereldwijd 70% van de bevolking in een verstedelijkt gebied wonen. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor het landschap: meer warmteabsorberende materialen zoals asfalt en steen, en minder vegetatie zoals bomen en planten. Die combinatie leidt tot zogenoemde ‘stedelijke hitte-eilanden’, een fenomeen waarbij de temperatuur in steden hoger ligt dan in de omliggende landelijke gebieden.

“Ook de stad Antwerpen ontsnapt daar niet aan”, legt bio-ingenieur Tim Goossens (Universiteit Antwerpen) uit. Hij startte onlangs bij Onderzoeksgroep A-PECS, waar het stedelijke microklimaat bestudeerd wordt onder leiding van prof. Siegfried Denys. Goossens bouwt er verder op zijn masterscriptie over hitte-eilanden. “Mijn thesisbegeleider, Marjan Demuynck, kwam met de ideale casestudy: het Zuidpark. Vijf jaar geleden was die plek nog één grote parking; ondertussen hebben rijen kasseien plaatsgemaakt voor speelplekken, grasvelden en jonge bomen.”
 
Gevoelstemperatuur
De transformatie oogst heel wat lof bij stadsplanners: in 2025 won het park zowel de prijs voor beste publieke ruimte in Brussel en Vlaanderen als de publieksprijs. Het project sleepte onlangs ook de ‘Green cities Europe award’ in de wacht. Maar maakt zo’n park de stad ook effectief koeler en leefbaarder? Om dat te onderzoeken combineerde Goossens veldmetingen met computermodellen. Hij wilde niet alleen weten hoe hoog het kwik klom, maar evengoed hoe warm de plek aanvoelde.

“Wetenschappers spreken over ‘thermisch comfort’”, aldus Goossens. “Dat is een samenspel van factoren die bepalen hoe we warmte subjectief ervaren. Daarom mat ik in het park niet alleen de temperatuur, maar ook de luchtvochtigheid, wind en straling. Zo voelt 30°C in volle zon, bij windstil en vochtig weer, veel zwaarder aan dan dezelfde temperatuur in de schaduw, met een lichte bries en droge lucht.”
 
Bomen bieden beschutting
Vervolgens zette Goossens software in om een microklimaat in 3D te simuleren, en zo drie situaties te vergelijken: het Zuidpark toen het nog een parking was, het huidige park met jonge bomen en een toekomstscenario waarin die bomen volgroeid zijn. Daarvoor gebruikte hij telkens dezelfde data op basis van de warmste dag in 2024. Aan de hand van de gegevens die hij tijdens zijn veldmetingen verzamelde, kon hij nagaan of de resultaten van de virtuele modellen wel met de werkelijkheid strookten.

“Het park zorgt duidelijk voor verkoeling”, zegt de onderzoeker. “Het huidige Zuidpark is gemiddeld 0,6°C koeler dan de vroegere parking. Wanneer de bomen volgroeid zijn, loopt dat verschil op tot 1,1°C. De grootste impact zien we echter bij het thermisch comfort: op de warmste momenten voelt het park vandaag al 1,2°C frisser aan dan het oorspronkelijke parkeerplein. In het toekomstscenario daalt de gevoelstemperatuur gemiddeld zelfs met 4,6°C. Nog indrukwekkender zijn de lokale verschillen: op de koelste plekjes, onder de volwassen bomen, kan de temperatuur met wel 18°C zakken.”
 
Ademruimte
Het onderzoek van Goossens bevestigt wat stadsplanners en bewoners al langer aanvoelen: bomen zijn geen luxe, maar essentiële infrastructuur. “Een volwassen boom functioneert als een natuurlijke airco: hij koelt dag na dag, zonder energieverbruik. Hij biedt schaduw, tempert extreme hitte door natuurlijke verdamping en creëert letterlijk ademruimte in de stad.”

 
Die impact reikt verder dan comfort alleen. “In Europa sterven elke zomer tienduizenden mensen door hitte, vooral kwetsbare groepen zoals ouderen, kinderen en mensen met een lager inkomen. Niet iedereen beschikt over een tuin of privégroen, zeker niet in stedelijke omgevingen. Publieke parken maken verkoeling toegankelijk voor iedereen. De keuze is helder: investeren in groen en water, of accepteren dat onze steden steeds moeilijker leefbaar worden bij toenemende hitte”, besluit Goossens.