“Incunabelen zijn getuigen van een wereld in verandering”
Universiteitsbibliotheek krijgt waardevolle incunabelen van anonieme schenker
Een anonieme weldoener schenkt zes incunabelen aan de Universiteitsbibliotheek van UAntwerpen. De werken zijn meer dan 500 jaar oud en stammen uit de beginperiode van de boekdrukkunst.
Zowat halverwege de vijftiende eeuw introduceerde Johannes Gutenberg de boekdrukkunst in Europa. Hij kreeg snel navolging en handgeschreven manuscripten ruimden stilaan baan voor de massaproductie. In die beginperiode experimenteerden de eerste drukkers naar hartenlust, in vormgeving, lettertypes en illustraties. Gestandaardiseerd was het proces nog lang niet.
De boeken en geschriften die in Europa gedrukt werden vóór 1 januari 1501 worden incunabelen of wiegendrukken genoemd, letterlijk verwijzend naar de ‘wieg’ van de boekdrukkunst. Titelbladen ontbraken vaak nog, er waren geen paginanummers en de initialen werden doorgaans nog met de hand ingekleurd.
Amerikaanse neurochirurg
De Universiteitsbibliotheek bezat tot nu vijf incunabelen. Die worden bewaard bij de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek, een erkende erfgoedbibliotheek. Daar komen nu in één klap zes waardevolle werken bij. “Drie van die incunabelen komen oorspronkelijk uit de verzameling van de Amerikaanse neuroloog Eugene Somer Flamm”, vertelt Rik Van Daele, hoofd van de Universiteitsbibliotheek.
“Alle boeken werden aangeboden op internationale veilingen en kwamen zo in het bezit van een andere verzamelaar. Die persoon, die anoniem wil blijven, schenkt de boeken aan de Universiteit Antwerpen. Wij zijn de schenker uiteraard enorm dankbaar. Een dergelijke gift is erg uitzonderlijk.”
De schenking is een opportuniteit in het kader van onderzoeks- en onderwijsprogramma’s van de universiteit. Alle boeken werden volledig gedigitaliseerd en zijn terug te vinden in de bibliotheekcatalogus. De zes werken zijn deze:
· Ab Urbe Condita van Titus Livius. Mogelijk vertaald door Giovanni Boccaccio en met een traktaat van Leonardo Bruni over de Punische oorlogen. Dit boek gaat over de geschiedenis van Rome en is geïllustreerd met houtsneden. Het werd gedrukt door Giovanni Rosso in 1493. Link naar de bibliotheekcatalogus: MAG-P 14.1084
· De civitate Dei van Aurelius Augustinus (354 - 430). De theoloog schreef het werk naar aanleiding van de val van Rome en stelt de vergankelijke aard van het wereldlijk imperium tegenover de eeuwige stad Gods. Gedrukt door Johann van Westfalen in Leuven in 1488. Link naar de bibliotheekcatalogus: MAG-P 15.544
· Supplementum chronicarum van Jacobus Philippus de Bergamo (1434 - 1520). Deze wereldkroniek bevat een van de vroegste gedrukte verwijzingen naar Gutenberg en de opkomst van de boekdrukkunst. Gedrukt in Brescia door Boninus de Boninis in 1485. Link naar de bibliotheekcatalogus: MAG-P 14.1083
· Chronicon van Eusebius van Caesarea (ca. 260 - ca. 340). Wordt beschouwd als de eerste systematische universele geschiedenis van de oudheid. Ook hier een verwijzing naar Gutenberg én melding van invloeden uit de Arabische cultuur, zoals de dood van de profeet Mohammed. In 1483 in Venetië gedrukt door Erhard Ratdolt. Link naar de bibliotheekcatalogus: MAG-P 13.2091
· Corona florida medicinae, sive De conservatione sanitatis van Antonius Gazius (1449 - 1528). Is een belangrijk traktaat over hygiëne en preventieve geneeskunde. Bevat een erratablad waarin de auteur zich kritisch uitlaat over de fouten van de drukkers. Gedrukt door Johannes en Gregorius de Gregoriis de Forlivio in 1491 in Venetië. Link naar de bibliotheekcatalogus: MAG-P 14.1082
· De deliciis sensibilibus Paradisi van Bartholomaeus Rimbertinus (1402 - 1466). Rimbertinus, bisschop van Cortona, schreef over de zintuiglijke genoegens van het paradijs. Jacobus Pentius de Leuco drukte het boek in 1498 in Venetië. Link naar de bibliotheekcatalogus: MAG-P 12.2762
Druktechnische details en uitgebreide informatie over het belang van incunabelen zijn te vinden op www.uantwerpen.be/vroeg-geboekt. De Universiteitsbibliotheek zocht voor elk werk ook een peter of meter. In een filmpje geven onder anderen diëtiste Sanne Mouha (UZA) en oud-UAntwerpen-rector Herman Van Goethem uitleg bij het belang van ‘hun’ boek.
De zes incunabelen stelen de show op een kleine, gratis te bezoeken expo in de Universiteitsbibliotheek op de Stadscampus van de Universiteit Antwerpen (Prinsstraat 13). Tot 18 april is iedere geïnteresseerde er welkom. De boeken zijn er uitgestald en het is ter plaatse ook mogelijk om door de digitale incunabelen te bladeren.