Onderzoeksgroep

Ontwikkeling: processen, actoren en beleid

Expertise

Mijn onderzoek focust voornamelijk op de politieke economie van milieu en ontwikkeling, op kritische visies rond groen neoliberalisme en 'groene economie' voorstellen, en op alternatieve paradigma's, sociale bewegingen en processen rond 'degrowth' en dekoloniale benaderingen van socio-ecologische verandering. Meer specifiek focus ik op milieu- en sociale rechtvaardigheidsaspecten in internationaal beleid rond klimaatsverandering en ecosysteemdiensten, zoals bijvoorbeeld koolstof- en biodiversiteitsmarkten, alsook Betalingen voor ecosysteemdiensten (Payments for Ecosystem Services). Empirisch focust het grootste deel van mijn onderzoek zich op Centraal- en Zuid-Amerika, waarbij ik vooral multi-disciplinaire en participatief actieonderzoek toepas. Conceptueel situeert mijn onderzoek zich vooral binnen de brede domeinen van politieke ecologie, ecologische economie, en kritische geografie.

ePEStemologie: naar een consolidatie van sociale en ecologische integriteit voor natuurbehoud en ontwikkeling in 'betalingen voor ecosysteemdiensten' (PES). 01/01/2021 - 31/12/2023

Abstract

De laatste 15 jaar werden betalingen voor ecosysteemdiensten (PES) een belangrijk instrument om de overgang naar sociaaleconomische en milieu duurzaamheid te bevorderen via economische stimuli voor bodem- en waterbescherming, koolstofsequestratie en biodiversiteitsbehoud. Hoewel PES ontworpen werd als een marktgebaseerde transactie, worden ontwerp en implementatie ervan gevormd door uiteenlopende waardekaders die worden bepaald door de intersectie van contextspecifieke sociaal-culturele relaties, ongelijke machtsverhoudingen in landbeheer, opkomende ecologische processen en de economische krachten die landgebruik bepalen. Dit onderzoeksproject wil voor het eerst alle academische PES literatuur systematiseren om de verschillende kennistheorieën bij het beoordelen van succes of falen van PES te identificeren. Die database ("ePEStemologie") wordt aangevuld met diepgaande casestudies in Québec (Canada) en Nicaragua (lange-termijn ontwikkelingspartner van de Vlaamse instelling), twee verschillende agrarische contexten, ieder met meer dan 10 jaar PES-ervaring. De basis voor het onderzoek is een transformatief paradigma met prioriteit voor sociale en milieurechtvaardigheid, door wetenschappers, praktijkmensen en onderzoeksdeelnemers verantwoordelijk te houden voor de wijze waarop kennis gezamenlijk wordt gegenereerd. Met de database als startpunt wil het project een wereldwijd consortium tot stand brengen voor mondiale transdisciplinaire dialoog en samenwerking rond PES-projecten.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Het 'Plantationocene' in vraag stellen: onderzoek naar het potentieel van 'groene economie'-strategieën voor een sociaalecologische transformatie. 01/11/2020 - 31/12/2023

Abstract

In antwoord op de groeiende bezorgdheid over de gevolgen die de moderne samenleving heeft op de levensondersteunende systemen van de aarde, begint de wetenschap het begrip 'anthropoceen' te gebruiken, waarmee verwezen wordt naar het geologische tijdperk waarin de mens een fysieke stempel op de planeet aanbrengt. Door het erkennen van deze bedreigingen, pogen beleidsmakers de overgang te maken naar een 'groene economie', waarin milieuproblemen worden aangepakt via economische groei gecentreerd rond technologische verbeteringen en via marktgerelateerde oplossingen. Sociale wetenschappers wijzen echter op het historische onevenwicht in de reproductie van het anthropoceen in de praktijk, gebaseerd op klasse-, ras- en genderverschillen. Door gebruik van het recente 'plantationocene' concept, bestudeert dit onderzoek hoe twee 'groene economie' strategieën (koolstof- en biodiversiteitscompensatie en ecotoerisme) via een 'plantage-logica' steunen op het disciplineren van mens en natuur om de wereld op een controleerbare, efficiënte, berekenbare en voorspelbare manier vorm te geven. Door gebruik te maken van multidisciplinaire methoden en twee gevalstudies in India en Indonesië, worden cruciale inzichten verdiept over de manier waarop deze strategieën de beperkende discipline van de plantagelogica blijven reproduceren. Dit onderzoek vormt dan ook de grondslag om verheldering te brengen in belangrijke contradicties die het voorwerp van debat zijn in het duurzaamheidsonderzoek.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Mondiale dreigingen tegenover gelokaliseerde praktijken: betaling voor ecosysteemdiensten vs. erkenning en aanpassing van ecosysteemkennis in Nicaragua en Guatemala. 01/01/2020 - 31/12/2023

Abstract

Betalingen voor ecosysteemdiensten (PES) zijn uitgegroeid tot een dominant paradigma in het milieu- en klimaatbeleid. De aanpak is aantrekkelijk: landgebruikers, vaak niet gemotiveerd om op hun land voordelen uit de natuur (ecosysteemdiensten) te genereren, worden daartoe aangemoedigd door middel van voorwaardelijke betalingen van andere actoren (bv. energie-intensieve bedrijven die betalen voor het behoud van bossen). Mondiale klimaatfinancieringsinstrumenten zoals koolstofmarkten, het VN-programma ter vermindering van emissies ten gevolge van ontbossing en bosdegradatie (REDD+), en biodiversiteit-compensatiemechanismen weerspiegelen de populariteit van PES bij donoren. PES krijgt echter ook kritiek, omdat de werkmethoden vaak neoliberale beheerssystemen opleggen in plaatselijke territoria, leiden tot onteigening van lokale landgebruikers, bestaande ongelijkheden verankeren, en conflicten over hulpbronnen veroorzaken. Deze bezorgdheden maken een kritisch onderzoek noodzakelijk naar de manier waarop mondiale problemen verstrengeld zijn met gelokaliseerde kennis. Door een vergelijking van PES-sites in Nicaragua en Guatemala bestuderen we de manier waarop PES-instrumenten het historische geheugen vorm geven, de dynamische interactie tussen natuur en maatschappij, macht en verschil in de dagelijkse praktijk en als gestructureerde relaties. Dit onderzoek versterkt de kennis rond zowel PES als lokale ecologische kennis, en biedt relevante beleidsinzichten rondom PES-interventies.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Aandacht voor arbeiders en water: naar meer duurzame samenwerkingen rond kleinschalige goudmijnbouw in Zuid-Peru 01/01/2020 - 31/12/2021

Abstract

Peru is de zesde grootste producent van goud ter wereld (USGS 2017). Minstens 15% van het Peruaanse goud wordt geproduceerd door middel van kleinschalige, informele mijnbouw - meer dan de helft daarvan bevindt zich in de regio van Puno. De mijnbouw is ongetwijfeld een van de belangrijkste activiteiten om in het levensonderhoud van de regio te voorzien; toch gaat dit gepaard met aanzienlijke socio-economische en socio-ecologische kosten. Dit project heeft tot doel deze problemen aan te pakken door kennis te ontwikkelen die een meer duurzame, inclusieve en sociaal rechtvaardige ASGM-sector zal bevorderen. Er zijn twee belangrijke doelstellingen. Ten eerste zullen we de co-creatie van kritische kennis over het proces van goudproductie verbeteren, zowel wat betreft de manier waarop de activiteit is ingebed in de lokale gemeenschappen (door te focussen op arbeiders) als de impact op het omringende milieu (door te focussen op water). Kennis zal door academische en niet-academische belanghebbenden worden gecreëerd om ervoor te zorgen dat het werk zowel praktische als academische waarde heeft. Ten tweede zullen we een mechanisme ontwikkelen om ervoor te zorgen dat kennis effectief wordt gedeeld tussen alle relevante stakeholders.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Transitie naar duurzame ontwikkeling aan de landbouwgrens in Nicaragua: articulatie van 'Microfinanciering Plus' en lokale institutionele verandering naar duurzaamheid. 01/12/2018 - 30/11/2021

Abstract

Participatief actie-onderzoek naar de territoriale 'pathway' dynamieken die leiden tot de dominantie van een (sociaal en ecologisch) niet duurzame extensieve veeteelt en een hiermee gepaard gaande massale ontbossing met negatieve gevolgen in termen van klimaatverandering, biodiversiteit en gewelddadige onteigening van de originele inheemse bevolking. Het onderzoek vindt plaats in de streek van het natuurreservaat Bosawas (Noorden van Nicaragua). De resultaten van het participatieve actie-onderzoek vormen het vertrekpunt voor de identificatie van en de promotie van concrete mogelijkheden tot transformatie van deze dynamieken. (Dit is de doelstelling van het Transformation to Sustainability (T2S) initiatief – in het kader van de klimaatakkoorden van Parijs). De actie-component is vooral verbonden met het zoeken naar verbeterde strategieën voor microfinanciering, technische assistentie en 'Betalingen voor Milieudiensten' van de partnerorganisatie (Fondo de Desarrollo Local/ FDL – één van de grootste microfinancieringsinstellingen in Nicaragua, opgericht door Nitlapan-Universidad Centroamericana, de academische partner van het IOB en USOS). Ook worden lokale 'citizen science' weerstations geïnstalleerd (i.s.m. de milieu-NGO Centro Humboldt), die via een connectie met Hadley-center in de UK, toelaten om lokale weers- en klimaatvoorspellingen te doen die we willen gebruiken om meer lokaal klimaatbewustzijn te stimuleren. Via deze ingangspoorten en het bredere participatief onderzoek is het de bedoeling om een alliantie van lokale en andere relevante actoren te creëren/stimuleren met het potentieel om de huidige destructieve dynamieken om te buigen. (o.a. via een code-of-conduct van alle banken en microfinancieringsinstellingen, lokale ontwikkelingsplannen van lokale overheden, coöperatieven, deelname aan veeteelt-duurzaamheidsfora enz. )

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Naar een sociaal- en politiek-geïnformeerde analyse van 'Betalingen voor Ecosysteemdiensten': Vergelijkende gevalstudies in Nicaragua en Guatemala. 01/10/2018 - 30/09/2022

Abstract

Het op marktprincipes gebaseerde 'Betalingen voor Ecosysteemdiensten (PES)' is meer en meer een dominant paradigma voor het internationale milieu- en klimaatbeleid geworden. Op het eerste gezicht oogt deze aanpak zeer aantrekkelijk: landgebruikers, dikwijls maar zwak gemotiveerd om natuurlijke hulpbronnen (en de zogenaamde ecosysteemdiensten die deze produceren) te beschermen, worden door PES gestimuleerd om dit wel te doen via conditionele betalingen door geïnteresseerde consumenten/kopers (bv. koofstof-beperkte elektriciteitsbedrijven of reizende onderzoekers van universiteiten die betalen voor herbebossing om hun CO2 emissies te compenseren). PES systemen worden ook aangeprezen als een aantrekkelijk instrument voor armoedebestrijding in het Zuiden. Het idee van conditionele 'groene' betalingen komt duidelijk tot uiting in internationale instrumenten voor klimaatfinanciering, zoals het mechanisme voor schone ontwikkeling (CDM) in het Kyoto-protocol, vrijwillige en verplichte koolstofmarkten en het wereldwijde VN-programma voor het terugdringen van emissies door ontbossing en bosdegradatie ( REDD+, opgenomen in het Parijs Klimaatakkoord van 2015). Al deze instrumenten kunnen worden geconceptualiseerd als globale PES-mechanismen. Maar ondanks de toenemende populariteit bij donors en overheden zijn de empirische bewijzen over de resultaten van PES, in termen van zowel sociale als milieueffecten, niet echt overtuigend. Ook blijft de theoretische onderbouw voor de interpretatie van de socio-economische en politieke processen in PES systemen erg zwak, wat leidt tot een erg oppervlakkige, en daardoor dikwijls inadequate duiding van de manier waarop machtsrelaties en culturele diversiteit de uiteindelijke sociale en ecologische resultaten van PES projecten vorm geven. Door een vergelijkende analyse van minstens twee gevalstudies in Nicaragua en Guatemala wil dit onderzoek nieuwe onderzoeks- en uiteindelijk interventie-methodologieën ontwikkelen die kunnen bijdragen om deze analytische en empirische leemtes in de kennis over PES systemen te verminderen. Daartoe willen we onderzoeken in welke mate en hoe PES instrumenten erin slagen (of juist niet) om de fundamentele verhoudingen tussen natuur en lokale samenleving te veranderen, en hoe ze het gedrag m.b.t. het gebruik van natuurlijke hulpbronnen al dan niet kunnen wijzigen in diverse sociale en culturele contexten. Dit onderzoek wil daardoor beleidsrelevante inzichten genereren over hoe interacties van het globale tot het lokale niveau (en omgekeerd) concreet vorm geven aan PES interventies. Dit moet het mogelijk maken voor het PES beleid om beter aan te sluiten bij lokale noties van waarde, gelijkheid en rechtvaardigheid, en zodoende ook meer effectief te zijn in het nastreven van globale ecologische doelstellingen.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Betalingen voor milieudiensten en landgebruik: motivationele en institutionele interacties - een praktijkonderzoek op het platteland in Nicaragua. 01/10/2013 - 30/09/2016

Abstract

Tijdens het laatste decennium hebben "Betalingen voor Ecosysteemdiensten"(PES, Payments for Ecosystem Services), zowel in academische als politieke kringen, steeds meer aandacht gekregen in de context van natuurbehoud. Deze aanpak oogt ook aantrekkelijk: land gebruikers, die vaak slecht gemotiveerd zijn om de natuur op hun land te beschermen, worden aangemoedigd om dit toch te doen doormiddel van directe en voorwaardelijke betalingen door gebruikers/ kopers geïnteresseerd in de zodoende geproduceerde ecosysteemdiensten (bijvoorbeeld stedelijke downstream watergebruikers die upstream boeren betalen voor het verbeteren van waterinfiltratie op hun land door herbebossing en/of erosiebestrijding). PES mechanismen worden ook steeds meer gezien als veelbelovende instrumenten voor plattelandsontwikkeling en armoedebestrijding in ontwikkelingslanden, omdat ze een bijkomende inkomensbron voor dikwijls geïsoleerde rurale gemeenschappen zouden vormen. De PES filosofie en de concrete initiatieven zijn echter niet onomstreden. Ondanks de groeiende literatuur over PES zijn er nog grote tekortkomingen in onze theoretische en empirische kennis over de sociaalecologische en politiekeconomische gevolgen van PES mechanismen en de interactie van monetaire stimuli met reeds bestaande motivaties voor individuele en collectieve beslissingen m.b.t. bodemgebruik en al dan niet duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Dit onderzoek draagt bij aan een meer uitgebreide en holistische agenda over het potentieel en de beperkingen van PES-initiatieven doormiddel van theoretische reflectie en vergelijkende gevalstudies in Nicaragua.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

De rol van "Betalingen voor Milieudiensten" voor een duurzaam waterbeheer in Midden-Amerika. 01/10/2006 - 30/09/2010

Abstract

Zoals in andere ontwikkelingslanden staan de watersystemen in Centraal Amerika onder sterke druk; die druk wordt veroorzaakt door een gebrek aan integraal waterbeheer en zwakke publieke instituties. In de context van een aantal pilootprojecten in de regio, wil het project onderzoeken of en in welke mate het concept van "Betalingen voor Milieudiensten" mogelijkheden biedt om hieraan te remediëren door de introductie van marktprincipes.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)