Programma en praktisch


Programma:

1200 – 1215:                        Opening  (door de organisatoren en door Thomas Crombez – dagvoorzitter)                                       

1215 – 1300:            Iris Murdoch over literatuur en filosofie: vragen naar de vorm (Edith Brugmans)

1300 – 1345:            ‘The loving she’: over feministische ethiek en onszelf wegcijferen (Lotte Spreeuwenberg) 

1345 – 1400:                        Pauze

1400 – 1445:            Foute gedachten – Iris Murdochs bijdrage aan de hedendaagse discussie over ‘moral encroachment’ (Katrien Schaubroeck) 

1445 – 1500:                        Pauze

1500 – 1545:            Iris Murdoch over morele waarneming en gehoorzaamheid (Rob Compaijen)

1545 – 1550:                        Pauze

1550 – 1620:            Iris Murdoch: “What is not to love?” Enkele hoogtepunten uit Murdochs werk en receptie (Mariëtte Willemsen en Hannah Marije Altorf)

1620 – 1645:                      Open slotdiscussie

1645:                                  Afsluiting


Praktisch:

Deze studiedag wordt georganiseerd door Rob Compaijen en Katrien Schaubroeck. Deelname is gratis. Aanmelden kan via een mail naar j.r.compaijen@pthu.nl U krijgt een Zoom-link toegestuurd enkele dagen van tevoren.

Join Zoom Meeting

https://pthu-NL.zoom.us/j/93480970855

Meeting ID: 934 8097 0855

Passcode: 625223

Samenvattingen en korte biografie


Thomas Crombez is docent, auteur, vertaler en uitgever. Zijn vakgebieden zijn kunstfilosofie en geschiedenis van het grafisch ontwerp. Hij is werkzaam aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten (AP Hogeschool Antwerpen) en aan de Fontys Hogeschool voor de Kunsten (Tilburg). In 2016 richtte hij uitgeverij en ontwerpstudio Letterwerk op (www.letterwerk.be).


Iris Murdoch over literatuur en filosofie: vragen naar de vorm

door Edith Brugmans

De verhouding tussen filosofie en literatuur is een centraal thema in het werk van Iris Murdoch, zowel naar inhoud als naar vorm. Deze bijdrage gaat in op de kwestie van de vorm. Meer bepaald bespreek ik Murdochs negatieve kritiek op de Angelsaksische linguistic turn in de filosofie en op de modernistische literatuur. Met name behandel ik de bezwaren tegen Wittgensteiniaanse analyses en de scherpe kritiek op de poëzie van T.S. Eliot. Vervolgens wijs ik op de positieve aspecten en laat ik zien dat Murdoch constructieve suggesties doet voor een goede vorm van filosoferen en van literair schrijven. Tot slot opper ik dat Murdochs vragen naar de vorm meer weerklank verdient bij hedendaagse filosofen.

Edith Brugmans was tot september 2013 universitair hoofddocent rechtsfilosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en bijzonder hoogleraar wijsbegeerte vanwege Stichting Thomas More aan de Universiteit Leiden. Ze schrijft over moraalfilosofische onderwerpen. In 2019 verscheen bij uitgeverij Sjibbolet haar essay Weg van de enkeling: De werkelijkheid van sentimenten.


‘The loving she’: over feministische ethiek en onszelf wegcijferen

door Lotte Spreeuwenberg

Sommige filosofen maken zich zorgen dat Iris Murdoch's concept van liefdevolle aandacht teveel past in een ideologie van vrouwelijke ondergeschiktheid, vanwege haar idee van liefde als ‘onzelfzuchtig’ (Lovibond 2011). Deze zorgen zijn vergelijkbaar met feministische zorgen die zijn geuit tegen zorgethiek (Card 1990; Hampton 2006; Held 2006; Hoagland 1990; Houston 1990). Zowel de zorgethiek als Murdoch's concept van 'liefde' zouden de onderdrukking van vrouwen versterken door van hen een zichzelf wegcijferende praktijk te vragen. 

Deze presentatie concentreert zich op drie belangrijke feministische kritieken op zorgethiek, die lijken te resoneren met de feministische zorgen aan Murdoch's adres. Ik beoog twee dingen: ten eerste worden zorgethiek en de moraaltheorie van Murdoch vergeleken middels de feministische kritieken die beiden hebben gekregen. Ten tweede wil ik een poging doen deze kritiek te beantwoorden vanuit een visie die is gebaseerd op Murdoch's ideeën en stellen dat het mogelijk is te komen tot een 'liefdesethiek' (in tegenstelling tot of beter gezegd een aanpassing of versterking van de zorgethiek) zonder de feministische zorgen over het hoofd te zien. Deze ‘liefdesethiek’ versterkt de onderdrukking van vrouwen niet en zou bovendien praktijken van onzelfzuchtigheid die schadelijk zijn actief tegen kunnen gaan.

Lotte Spreeuwenberg is als filosoof verbonden aan het Centrum voor Ethiek van Universiteit Antwerpen. Daar schrijft ze aan een promotieonderzoek met een focus op liefde, ethiek, feminisme en activisme. Ze onderzoekt hoe liefde en ‘het goede doen’ samengaan, waarbij Iris Murdoch haar inspireert.


Foute gedachten – Iris Murdochs bijdrage aan de hedendaagse discussie over ‘moralencroachment’

door Katrien Schaubroeck

Je kan denken wat je wil, zolang je handelingen en je uitspraken maar fatsoenlijk en moreel correct zijn. Dit idee zit er achter de geruststellende uitdrukking “Die Gedanken sind frei”. Maar is dat wel altijd zo? Zijn onze gedachten per definitie moreel neutraal? Of is het even verkeerd om stilletjes te denken“die arme sloeber zal wel oliedom zijn” als om het te zeggen? Een opvallende trend in de analytische filosofie van de 21e eeuw is dat moraalfilosofen zich steeds meer zijn gaan bemoeien met het domein van de epistemologie of kenleer. Concepten zoals ‘epistemic injustice’ (epistemisch onrecht) en ‘moral encroachment’ (morele aantasting) werden geboren. Deze lezing concentreert zich op ‘morele aantasting’: het idee dat de rechtvaardiging van een overtuiging mede bepaald wordt door of het moreel gezien toegelaten is om die overtuiging te hebben. Een typisch voorbeeld in de literatuur is het etnisch profileren. Wanneer iemand spontaan denkt dat de man met de donkere huidskleur wel de conciërge moet zijn terwijl die de manager is, heeft zich niet alleen vergist maar heeft de man ook onrecht aangedaan.  Kennis is dus voor de aanhangers van de morele-aantastingsthese niet alleen een kwestie van waarheid maar ook van goedheid. Dat idee is, in de kern, niet nieuw. Iris Murdoch verkondigde dat bijvoorbeeld in de jaren ‘60 en ‘70 in haar kritiek op de behavioristen. Voor Murdoch opereren gedachten en overtuigingen niet autonoom van de wil en het handelen. Ook al hebben we onze gedachten niet onder directe controle zoals onze intentionele handelingen, dat maakt onze gedachten nog niet moreel vogelvrij. Murdochs brede visie op de werking van het innerlijk is afwezig in de hedendaagse literatuur over het specifieke fenomeen ‘moral encroachment’. In deze lezing wil ik nagaan of dat een gemis is. 

Katrien Schaubroeck is hoofddocent Wijsbegeerte aan de Universiteit Antwerpen. Ze publiceerde bij Letterwerk Iris Murdoch. Een filosofie van de liefde( 2020). Haar onderzoek situeert zich in de hedendaagse analytische morele psychologie, met een focus op de verhoudingen tussen liefde, moraliteit en kennis.


Iris Murdoch over morele waarneming en gehoorzaamheid

door Rob Compaijen

Iris Murdoch ontwikkelde een moraalfilosofie waarin de morele perceptie centraal staat: door de situatie waarin we ons bevinden aandachtig en liefdevol te beschouwen, ontdekken we wat er op het spel staat en hoe we moeten handelen. Idealiter, betoogt Murdoch, is ons vermogen tot morele perceptie zo goed ontwikkeld dat we geen keuzevrijheid meer hebben. De ideale morele situatie wordt getekend door noodzakelijkheid, en het ideale morele subject door gehoorzaamheid.

In dit paper reflecteer ik op deze fascinerende en eigenaardige gedachten. In het eerstedeel maak ik duidelijk hoe we Murdochs ideeën hierover moeten begrijpen. Daartoe verken ik Murdochs plaats in de bredere (klassieke en hedendaagse) discussie over moral perception, sta ik stil bij de invloed van Simone Weil op Murdochs denken over morele waarneming, en analyseer ik enkele belangrijke passages uit Murdochs essay The Idea of Perfection. In het tweededeel evalueer ik Murdochs ideeën. Ik zal betogen dat haar visie op morele waarneming van groot belang is voor de ethiek, maar ook dat ze het belang van morele deliberatie heeft onderschat.

Rob Compaijen is postdoctoraal onderzoeker aan de Protestantse Theologische Universiteit (Amsterdam). Hij werkt daar aan een project over de verhouding tussen morele waarneming en morele reflectie, waarvoor hij van NWO een Veni-beurs ontving.  Andere onderwerpen waarop hij zich richt in zijn onderzoek zijn existentialisme (m.n. Kierkegaard en Camus), vertrouwen en afgunst.


Iris Murdoch: “What is not to love?” Enkele hoogtepunten uit Murdochs werk en receptie

door Mariëtte Willemsen en Hannah Marije Altorf

Aan het eind van de studiedag reflecteren Mariëtte Willemsen en Hannah Marije Altorf op de voorafgaande lezingen en gaan ze in gesprek over wat hen inspireert in het werk van Murdoch. 

Hannah Marije Altorf was tot herfst 2020 Reader in Philosophy. Ze publiceert over het werk van Iris Murdoch en over wijsgerige dialogen en studeert voor rabbijn aan Leo Baeck College in London.

Mariëtte Willemsen is verbonden aan het Amsterdam University College. Ze geeft colleges ethiek, comparatieve filosofie en een module over Simone Weil. Ze publiceert over Iris Murdoch en over Simone Weil. 

Samen vertaalden Altorf en Willemsen Murdochs The Sovereignty of Good in het Nederlands. Deze vertaling verscheen in 2003 bij Boom onder de titel Over God en het Goede.