Themanummer 'De dekoloniale wending' Ethiek & Maatschappij

Themanummer ‘De dekoloniale wending’

Ethiek & Maatschappij, gastredacteurs: Grâce Ndjako, Katrien Schaubroeck, Inez van der Scheer

Abstracts in te sturen voor 1 november 2021


Achtergrond

Volgens de Puerto-Ricaanse filosoof Nelson Maldonado-Torres is er in de wetenschappen, inclusief de filosofie, sprake van een dekoloniale wending. Hij beschrijft die als volgt: "The  decolonial  turn  does  not  refer  to  a  single  theoretical  school,  but rather  points  to  a  family  of  diverse  positions  that  share  a  view  of  coloniality as  a  fundamental problem  in  the  modern  (as  well  as  postmodern  and  information)  age,  and  of  decolonization  or decoloniality as a necessary task that remains unfinished" (2011). Met dit themanummer wil Ethiek & Maatschappij onderzoeken wat de dekoloniale wending betekent voor de filosofie. We verwelkomen enerzijds artikels die de dekolonisatie van de filosofie zelf tot onderwerp van reflectie nemen en anderzijds artikels die gedekoloniseerde filosofie bedrijven. Deze twee types van bijdragen worden in wat volgt verder verduidelijkt.

Net zoals andere wendingen die de filosofie hebben gekenmerkt zal ook deze wending niet alleen het uitzicht maar ook de inzichten van (en over) de filosofie sterk bepalen. Zoals bij elke nieuwe evolutie in het denken gaat de opkomst ervan immers gepaard met de zelfreflexieve vraag waar ze precies om gaat. Wat kan dekolonisatie van de filosofie inhouden?

In het hoofdstuk van Decolonising the university dat gewijd is aan filosofie (Maldonado-Torres e.a. 2018) argumenteren de auteurs dat diversificatie van het curriculum niet voldoende is. Sterker nog, door Latijns-Amerikaanse, oosterse of Afrikaanse filosofie als een onderzoeksobject in westerse instituten te bestuderen continueren we volgens hen het epistemisch geweld dat eigen is aan een zich superieur wanend en objectiverend denken. Dit roept de vraag op hoe dekoloniale filosofie zich verhoudt tot gekende methodes om oosterse wijsbegeerte te bestuderen zoals ‘fusion philosophy’ of ‘comparatieve filosofie’.

Een filosofie die vanuit een liberale Verlichtingsgeest van tolerantie inclusief wil zijn, gaat volgens sommige dekoloniale denkers dus niet ver genoeg: ze stelt zichzelf, haar interne structuren en haar eigen mogelijkheidsvoorwaarden niet in vraag. Het westerse ‘beschavingsproject’ van de Moderne Tijd ging immers hand in hand met de onderdrukking en vernietiging van alles wat als niet beschaafd werd gebrandmerkt. Grote Verlichtingsdenkers als Kant en Hume leverden argumenten voor de slavernij en de kolonisatie. Velen hebben beargumenteerd dat racisme geen ongelukkige fout in de marge van de Moderne Tijd was maar een inherente bouwsteen van de Verlichting, en van het liberale, democratische Europa waartoe het heeft geleid (bijv. Eze 1997). Eenmaal deze pijnlijke ontstaansgeschiedenis van de moderne filosofie is erkend, moet ook de erfenis ervan tot op vandaag onderzocht worden. Dit leidt niet alleen tot een bevraging en herziening van de canon maar ook, in verschillende domeinen van de filosofie, tot de mogelijkheid om gedekoloniseerde filosofie te bedrijven.

Nog zelfkritischer is de vraag hoe de academische filosofie ervoor kan zorgen dat dekolonisatie geen modetrend of in de woorden van Tuck & Yang (2012), een metafoor wordt. In dit verband heeft de Boliviaanse sociologe en activiste Silvia Rivera Cusicanqui gezegd “the decolonial is a fashion, the postcolonial a desire and the anti-colonial a struggle” (2020). Voor intellectuelen als Cusicanqui is het verzet tegen de erfenis van een koloniale geschiedenis geen theoretisch interessante invalshoek, maar een dagelijkse strijd met een concrete inzet en praktische consequenties. Leidt deze invulling van dekolonisatie als een intellectueel activisme ertoe dat academische filosofie, na de dekoloniale wending, nooit meer apolitiek zal kunnen zijn?

Dekolonisatie voltrekt zich, per definitie, in de context van een geschiedenis van kolonisatie. Voor filosofie betekent dat dat zelfs dekoloniale denkers niet onmiddellijk kunnen ontsnappen aan de denkkaders die ze verwerpen, zoals marxistische of andere Europese tradities. Deze vaststelling kan reden tot zowel pessimisme als optimisme zijn: de moderniteit met het racisme, imperialisme en kolonialisme dat er essentieel onderdeel van is, valt niet uit onze geschiedenis te wissen, maar dat maakt radicale zelfkritiek en zelfbevrijding misschien niet onmogelijk.

Het themanummer wenst te reflecteren op de betekenis en de impact van dekolonisatie in de filosofie. De volgende lijst met mogelijke onderzoeksvragen is niet bedoeld om exhaustief te zijn:

- Wat is dekolonisatie in de filosofie?

- Tot welke veranderingen in het zelfbegrip van de filosofie moet of kan de dekoloniale wending leiden?

- Is de institutionalisering/academisering van dekoloniale filosofie een verderzetting van de koloniale epistemologische overheersing (en leidt het dus tot het tegenovergestelde van wat de dekoloniale filosofie beoogt)? 

- Kunnen we de concepten, de theorieën, de categorieën waarmee de academische filosofie werkt dekoloniseren?

- Wat betekent dekolonisatie waneer toegepast op specifieke deelgebieden van de filosofie: de epistemologie (cf. Ramon Grosfoguel, Veli Mitova e.a.), de politieke filosofie (cf. Charles Mills e.a.), de feministische filosofie (cf. Serene Khader, Maria Lugones, Linda Martin Alcoff, Oyeronke Oyewumi e.a.), de ethiek (cf. Enrique Dussel e.a.), de esthetica (cf. Sylvia Wynter, Paul C. Taylor e.a.)...?

- Welke perspectieven en filosofen uit oosterse, Latijns-Amerikaanse, Afrikaanse en andere tradities verdienen meer aandacht in het curriculum?

Referenties

Cusicanqui, S. R. (2020) Ch'ixinakax utxiwa: On Decolonising Practices and Discourses, Cambridge: Polity.

Eze, E.C. (1997) Race and the Enlightenment: A Reader, London: Blackwell.

Maldonado-Torres, N. (2011) 'Thinking through the Decolonial Turn: Post-continental Interventions in Theory, Philosophy, and Critique—An Introduction', Transmodernity, Fall 2011, pp. 1-15.

Maldonado-Torres N., R. Vizcaino, J. Wallace, Jeong Eun Annabel We (2018) ‘Decolonising Philosophy’ in G. Bhambra, D. Gebrial & K. Nişancıoğlu (eds.) Decolonizing the University, London: Pluto Press, pp. 64-90.

Tuck, E. and Yang K.W. (2012) 'Decolonization is not a metaphor' Decolonization:  Indigeneity, Education &  Society (1:1), pp. 1-40.

Praktisch

Stuur voor 1 november 2021 een geanonimiseerd abstract van max. 500 woorden op als bijlage bij een mailbericht naar Katrien.Schaubroeck@UAntwerpen.be. Voor 1 december krijgt u bericht. Geselecteerde auteurs moeten hun paper van max. 8000 woorden inzenden voor 1 maart 2022. 

Tijdslijn

1 november 2021: deadline voor de abstracts

1 maart 2022: eerste versies

1 mei 2022: alle auteurs krijgen feedback.

1 augustus 2022: finale versies

Publicatie: oktober 2022