Onderzoeksgroep

Power in History - Centrum voor Politieke Geschiedenis

Expertise

Politieke geschiedenis van vroegmodern Europa (1500-1800), in het bijzonder van de Habsburgse Nederlanden. Politieke representatie in vroegmodern Europa (1500-1800). Geschiedenis van vorstenhuizen, het Hof en de adel. Geschiedenis van de vorstelijke jacht. Heraldiek (inclusief wapenontwerp).

Bibliotheekkrediet Sociale en Human Wetenschappen (Faculteit Letteren en Wijsbegeerte). 01/01/2019 - 31/12/2021

Abstract

Dit project kadert in een onderzoeksopdracht toegekend door de Universiteit Antwerpen. De promotor levert de Universiteit Antwerpen de onderzoeksresultaten genoemd in de titel van het project onder de voorwaarden zoals vastgelegd door de universiteit.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Jagen uit ambitie: De vorstelijke jacht en representatie van de macht aan het Hof van Savoie. 01/10/2018 - 30/09/2022

Abstract

Onder invloed van de antropologie en de 'performative turn' in de sociale wetenschappen, beschouwt dit project soevereiniteit als een continu proces van het maken van claims. Vanuit dat perspectief kan het vertoon van de macht bestudeerd worden aan de hand van ogenschijnlijk triviale activiteiten. Als een van dergelijke activiteiten het verdient om vanuit dit perspectief bestudeerd te worden, dan is het de vorstelijke jacht. De (financiële) middelen die ter beschikking gesteld worden van de jacht bieden ons een maatstaf om de investering in het machtsvertoon te meten en zo de evolutie op lange termijn in kaart te brengen. De rekeningen van de jacht tonen niet alleen dat de macht keer op keer geconstrueerd werd, ze tonen ook hoe symbolische geweld van de jacht weerstand opriep. Door de evolutie van de vorstelijke jacht over een lange periode te bestuderen, wil dit project een geheel nieuw inzicht in het vertoon van de macht opleveren. Aansluitend bij het FWO-project over de Habsburgse Nederlanden, richt dit onderzoek zich op de staten van het Huis van Savoie omwille van de ongebruikelijke kwaliteit van de archivalische bronnen en vanwege de spectaculaire statusverhoging die deze dynastie doormaakte tussen het midden van de zestiende en de late achttiende eeuw.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Op het spoor van de macht: de vorstelijke jacht en het vertoon van soevereiniteit. 01/01/2018 - 31/12/2021

Abstract

Onder invloed van de antropologie en de 'performative turn' in de sociale wetenschappen, beschouwt dit project soevereiniteit als een continu proces van het maken van claims. Vanuit dat perspectief kan het vertoon van de macht bestudeerd worden aan de hand van ogenschijnlijk triviale activiteiten. Als een van dergelijke activiteiten het verdient om vanuit dit perspectief bestudeerd te worden, dan is het de vorstelijke jacht. De (financiële) middelen die ter beschikking gesteld worden van de jacht bieden ons een maatstaf om de investering in het machtsvertoon te meten en zo de evolutie op lange termijn in kaart te brengen. De rekeningen van de jacht tonen niet alleen dat de macht keer op keer geconstrueerd werd, ze tonen ook hoe symbolische geweld van de jacht weerstand opriep. Door de evolutie van de vorstelijke jacht over een lange periode te bestuderen, wil dit project een geheel nieuw inzicht in het vertoon van de macht opleveren. Om dat te bereiken zal het ook een nieuw instrument ontwikkelen om te kwantificeren hoe de jacht neerkwam op machtsvertoon. Het project richt zich op de Habsburgse Nederlanden omwille van de ongebruikelijke kwaliteit van de archivalische bronnen en vanwege de vele regimewijzigingen die dit gebied doormaakte tussen de vroege zestiende en de late achttiende eeuw.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Onderzoekscoördinatie gericht op de realisatie van een aantal wetenschappelijke doelstellingen van het Rubenianum. 01/03/2019 - 29/02/2020

Abstract

Dit project verankert de wetenschappelijke samenwerking tussen het Rubenianum en de Universiteit Antwerpen. Met dat doel faciliteert het de werkzaamheden van Abigail Newman, als Onderzoekscoördinator bij het Rubenianum en deeltijds docent ZAP bij de UAntwerpen, om een een aantal wetenschappelijke doelstellingen na te streven. Eerst en vooral verzorgt zij de redactie – zowel wat de selectie van de bijdragen als de inhoudelijke redactie betreft – van een verzamelbundel over artistieke samenwerking in de Lage Landen in de 16de en 17de eeuw. Ze staat ook in voor het schrijven van de inleiding. Daarnaast organiseert ze bij het Rubenianum verschillende programma's die gericht zijn op de presentatie van lopend onderzoek inclusief een interuniversitaire Rubenianum Works-in-Progress Workshop (eerste editie 20.2.2020; tweede editie 19.6.2020) en verschillende interne presentaties voor Rubenianum medewerkers. Zij is ook betrokken bij de planning en realisatie van zomercursussen. In bredere zin stelt ze haar kennis ter beschikking van de onderzoeksagenda van het Rubenianum. Zo organiseert ze maandelijks een overleg met de internationale gastonderzoekers bij het Rubenianum (momenteel 5, afkomstig uit 5 verschillende landen). Daarbuiten is ze ook hun contactpersoon en begeleider.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Belaagde eer? Adellijke kentekens en de transformatie van de sociale orde in de Habsburgse Nederlanden (1570-1650). 01/10/2018 - 31/05/2019

Abstract

De Opstand van de Nederlanden bracht ook de maatschappelijke verhoudingen aan het wankelen. Vanaf de late zestiende eeuw trachtte de vorstelijke reglementering op statusvertoon de gepercipieerde verwarring tussen adellijke en burgerlijke identiteiten te beteugelen. Deze wettelijke bepalingen gaven aan bepaalde externe tekens een exclusief adellijk statuut en beperkten zo hun aanwezigheid in de publieke ruimte. Vertrekkend van een dynamische wisselwerking tussen vorstelijk interventionisme en maatschappelijke drijfveren, richt dit project zich op het publieke gebruik en misbruik van dergelijke tekens -- gaande van het voeren van titels tot het aanmatigen van adellijke attributen in familiale gedenktekens. Het onderzoekt hoe deze usurpaties het onderscheid tussen edellieden en niet-edelen kunnen hebben beïnvloed. Voor het eerst zal dit project ook systematisch het potentieel van adellijke tekens nagaan om binnen een stedelijke context de grenzen tussen adel en niet-adel af te bakenen of integendeel te laten verschuiven. Case studies voor Antwerpen en Gent, waar de elites onder invloed van de Opstand wijzigden, zullen weinig gebruikte bronnen zoals verzamelingen van grafschriften en processtukken gebruiken. Daarnaast zal ook de loyale stad Namen zal als case bestudeerd worden. Ingaand tegen de traditionele visie waarin alle initiatief bij de overheid wordt gelegd, gaat dit project uit van de hypothese dat het sociale nut van 'adellijke tekens' tegemoetkwam aan de onzekerheid over vervagende verschillen in rang door wettelijke mogelijkheden te bieden om die distincties te heronderhandelen. Als dusdanig herdenkt dit project de vorming van adellijke identiteit en werpt het een nieuw licht op sociale verbeelding.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

'Geen wereld zonder sterren': Astrologie in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de Opstand in de Nederlanden (ca. 1560-1640). 01/10/2016 - 30/09/2018

Abstract

Dit project bestudeert de interactie tussen astrologie, politiek en religie in de Habsburgse Nederlanden in de periode 1560-1650. Speciale aandacht gaat uit naar de kruisbestuiving tussen astrologische tradities in de Nederlanden en die uit aangrenzende gebieden zoals Frankrijk en het Heilig Roomse Rijk. Bovendien focust dit onderzoek zich op de positie van astrologie binnen de Opstand in de Nederlanden (1566-1648). Daarvoor zal dit project zich richten op de astrologische output in Antwerpen, Brussel en Gent. Deze onderzochte output bestaat uit zowel tekstueel bronnenmateriaal (zoals almanakken, pamfletten, humanistische traktaten, wonderverhalen, theaterteksten, etc.) als uit visueel bronnenmateriaal (zoals gravures, boekillustraties en andere relevante gedrukte representaties). Daarnaast zal dit onderzoek het productienetwerk van deze bronnen ontsluiten. Daarbij zal de aandacht onder andere uitgaan naar de vraag waarom bepaalde astrologische thema's veelvuldiger voorkwamen in het bronnenmateriaal dan anderen. Ook de unieke verhouding tussen het verleden, heden en de toekomst zal in dit onderzoek beargumenteerd worden. Dit project gaat ervan uit dat astrologische tradities een belangrijk element vormden in het steeds evoluerende identiteitsvormingsproces in de Habsburgse Nederlanden tijdens de Opstand in de Nederlanden. Verscheidene prognostische thema's werden uitgewisseld, samengevoegd en aangepast aan de lokale omstandigheden en structureerden het dagelijkse leven in tijden van politieke en religieuze onzekerheid.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Een Tastbaar Verleden Hersteld. Antiquarische Mentaliteiten en de Zoektocht naar een Nieuwe Politieke Cultuur in de Habsburgse Nederlanden (1570-1648). 01/10/2015 - 30/09/2018

Abstract

In de tweede helft van de zestiende eeuw werd het historische bewustzijn van erudieten en (amateur) geleerden gekenmerkt door een groeiende aandacht voor visuele elementen. Ze wilden in toenemende mate zichtbare en tastbare bewijsstukken uit het eigen middeleeuwse verleden (her)ontdekken, documenteren en – indien mogelijk − reproduceren. Deze opmerkelijke paradigmaverschuiving vond in de zuidelijke Nederlanden plaats op het moment dat de opstand tegen het Habsburgse gezag in volle hevigheid losbarstte. Men ging op zoek naar nieuwe manieren om de dynastieke gemeenschap vorm te geven en de verschillende betrokkenen te verzoenen. Dit onderzoeksproject bestudeert de praktische gevolgen van die toenemende 'antiquarische' interesse in het tastbare verleden voor het articuleren van een nieuwe politieke cultuur (1570-1648). Was een selectieve en ambigue omgang met profane 'relicten' zowel een model als een instrument om de fundamenten van het intern verdeelde politieke lichaam te herdefiniëren? Door in het bijzonder het 'politieke' gebruik van materiële historische bewijsstukken te bestuderen wil het project een nieuw inzicht bieden in zowel de contestatie als herstel van het Habsburgse gezag. Het vertrekpunt is daarbij een gelaagde visie die vroegmodern antiquarianisme beschouwt als een mogelijke bemiddelaar tussen uiteenlopende belangengroepen (hof, aristocratie, stad etc.). Op die manier komt niet alleen de interactie tussen een geleerd milieu en populaire politiek beter in beeld. Het maakt ook een nieuwe interpretatie mogelijk van de visuele en materiële dimensie van de vroegmoderne politieke cultuur.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Leerstoel Europese waarden en vooruitzichten UAntwerpen - UCL. 01/01/2015 - 31/12/2020

Abstract

Het doel van het project - dat in nauwe samenwerking met de Universite Catholique de Louvain zal uitgevoerd worden - is de evoluties te onderzoeken die een impact hebben gehad op de vorming van de Europese waarden, nate gaan hoe het momenteel met die waarden gesteld is en alternatieve visies erop te ontwikkelen.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

De economie van het hofleven. Interactie tussen hof en stad in de laatmiddeleeuwse en vroegmoderne Nederlanden. 01/01/2015 - 31/12/2018

Abstract

Dit project betreft fundamenteel kennisgrensverleggend onderzoek gefinancierd door het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen. Het project werd betoelaagd na selectie door het bevoegde FWO-expertpanel.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

'Geen wereld zonder sterren': Astrologie in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de Opstand in de Nederlanden (ca. 1560-1640). 01/10/2014 - 30/09/2016

Abstract

Dit project bestudeert de interactie tussen astrologie, politiek en religie in de Habsburgse Nederlanden in de periode 1560-1650. Speciale aandacht gaat uit naar de kruisbestuiving tussen astrologische tradities in de Nederlanden en die uit aangrenzende gebieden zoals Frankrijk en het Heilig Roomse Rijk. Bovendien focust dit onderzoek zich op de positie van astrologie binnen de Opstand in de Nederlanden (1566-1648). Daarvoor zal dit project zich richten op de astrologische output in Antwerpen, Brussel en Gent. Deze onderzochte output bestaat uit zowel tekstueel bronnenmateriaal (zoals almanakken, pamfletten, humanistische traktaten, wonderverhalen, theaterteksten, etc.) als uit visueel bronnenmateriaal (zoals gravures, boekillustraties en andere relevante gedrukte representaties). Daarnaast zal dit onderzoek het productienetwerk van deze bronnen ontsluiten. Daarbij zal de aandacht onder andere uitgaan naar de vraag waarom bepaalde astrologische thema's veelvuldiger voorkwamen in het bronnenmateriaal dan anderen. Ook de unieke verhouding tussen het verleden, heden en de toekomst zal in dit onderzoek beargumenteerd worden. Dit project gaat ervan uit dat astrologische tradities een belangrijk element vormden in het steeds evoluerende identiteitsvormingsproces in de Habsburgse Nederlanden tijdens de Opstand in de Nederlanden. Verscheidene prognostische thema's werden uitgewisseld, samengevoegd en aangepast aan de lokale omstandigheden en structureerden het dagelijkse leven in tijden van politieke en religieuze onzekerheid.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

De betekenis van buitenlandse interventies na de vrede van Westfalen. 06/01/2014 - 31/07/2014

Abstract

Dit project kadert in een onderzoeksopdracht toegekend door de Universiteit Antwerpen. De promotor levert de Universiteit Antwerpen de onderzoeksresultaten genoemd in de titel van het project onder de voorwaarden zoals vastgelegd door de universiteit.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

De triomferende kerk: De restauratie van het katholieke landschap in de Habsburgse Nederlanden. 01/01/2013 - 31/12/2016

Abstract

Dit project betreft fundamenteel kennisgrensverleggend onderzoek gefinancierd door het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek-Vlaanderen. Het project werd betoelaagd na selectie door het bevoegde FWO-expertpanel.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Wetenschappelijke opdracht (sabbatical) voor onderzoek naar de internationale politiek van het aartshertogelijke bewind (1598-1621). 01/01/2008 - 30/06/2008

Abstract

De eerste decennia van de zeventiende eeuw zijn een cruciaal moment in de geschiedenis van de internationale betrekkingen. De afgelopen jaren is er heel wat onderzoek verricht naar het verval van de Habsburgse hegemonie in Europa als gevolg van de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) en de Dertigjarige Oorlog (1618-1648). Toch is het verband tussen beide oorlogen tot nu toe te weinig bestudeerd. Meer bepaald de specifieke rol die het aartshertogelijke bewind en het Brusselse hof in de periode 1598 tot 1621 in de internationale betrekkingen speelde, kreeg nooit de nodige aandacht. Dit project wil een nieuwe interpretatie bieden van factoren zoals dynastieke politiek en religieuze conflicten in de internationale verhoudingen. Het is de redactiefase van een breed opgezet bronnenonderzoek.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Tekens van de Macht, de Macht van Tekens. Heraldisch en para-heraldisch vertoon van het barokke pausdom, 1585-1667. 01/07/2007 - 31/12/2011

Abstract

Het barokke pausdom maakt intens gebruik van heraldisch en para-heraldisch vertoon om zijn macht te legitimeren. Heraldische symbolen worden toegeëigend en van nieuwe betekenissen voorzien. Dit project onderzoekt achtereenvolgens de media die zijn aangewend, de strategieën waarmee die voorstellingen zijn ingezet en de betekenissen die ze meekrijgen. Het wil zo tot een dynamische cultuurgeschiedenis van politieke representaties in het barokke Rome komen.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Aartshertog Albrecht, 1598-1621: Dynastieke politiek in tijden van godsdienstoorlog. 01/03/2006 - 31/12/2007

Abstract

In het begin van de zeventiende eeuw staat de traditionele dynastieke politiek voor drie uitdagingen: de vele evoluties op het militaire vlak, de confessionalisering van de internationale relaties en de opkomst van het staatsbelang als alternatieve logica voor het voeren van een buitenlands beleid. De impact van deze drie uitdagingen wordt onderzocht voor het bewind van aartshertog Albrecht (1598¿1621) in de Habsburgse Nederlanden, waarbij de dynastieke politiek van het Habsburgse Huis en zijn respons op die uitdagingen het uitgangspunt vormt.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Wisselende gedaanten. Hof en hofhouding in de Habsburgse Nederlanden, 1598-1647. 01/01/2005 - 31/12/2008

Abstract

Eind jaren tachtig is de hofhouding in de late Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd opnieuw volop onder de aandacht van historici gekomen. In het onderzoek ter zake in binnen- en buitenland, bleef het Brusselse hof bijna altijd uit het blikveld. Nochtans biedt de Brusselse casus een uniek voorbeeld van een hofhouding die voor een deel van de periode als een soeverein, voor het andere deel als een landvoogdelijk hof functioneerde. Dit project wil op zoek gaan naar de structuur en de organisatie van de hofhouding tijdens het bewind van de aartshertogen Albrecht en Isabella (1598-1621) en dat van de kardinaal-infant Ferdinand van Oostenrijk (1634-1641). Door de samenstelling van de hofhouding en het politieke, maatschappelijke en culturele netwerk dat van deze groep dignitarissen uitging in kaart te brengen, zal voor het eerst een onderbouwd antwoord kunnen worden geformuleerd op de vraag hoe zwaar hof en hofhouding in het politieke bestel van de Zuidelijke Nederlanden wogen.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)

Machtsstructuren in de Nieuwe Tijd. 01/10/2003 - 31/12/2005

Abstract

Het onderzoek wil macht en het gebruik van macht vanuit verschillende invalshoeken benaderen. Het zoekt enerzijds naar de verwoording en de uitbeelding van de macht en probeert op die manier te achterhalen hoe men in de nieuwe tijd over macht en bewind dacht. Daarnaast wil het ook machtscircuits in kaart brengen. Beide benaderingen vullen elkaar aan. Op die manier wil het komen tot een genuanceerder beeld van het ontstaan van de moderne politieke en machtsstructuren.

Onderzoeker(s)

Onderzoeksgroep(en)