Abstract
Dit project zet een eerste stap naar een meer gedetailleerder inzicht in wat collectieve veerkracht (workforce resilience) inhoudt en welke rol sociale kapitaal op de werkplek (workplace social capital) daarin speelt. Collectieve veerkracht wordt begrepen als het collectieve vermogen om de werkbaarheid te handhaven bij het streven naar systeemcontinuïteit. Met sociaal kapitaal op de werkplek bedoelen we de relationele omstandigheden die collectieve actie aldaar ondersteunen. Deze kennis willen we inzetten voor het ontwikkelen van een methodologie voor (zelf)evaluatie en reflectie in verschillende organisatorische settings. We zien organisaties evenwel als sociale systemen die tegelijkertijd open en gesloten zijn en nemen aan dat het vormgeven van collectieve veerkracht ten minste gedeeltelijk systeemafhankelijk is. Om die reden richt dit project zich op de gezondheidszorg, een sector onder druk, waar werkbaarheid, welzijn en continuïteit bijzonder belangrijk zijn.
Het onderzoek naar organisatorische veerkracht is de afgelopen jaren snel gegroeid, maar wordt gekenmerkt door conceptuele fragmentatie en beperkte integratie tussen verschillende disciplinaire perspectieven. Veerkracht wordt doorgaans geconceptualiseerd op individueel niveau, als een psychologische capaciteit, of op organisatorisch niveau, als een structurele of strategische eigenschap. Wat grotendeels ontbreekt, is een mesoniveauperspectief dat veerkracht situeert waar deze empirisch waarneembaar is: in de dagelijkse interacties tussen werknemers, hun sociale hulpbronnen en de omstandigheden waaronder werk wordt georganiseerd. Dit project vult deze leemte door collectieve veerkracht te conceptualiseren als het collectieve vermogen van medewerkers om werkbaarheid, psychosociaal welzijn en continuïteit te handhaven onder omstandigheden van aanhoudende druk.
Dit perspectief is gebaseerd op inzichten uit de veiligheidswetenschappen, met name theorieën die benadrukken dat organisatorisch falen zelden het gevolg is van plotselinge schokken, maar eerder ontstaat door langdurige incubatieprocessen waarin druk zich opstapelt, communicatie geleidelijk verslechtert en het aanpassingsvermogen afneemt. In dit project bekijken we naar analogie hoe dagelijkse stressfactoren op de werkplek het vermogen van het personeel om de werkbaarheid te behouden en systeemcontinuïteit te garanderen, geleidelijk ondermijnen.
Sociaal kapitaal op de werkplek, gekenmerkt door vertrouwen, wederkerigheid, cohesie en gedeelde normen die verankerd zijn in de onderlinge werkrelaties, wordt daarbij gezien als een cruciale sociale hulpbron die zelf ook aan druk onderhevig is. Sociaal kapitaal kan samenwerking, informatie-uitwisseling en wederzijdse ondersteuning bevorderen en zo psychosociale spanningen tijdelijk opvangen. Tegelijkertijd wordt het zelf gevormd door opeenstapeling van druk en latente omstandigheden en kan het afbrokkelen wanneer ongunstige omstandigheden aanhouden.
Dit project onderzoekt deze dynamiek empirisch in de gezondheidszorgsector, waar een hoge complexiteit, structureel personeelstekort en aanhoudende psychosociale druk samenkomen. Er wordt gekozen voor een mixed-methodes benadering, waarbij twee reeksen kwalitatieve casestudies worden gecombineerd met een gerichte enquête. Zo zal iteratief en abductief te werk worden gegaan in het beantwoorden van de centrale onderzoeksvraag: Hoe beïnvloeden sociale kapitaal op de werkplek en de contextuele omstandigheden waarin het is ingebed, het vermogen van het personeel om onder aanhoudende druk werkbaarheid, psychosociaal welzijn en continuïteit van de zorg te handhaven? Door sociale systeemtheorie te integreren met veiligheidstheorieën rond organisatorische (on)betrouwbaarheid en met inzichten uit onderzoek naar sociaal kapitaal op de werkplek te integreren, ontwikkelt dit project een coherent analytisch kader op mesoniveau voor collectieve veerkracht als brug tussen individuele en organisatorische benaderingen van veerkracht.
Onderzoeker(s)
Onderzoeksgroep(en)
Financiering
Project type(s)