Rivieren over de hele wereld zijn al eeuwenlang sterk veranderd door menselijke activiteiten. Ze hebben lange tijd transport, energieproductie, watervoorziening, voedselsystemen en bouw ondersteund, maar dit intensieve gebruik heeft ook geleid tot wijdverspreide degradatie. Veel rivieren hebben hun natuurlijke dynamiek verloren door de bouw van dammen, veranderingen in landgebruik, drainage en aanpassingen van rivierkanalen, waardoor hun vermogen om waterstromen te reguleren en gezonde ecosystemen in stand te houden is afgenomen.
Deze druk wordt nu verder versterkt door klimaatverandering. Stijgende temperaturen en veranderende neerslagpatronen vergroten de frequentie en ernst van droogtes en overstromingen, waardoor riviersystemen en omliggende landschappen nog meer onder druk komen te staan. Lagere grondwaterstanden, verminderde waterbeschikbaarheid en extremere afvoergebeurtenissen beïnvloeden niet alleen de rivieren zelf, maar ook wetlands, bossen, landbouwgronden en de gemeenschappen die daarvan afhankelijk zijn.
Gezonde riparische ecosystemen spelen een cruciale rol in het ondersteunen van biodiversiteit en het in stand houden van essentiële ecosysteemdiensten. Waterstroming en natuurlijke overstromingspatronen vormen habitats, reguleren nutriënten, ondersteunen koolstofvastlegging en helpen planten- en dierenleven in stand te houden. Wanneer deze systemen worden aangetast, neemt de biodiversiteit af en worden de natuurlijke processen die rivieren veerkrachtig maken zwakker. Dit beïnvloedt de waterkwaliteit, de ecologische stabiliteit en het langetermijnvermogen van rivieren om te reageren op veranderingen in het milieu.
RECHARGE speelt in op deze uitdagingen door te onderzoeken hoe natuurgebaseerde oplossingen en herstel van riparische zones de waterretentie kunnen verbeteren en meer natuurlijke hydrologische processen kunnen herstellen. Het project verkent het idee van het landschap als een “waterbatterij” (zie figuur hieronder), waarin water tijdens natte periodes wordt opgeslagen via retentie, infiltratie en grondwateraanvulling, wat helpt om de gevolgen van latere droogtes en overstromingen te verminderen.
Door rivierbekkens, wetlands en riviersystemen in België, Polen, Portugal en Spanje te bestuderen, wil RECHARGE beter begrijpen hoe ingrepen stroomopwaarts de biodiversiteit kunnen versterken, het functioneren van ecosystemen kunnen ondersteunen en de veerkracht onder een veranderend klimaat kunnen verbeteren.