Hoe je naam en affiliatie beschermen?

In het huidige academische landschap vormen identiteitsfraude (oneigenlijk gebruik van de naam van een onderzoeker) en misbruik van institutionele affiliatie een groeiende bedreiging. Dat komt vooral door de opkomst van tijdschriften die kwalijke praktijken hanteren of toelaten, en door paper mills. Steeds meer onderzoekers melden dat hun naam als auteur opduikt bij artikels waar ze nooit aan hebben meegewerkt, gepubliceerd in obscure tijdschriften [1] [2] [3] [4]. In andere gevallen wordt een universiteit ten onrechte vermeld, bijvoorbeeld als affiliatie van niet-bestaande onderzoekers, om een artikel extra geloofwaardigheid te geven. De Vlaamse universiteiten hebben daarom onder de koepel van de VLIR gezamenlijk de inhoud van deze webpagina uitgewerkt. 

Impact

De gevolgen van een verkeerde vermelding van je naam of affiliatie kunnen ver reiken en verschillende partijen treffen, zeker als het gaat om publicaties van bedenkelijke kwaliteit of oorsprong.

Voor onderzoekers kan dit leiden tot reputatieschade en verlies van vertrouwen in de kwaliteit en integriteit van hun (andere) werk, niet alleen bij het brede publiek, maar ook bij financiers en samenwerkingspartners. Hetzelfde geldt voor hun universiteit: mensen met slechte bedoelingen liften mee op de naam en het werk van anderen, wat zorgt voor een ongelijk speelveld. Omdat zulke praktijken bovendien moeilijk te corrigeren of te vermijden zijn, ervaren onderzoekers dit vaak als frustrerend en demotiverend.

Tijdschriften lopen het risico artikels te publiceren op basis van valse referenties, wat hun geloofwaardigheid aantast. En breder gezien ondermijnt dit het vertrouwen in de wetenschap zelf, waarin transparantie en verifieerbaarheid cruciaal zijn. Omdat de meeste van deze artikels niet worden opgenomen in grote databanken zoals Web of Science of PubMed, blijven ze vaak lange tijd onder de radar [5]. Daardoor worden zogezegde ‘onderzoeksresultaten’ van twijfelachtige kwaliteit toch beschikbaar voor hergebruik of toepassing, met mogelijk gevaarlijke gevolgen, bijvoorbeeld in gezondheidsonderzoek of beleidsgericht onderzoek.

Ook Vlaamse universiteiten en hun onderzoekers zijn jammer genoeg al het slachtoffer geworden van dergelijke praktijken. Momenteel onderzoekt KU Leuven, in samenwerking met de Universiteit Antwerpen en de andere Vlaamse universiteiten, artikels in tijdschriften die vallen onder de OMICS-paraplu. Denk aan uitgevers als Longdom Publishing SL, Allied Academies, Hilaris, iMedPub en Prime Scholars. Tijdens dit onderzoek werden meerdere artikels gevonden waarin ofwel namen van onderzoekers, ofwel institutionele affiliaties foutief werden gebruikt. Helaas lijkt het probleem zich niet te beperken tot de OMICS-groep: ook bij andere uitgevers duiken frauduleuze publicaties op.

Wat kan je doen?

Ontdek je dat jouw naam of de Universiteit Antwerpen vermeld staat bij een publicatie zonder jouw medeweten of toestemming? Dan is het belangrijk om meteen actie te ondernemen.

Frauduleuze tijdschriften verschijnen en verdwijnen voortdurend. Verzamel dus eerst alle nodige bewijzen.

  • Download de pdf of bewaar een kopie van de online versie van het artikel.
  • Neem screenshots van de auteur- en affiliatielijst.
  • Noteer alle kerninformatie: naam van het tijdschrift, uitgever, DOI, datum van indiening of publicatie en de gegevens van de corresponderende auteur.

Neem vervolgens contact op met RIVA. Zo kunnen zij het probleem centraal opvolgen en helpen bepalen welke volgende stappen mogelijk zijn: een formele klacht, bemiddeling, of een verzoek tot correctie of intrekking. Twijfel niet om te melden wat je hebt ontdekt,  dat is geen schuldbekentenis, maar een manier om jouw naam, die van je instelling en de integriteit van het onderzoek te beschermen.

Bedenk ook dat de publicatie die je vond, misschien niet de enige is.

  • Zoek verder op je naam in Google Scholar, ResearchGate, Scopus, OpenAlex en/of Web of Science om te kijken of er nog verdachte artikels circuleren.
  • Herhaal dit regelmatig.

Tip: stel een alert in via https://www.google.be/alerts. Volg voor elke bijkomende publicatie die je vindt dezelfde documentatiestappen.

Referenties [1-4]