Stel je voor dat een computer niet bestond en dat je alles handmatig moest opschrijven.Het lijkt misschien gek, maar tot 400 jaar geleden was het wel de werkelijkheid. Er was nog geen sprake van electronica die het schrijfproces kon versnellen.Letterlijk alles werd met de hand geschreven! Van kleine pampfletjes tot wel hele dikke boeken.
Wist je dat het Ruusbroecgenootschap 400 post-middeleeuwse handschriften bewaart?
Deze collectie handschriften in het Ruusbroecgenootschap maakt de bibliotheek uniek. Zo zijn er getijdenboeken, boekjes met spirituele oefeningen, neergepende preken, enzovoort te vinden. Zelfs toen de drukpers aan het einde van de middeleeuwen ontstond in Europa bleven mensen zelf boeken schrijven. Zowel het schrift, de eventueel aanwezige prenten en de inhoud kunnen een heel verhaal vertellen.
Ook handschriften over Maria ontbreken natuurlijk niet.Mensen schreven hun liefde voor de Antwerpse patrones op verschillende manieren neer. Dit kon gaan van preken tot oefeningen om Maria te vereren. Soms werden er extra prenten bij geplakt.
Kom te weten welke handschriften het Ruusbroecgenootschap in bezit heeft en laat je ogen neerdwalen op de prachtige sierlijke lettertypes in verschillende inktkleuren!
- Verwonder je over een knap staaltje schrijfwerk dat kleurrijke tekst combineert met rijkelijk versierde Maria-prenten (Spirituele oefeningen en gebeden met ingeplakte prenten),
- Test je Griekse, Latijnse of zelfs Hebreeuwse talenkennis (Liber Precum, een meertalig convoluut),
- Of ontdek wat annunciaten moesten doen om tot Maria te bidden (Deugden met Maria-oefeningen voor Annunciaten)
Spirituele oefeningen
Neerlandica 299
Dit is een bijzonder handschrift. Het bevat namelijk ingeplakte prenten die een bewijs leveren van de Mariadevotie. Het handschrift bevatte oorspronkelijk 26 prenten, die voornamelijk handelden rond het leven van de Maagd Maria, maar vier prenten zijn helaas verloren gegaan.
Hoewel de graveur van de prenten niet bekend is, weet men wel dat hij ze enerzijds heeft gebaseerd op de - “Beatae intactae semper Virginis Mariae vita”- die gegraveerd zijn door Jan Collaert. Anderzijds heeft hij tevens inspiratie gehaald bij Hieronymus Wierix. Omdat we weten wanneer Wierix en Collaert actief waren, kunnen de prenten dateren rond eind 16e begin 17e eeuw. Het blijft echter onduidelijk of de prenten in dezelfde periode gedrukt zijn, of iets later en of het handschrift eveneens op dat moment het licht zag.
Door de vermelding van de heiligen Catharina en Barbara, en het gebruik van de Nederlandse taal weten we dat het bedoeld was voor een begijntje of een non. Het doel van het handschrift was vooral om de bezitster ervan spiritueel te stimuleren door de combinatie van woord en beeld. Het bevat enkele pagina’s waarop een lied met muzieknotatie staat geschreven.
Slaag je er in om iets van dit indrukwekkende handschrift te ontcijferen?
- Maria legt Jezuskind te bed
- Sint Barbara
- Pagina van het kleurrijke handschrift
- Opgeplakte prent van Maria
- Maria wordt gekroond
Traktaatjes over deugden
Neerlandica 90
Dit handschrift bevat informatie over de orde van de annunciaten. Weet jij wat annunciaten zijn?
Zij zijn net als jezuïeten een sociëteit die in de zestiende eeuw ontstaan is vanuit de katholieke kerk. Zij worden de Ordo de Annuntiatione Beatæ Mariæ Virginis genoemd en hun spiritualiteit focust vooral op de annunciatie van de Maagd Maria.
Dit handschrift lijkt een compendium te zijn van verschillende handschriften, waardoor het mogelijks onder de noemer van convoluut valt.Het handschrift is voor en door een vrouw geschreven en is te dateren rond 1659. Of dit geldt voor de gehele convoluut blijft echter een vraagteken.Het boek behandelt eerst de deugden van Maria: gehoorzaamheid, voorzichtigheid, geloof, devotie, onderdanigheid, armoede, lijdzaamheid, medelijden waarna korte devote oefeningen volgen.
Zo kan je bijvoorbeeld op een bepaald moment lezen:
"Vande deught der reynicheyt (...) Onder de deughden der maghet maria wort de reynicheyt alder ierst vermeldt, de welcke de susters hebben moeten , ende in die, de H. maghet op drie manieren naer volghen, alle de deughden der maghet marie (...)"
De annunciaten zijn dus geboden om rein te blijven naar voorbeeld van Maria.Het laatste onderdeel van het handschrift is geschreven door een andere kopiist: het schrift verandert, zinnen zijn dichter op elkaar geschreven en de titels zijn anders van stijl. De inhoud handelt niet meer over Maria. Er wordt onder andere een litanie gewijd aan moeder Joanna van de Annunciaten.
- Handige tips hoe men de mis moet volgen
- Traktaat over reinheid
- Een voorzang
- Litanie gewijd aan moeder Joanna
Liber Precum
Miscellanea 11
Een van de oudste stukken in deze tentoonstelling is een convoluut uit 1595. Het bevat vooral jezuïetenpreken. Het is niet enkel het handschrift op zich dat het een boeiend stuk maakt. Het gedrukte gedeelte dat eraan vooraf gaat draagt de naam- “Officium beatae mariae virginis”-.
Het is een werk dat gaat over Maria geschreven in het Latijn en Grieks. Het is een tekst in zwarte inkt met een tweede drukgang in rode inkt en regelmatig zijn er prenten die mee met de tekst op de bladzijde zijn gedrukt. De grotere prenten die vaak een gehele pagina omvatten zijn meestal gewijd aan heiligen zoals Franciscus of Domenicus.
Het handschrift is eveneens meertalig. Het bevat niet alleen Griekse en Latijnse teksten, maar ook Hebreeuws. Het feit dat het handschrift verder nummert, de prenten op dezelfde wijze zijn aangebracht en de twee talen bevat die de druk tevens heeft, kan mogelijks wijzen op de idee dat het handschrift een soort aanvulling was op de voorafgaande druk.
Het blijft onduidelijk voor welk publiek dit convoluut was bedoeld al mag vermoed worden dat het voor geleerde mannelijke geestelijken was door de taal.
- Titelblad van het gedrukte deel
- Een meertalige pagina uit het gedrukte deel
- Eerste pagina van het handschrift met Heilige familie
- Links: Latijnse lofzang aan Maria, rechts: Maria's kroning
- Hebreeuws deel van het handschrift