Weet je wat het Ruusbroecgenootschap zo speciaal maakt? Je gelooft je oren misschien niet als ik het je zeg, maar het is een erfgoedbibliotheek waar meer dan 40.000 devotieprenten worden bewaard!
Devotieprenten (prentjes met heiligen en/of religieuze taferelen uit het Christendom) werden van de zestiende tot de zeventiende eeuw vaak in grote oplages gedrukt en waren meestal klein van formaat.Maar waarvoor werden devotieprenten eigenlijk gemaakt? En waarom waren ze zo populair?
Dat komt omdat er tot zeker de zestiende eeuw (en zelfs verder) veel mensen niet konden lezen. Aangezien het wel belangrijk was de analfabeten ook de christelijke moraal mee te geven, werden prenten ingezet in de plaats van tekst. Want prenten konden je ook een verhaal vertellen en devotionele gevoelens opwekken.Vooral tijdens de periode van de Contrareformatie moesten de analfabeten dus ook mee kunnen volgen met de kritiek die (vaak ook via de prenten) werd geleverd op die "ketters en ongelovigen".Bovendien was de stad Antwerpen hét drukkerscentrum voor o.a. devotieprenten, wat de hoeveelheid prenten van Antwerpse herkomst in de collectie van het RG verklaart.
Het zal je mogelijk niet verbazen als ik je zeg dat veel van de bewaarde devotieprenten zijn toegewijd aan de Antwerpse patrones Maria?
Laat me je meevoeren naar een unieke koperplaat over Sint-Ignatius en Sint-Franciscus-Xaverius die neerknielen voor Maria en Jezus. Of heb je ooit al eens een prent gezien die voor een Antwerpse bisschop is gemaakt en de eer kreeg naar het lofzang Maria Salve Regina genoemd te worden? En wat hebben de jezuïeten met het Onze-Lieve-Vrouw van Toevlucht in hun professenhuis?
Koperplaten
Verzameling koperplaten - Koperplaat 13
Heb jij ooit al het geluk gehad een koperplaat te mogen aanschouwen? Nee? Dan geef ik je nu de kans!
Op deze plaat kan je Sint-Ignatius en Sint-Franciscus Xaverius zien neerknielen voor Maria die het Jezuskind op de schoot draagt. Zij bieden hun eigen monogram aan de twee knielende heiligen. De graveur is niet bekend.
Mariaverering zou bij de jezuïeten een belangrijke plaats gekregen hebben door de Maria-visioenen die Ignatius, de stichter van de orde, vanaf zeer jonge leeftijd te zien kreeg. Het kan dus goed zijn dat de achterliggende reden voor het afbeelden van Ignatius hier te maken heeft met de visioenen.
Xaverius is gekend door zijn missies in Indië en Japan. Hier komt dan het propagandistische aspect van de meeste devotieprenten om de hoek loeren. Het monogram dat Christus vasthoudt is al van oudsher bekend als het teken dat de jezuïeten ook gebruiken om hun Sociëteit te kenmerken: het IHS-teken.Het afbeelden van het Maria-monogram, MRA, zou echter vooral vanaf de periode van de Contrareformatie een grote stijging hebben gekend. Hiervan is rechts een prent te bezichtigen.
Kijk vooral hoe uitgewerkt en gedetailleerd de groefjes in de koperplaat zijn aangebracht. Dat is een knap staaltje vakmanschap!
- Voorbeeld van een Maria-monogram
- Franciscus en Ignatius knielen
Maria Salve Regina
Antwerpse Mariale devotieprenten - Mariatitels en -devoties (IIB25b1)
Op deze prent staat Maria’s naam met kroon en een doorboord hart, boven het wapen van ene Malderus in het centrum van de afbeelding.
Heb jij het stadsaanzicht van Antwerpen onderaan herkend?
Hierdoor kan namelijk het verband worden gelegd met Mariaverering in Antwerpen. De prent is vervaardigd door Hieronymus Wierix.
Ken je de man op de afbeelding rechts?
Dit is Ioannes Malderus, de vijfde bisschop van Antwerpen. Deze prent is aan hem opgedragen.Malderus was bisschop van 1611-1633 en ligt begraven in de OLV-kathedraal van Antwerpen. Vanaf het begin van zijn aanstelling als bisschop werd al snel duidelijk dat hij "ketters" wenste te bestrijden en pleitte hij voor een hernieuwde evangelisatie. De specifieke reden dat deze prent is opgedragen aan Ioannes Malderus blijft echter een vraagteken. Er kan wel worden aangenomen dat de verhulde doelstellingen van de prent in het verlengde liggen van de Contrareformatorische propaganda die via veel devotieprenten werd verspreid.
- Schilderij van Joannes Malderus
- Maria Salve Regina
Bron schilderij Joannes Malderus: Website van de Vlaamse Kunstcollectie