Oude drukken

RG 3061 F17

Wist je dat er binnen de orde van de jezuïeten ook nieuwe broederschappen ontstonden in de zestiende eeuw die één specifieke heilige vereerden?

In 1563 in Rome ontstond de sodaliteit van de Heilige Maagd Maria onder leiding van jezuïeten Franciscus Costerus en Jean Leunis. Deze sodaliteit was volledig gewijd aan de verering van Maria. De sodaliteit werd beschouwd als een bescherming tegen de nieuwe “ketterse” leer en moest loyale katholieken versterken in hun geloof. Al snel verspreidde het principe over heel Europa en zo kwam het ook in Antwerpen terecht. Dit toont aan hoe het idee van Maria als "bestrijdster van de dwaalleer" sterk werd gestimuleerd door de jezuïeten!

Laten we een kijkje nemen naar het indrukwekkende boek.

Deze Latijnse druk is verschenen in 1609 en geschreven door Thomas Sailly. Het werk, "Thesaurus precum et exercitiorum spiritualium" zou vrij vertaald kunnen worden als:

“Schatkamer der gebeden en geestelijke oefeningen vooral ten behoeve van de Sodaliteit van de Maagd”

Voor wie was dit boek bedoeld? Welke mensen moesten het lezen of zeker in hun boekenkast hebben staan?Aanvankelijk zou het voor de rijkere laag van de bevolking bedoeld zijn, vandaar dat het Latijn is.Later verschenen er ook drukken in de Nederlandse taal die gericht waren naar de middenstand.

Vooral de prenten zijn opmerkelijk. Maria staat er maar liefst 19 keer centraal.Dat Zij hier zo vaak wordt afgebeeld kan wijzen op een groot belang van haar verering niet alleen binnen de Mariasodaliteit maar ook in het algemeen bij de jezuïeten!

Ben je benieuwd naar het gehele boek? Die kan je online raadplegen via Internet Archive.

- Titelpagina

- de kroning van Maria

- Maria omringd door engelen

- Maria als koningin der martelaren

RG 3043 H29

Net zoals wij tegenwoordig voor elke gelegenheid een handboek hebben met verschillende instructies, bestonden er in de zeventiende eeuw ook al zulke boeken. Kijk maar eens naar dit boekje.

Dit handboekje, uitgegeven in 1615 en geschreven door Guilielmus de Pretere, wijst op de gebruiken en gewoontes binnen de Sodaliteit van de Heilige Maagd Maria.Dat Guilielmus de Pretere dit werk heeft geschreven is niet zo verbazend. Hij was immers mede verantwoordelijk voor het ontstaan van nieuwe sodaliteiten binnen de jezuïetengemeenschap.Wie zou dit boekje gelezen hebben?De Nederlandse taal en de compacte vorm van het boekje onthullen het alledaags gebruik van deze druk. Het werk zou in feite een soort spin-off kunnen zijn van het boek van Sailly.Het taalgebruik kan erop wijzen dat dit werk eerder bedoeld was voor de middenstand.Deze druk uit 1615 bevat enkele prenten en is minder versierd.Het hantboexken bevat een inleidend gedeelte over de sodaliteit en een grote hoeveelheid aan oefeningen, lofzangen en gebeden die specifiek door de sodales werden gepraktiseerd.Zo kan je lezen dat zij elke dag een roosenhoeycken ter ere van de patrones lazen. Vervolgens werd er elke morgen bij het opstaan gezamenlijk de lofzang Ave Maris Stella gelezen en ’s avonds het Salve Regina.Neem een kijkje in het handboek. Herken jij enkele zaken uit de lofzangen of oefeningen die zelfs vandaag de dag nog in de kerkelijke diensten aanwezig zijn?

Benieuwd naar meer van dit handboekje? Een andere uitgave van deze publicatie kan volledig digitaal doorgebladerd worden via de website van Flandrica.

- Titelpagina

- Voorrede gericht aan de leden van de sociëteit

- Hoofdstuk 1: Hoe de sociëteit te werk gaat en hoe het tot stand kwam

RG 3045 H2

Ik stel je graag voor aan Joannes David en zijn Pancarpium Marianum:

Wie was Joannes David?Joannes David was een jezuïet die geboren was in Kortrijk. Hij kwam echter in Antwerpen terecht doordat hij vaak moest verhuizen door de religieuze tumulten die de Nederlanden in zijn tijd kenmerkten.David stierf in Antwerpen in 1613 en was vooral gekend door zijn enorme aandeel aan drukken die hij uitbracht. Bovendien wordt aangenomen dat Joannes David, samen met zijn ordebroeder Franciscus Costerus, na 1585 de eerste is geweest die het Contrareformatorische aspect voor het herstel en verdediging van de Roomse kerk heeft ingezet. Zijn eerste publicatie verscheen in 1593 en was een verlengstuk van zijn passie voor het onderwijzen van catecheselessen. Hij bracht het boek “Pancarpium Marianum” uit in combinatie met een ander werk dat onder de naam “Messis myrrhae et aromatum” verscheen. Het zijn twee moraliserende werken.

Waar gaat het Pancarpium Marianum over? Het “Pancarpium Marianum” handelt over de eretitels aan Maria. Daarnaast bevat het rijkelijk geïllustreerde emblemata.Emblemata of zinnebeelden zijn prenten met moraliserende bijschrijften. Soms kan dat een gedicht zijn of een spreekwoord. Het werk bevat vijftig aansprekingen of titels aan Maria. Dit is een perfect voorbeeld van hoe de combinatie van beide werd aangewend in contrareforamtorische publicaties om een groot publiek aan te spreken en de katholieke devotie te stimuleren. De letters die in de tekst staan vermeld verwijzen rechtstreeks naar dezelfde letter op de afbeelding. (zie foto 3 tot 5)

Hieronder kan je alvast een voorproefje vinden van het boek!

Wil jij je Latijnse kennis wat bijschaven en alle emblemata bewonderen? Deze publicatie kan volledig digitaal doorgebladerd worden via de website van Flandrica.

- Titelpagina

- Inleiding in het Latijn

- Maria als maagd der maagden

- Maria wordt gekroond

- Maria in de eeuwige hoogten

RG 3049 D18j

Als je iemand bent die graag veel bloemen in de tuin ziet, dan is dit boekje misschien wel iets voor jou.Wist je dat verschillende bloemen en het hof of de tuin ook een speciale betekenis hebben in verband met Maria?Dit compacte drukje is vervaardigd door François of Franciscus de la Croix in 1623 te Leuven. Dat het werk zo klein van omvang is wijst mogelijk op het idee dat men het overal mee naartoe kon nemen.

Hoe staat het hofke in functie van Maria?De tuin staat in het Oude Testament symbool voor de maagdelijkheid van Maria. Maria wordt vaak gelijkgesteld met een roos. De tuin stelt dan de ziel voor waaruit men de bloemen moest plukken om aan de Heilige Maagd te schenken.

Het boekje bevat gevarieerde informatie. Zo tracht de auteur de lezer te overtuigen het hofken van Maria symbolisch binnen te treden om er bijvoorbeeld rust te vinden maar eveneens om inspiratie te putten.De hoofdstukken zijn opgedeeld in zogenaamde parken die verbonden worden aan specifieke bloemen als viooltjes, rozen, lelies, hyacinten en zonnebloemen.Er worden vooral devote oefeningen beschreven en tips gegeven hoe men zich bijvoorbeeld kon voorbereiden om een gebedsplaats ter ere van Maria te bezoeken.

- Titelpagina

- Hoofdstuk over het park der violetten

- Approbatie

RG 3118 E27a

Altijd al eens willen weten hoe het leven van de Moeder Gods eruit heeft gezien?

Dit boek van Heribert Rosweyde uit 1629 is een geïllustreerde collectie teksten over het leven van Maria.

Voor wie was het boek in eerste instantie bedoeld?Vooral de maagden en klopjes(kwezels) uit de Nederlandse Republiek zouden dit werk warm onthaald hebben.Het werk is gedrukt in Leuven maar het belang van Antwerpen is niet weg te denken. De toestemming voor het boek werd gegeven door Egbert Spithout, de deken van de kathedraal van Antwerpen.De prenten in het boek zijn gemaakt door de houtsnijder van Zichem.Het boek bevat het leven van Maria, met daarnaast ook lofzangen, traktaten enzovoort. Het bevat ook een vijftigtal afbeeldingen.Het feit dat dit boek in het Nederlands is verschenen en dat men er zeker van is dat deze druk bedoeld was voor klopjes en maagden kan op het gender-aspect voor de Mariaverering wijzen. De jezuïeten bedienden het brede spectrum van de markt voor Maria-devotie en publiceerden dus ook boeken die eerder door een vrouwelijk publiek werden gelezen.

Een ander exemplaar van deze publicatie kan ook volledig digitaal gelezen worden via de website van Flandrica!

- Titelpagina

- Inleidende pagina op het levensverhaal

- Titelpagina over Maria's leven in afbeeldingen

- Maria op de schoot van moeder Anna

- Maria wordt gekroond door Jezus en God

- Links: Maria voedt het Jezuskind aan de borst, links: Vervolg op het lofzang "Salve Regina"

- Het feestelijke hof van Moeder Gods

- De maagdenspiegel

- Maria als voorbeeld der zuiverheid voor maagden

RG 3060 E2

Rijke Antwerpse koopliedenfamilies lieten ook zelf spirituele (Mariale) boeken in opdracht schrijven bij de jezuïeten.

Herinner je je het lusthofken nog? Deze druk vertoont overeenkomsten.Naast de interpretatie van de tuin als symbool voor de maagdelijkheid van Maria, is ook het paradijs een verwijzing naar de Heilige Maagd.Het werk is eveneens in het Nederlands geschreven.De tweede pagina van het boek maakt duidelijk dat het met een bepaald doel is geschreven.Deze publicatie is in opdracht gemaakt voor mevrouw Anna Maria Helman (1615-?), die wordt aangeduid als “edele ende seer voorsichtighe mevrouw”.Zij was gehuwd met Nivio Maria Invrea, Heer van Rellegem. De familie Helman was een belangrijke koopliedenfamilie in de zeventiende eeuw, die behoorde tot de commerciële elite van Antwerpen.Hoewel de meeste boekjes dus voornamelijk waren gericht op de mannelijke adel en in het Latijn werden geschreven, is dit een goed voorbeeld van hoe ook vrouwen uit de hogere stand via Nederlandstalige literatuur werden begeleid in de Mariadevotie.Men ging ervan uit dat vrouwen zich door de verering van Maria, zowel door jezuïeten als door anderen, makkelijker met haar konden identificeren.Het doel van deze druk was om te tonen hoe men Maria moest eren als toevlucht en troost in mindere tijden.Het is opgebouwd uit wel 100 devotionele oefeningen aan de hand van alle feestdagen die er bestaan om Maria te vereren.

In de afbeeldingen van het boek kan je bekijken welke oefeningen Anna Maria Helman moest doen op 15 augustus om Maria te vereren.

- Titelpagina

- Maria met Jezuskind op de arm

- Boek aan Anna Maria Helman

- Voorrede aan de lezer

- Devotie aan Maria op 15 augustus