Stedelijk omgevingsgeluid pleegt een trage aanslag op de gezondheid van de Vlaming. Dat concluderen we met De Oorzaak, het grootste burgeronderzoek naar omgevingsgeluid ooit. Ons eindrapport brengt het onderschatte probleem in kaart, maar suggereert ook enkele oplossingen, zowel voor burgers als beleidsmakers.
Eind 2023 ging met De Oorzaak het grootste burgeronderzoek naar omgevingsgeluid in Vlaanderen van start. De Universiteit Antwerpen, het UZA en De Morgen sloegen daarvoor de handen in elkaar. “Stedelijk omgevingsgeluid is een complex probleem”, vertelt Cedric Vuye, professor aan UAntwerpen en hoofonderzoeker van De Oorzaak. “Net daarom vroeg het onderzoek om een geïntegreerde aanpak. Aan de hand van objectieve geluidsmetingen, subjectieve belevingsdata en gezondheidswetenschappelijk onderzoek kregen we een beter zicht op de problematiek.”
1450 meetlocaties
Zo zetten we een fijnmazig netwerk van 400 slimme geluidssensoren op. De toestellen werden verspreid over meer dan 1450 unieke meetlocaties in Antwerpen, Gent en Leuven. Daarnaast peilden we naar de persoonlijke ervaringen van burgers: met meer dan 10 000 volledig ingevulde vragenlijsten vormt de Grote Geluidsbevraging een van de grootste datasets rond subjectieve geluidsbeleving in Vlaanderen.
De gezondheidsstudie, uitgevoerd door het UZA, toonde dan weer aan dat de relatie tussen geluid, slaap en stress zeer complex is. Al volgen de analyses van vragen rond slaap, slaperigheid, vermoeidheid en stress wel een duidelijk patroon: hogere geluidshinder gaat samen met slechtere slaapkwaliteit, hogere vermoeidheidsscores en stressniveaus. Deze verbanden kunnen echter ook in beide richtingen werken: iemand die al gestresseerd of vermoeid is door andere redenen, zal minder tolerantie hebben voor omgevingsgeluid.
Akoestisch label
De Oorzaak leverde een enorme hoeveelheid data op: gegevens waarop andere wetenschappers kunnen voortbouwen in de strijd tegen geluidshinder. De resultaten bieden alvast enkele inzichten om mee aan de slag te gaan. Met een reeks (beleids)aanbevelingen geven de onderzoekers een voorzet.
“Overheden, zowel op lokaal als Vlaams niveau, moeten in hun beleidsplannen structureel rekening houden met de problematiek”, legt Vuye uit. “Enkele concrete voorstellen: adviseer burgers om slaapkamers en andere geluidsgevoelige ruimtes zo veel mogelijk aan de rustigste gevel te situeren. Voorzie subsidies voor akoestische renovaties, vergelijkbaar met ecologische bouwpremies. Introduceer een akoestisch label voor woningen naar het voorbeeld van het EPC-label. We pleiten ook voor een centraal meldpunt voor geluidsoverlast. Momenteel verlopen meldingen via verschillende instanties zoals lokale besturen, politie en het Agentschap Wegen en Verkeer. Zij beschikken niet altijd over de juiste expertise of meetinstrumenten.”
Fluitende vogels
Ook burgers zelf kunnen volgens de experts stappen ondernemen. Prof. Jonas Lembrechts, senior onderzoeker binnen het onderzoeksproject: “We raden aan om actief een balans te zoeken tussen geluid, rust en natuur. Uit het onderzoek blijkt dat natuurgeluiden, zoals vogelzang, ritselende bladeren of stromend water, systematisch positiever worden beoordeeld dan technische of mechanische geluiden.”Niet alleen de afwezigheid, maar ook de kwaliteit van het geluidslandschap is dus belangrijk. “Zoek daarom af en toe de natuur op, of voorzie je eigen huis of tuin van planten, bomen en andere groenelementen. Belangrijk daarbij: natuur hoeft het geluidsniveau niet per se te verlagen om toch rustgevend te werken. Het verbeteren van het geluidslandschap komt zo bovenop de vele andere diensten die natuur, zeker in stedelijke omgevingen, nu al levert”
Het onderzoek hamert er bovendien op om verstandig om te gaan met luid geluid en omgevingsgeluid. Geluiden zoals sirenes of luid uitgaansgeluid kunnen bij korte blootstelling al belastend zijn voor het gehoor”, legt prof. klinische audiologie Laure Jacquemin (UZA/UAntwerpen) uit. “We bevelen aan om gehoorbescherming te gebruiken bij schadelijk lawaai, bij voorkeur op maat gemaakte oordoppen, en regelmatig rustpauzes in te lassen na blootstelling aan luid geluid. Al wil dat niet zeggen dat je altijd en overal oordoppen moet dragen. Je oren hebben geluid nodig en overbescherming kan zelfs leiden tot overgevoeligheid. Is een geluid dus lastig, maar niet zeer luid, dan zijn oordoppen niet de oplossing.”
De resultaten werden gebundeld in een wetenschappelijk eindrapport. Dit rapport verzamelt eerste wetenschappelijke inzichten uit het onderzoek: van gemeten geluidsniveaus en -bronnen tot beleving, slaapkwaliteit en gezondheid, en van sensortechnologie tot AI-analyses. Het document vormt een fundament voor verder onderzoek, met aanbevelingen voor beleid en burger.