Momenteel werken enkele leden van ATA aan een doctoraat. Overzicht van de lopende doctoraatsonderzoeken:

Sustainable Corporate Taxation: Accounting for Negative Externalities in Income Tax Law

Doctoral research conducted by Anthony Mark Omona, supervised by Prof. Tarcisio Diniz Magalhaes and Dr. Thomassen Gwenny, started on the 3rd of March 2024.

The classical “Haig-Simons” concept of income, the total of consumption and change in economic position between two points in time, has inspired many modern tax systems. With respect to corporate taxation, the common approach has been to define taxable profits by considering earnings net of all costs that businesses incur as part of their economic activities. In parallel, there has been a growing rise in attention towards developing sustainable policies that account for costs that are instead externalized to society and the environment. Nevertheless, these phenomena have not yet been consistently linked in either academic literature or policy initiatives. For example, newly proposed corporate tax reforms remain tied to a traditional approach to taxable profits that disregards how and where companies externalize costs.

This research will examine how sustainability assessment tools developed to measure negative externalities across entire economic value chains could be integrated into corporate tax rules. Specifically, the thesis will focus on the method known as lifecycle assessment (LCA), an approach derived from environmental economics with the aim to quantify externalized costs along stages of extraction, manufacturing, distribution, use and disposal, in order to aggregate and weight the impacts of products or services. The main objective is to propose a feasible way to tax business activities according to their concrete and monetizable social and environmental damage, as determined by internationally accepted LCA-based standards.

Why and how to tax business profits in a global digitalized economy: a normative principle-based analysis of the corporate income tax and its alternatives

Doctoral research conducted by Francesco De Lillo, supervised by Prof. Tarcisio Diniz Magalhaes and Prof. Dr. Anne Van de Vijver, started on the 13th of May 2022.

The idea of levying a standalone income-based tax on corporations’ profits, although accepted by most modern tax systems, has been the object of repeated criticisms targeting weaknesses in its policy rationale, complexity and administrability issues, and distortive effects. Indeed, the digitalization of the economy has significantly exacerbated these objections. States started to design and implement new measures such as digital services taxes which are levied on a turnover basis instead of net income. Alternatively, the Oxford International Tax Group has recently brought to new life the old idea of shifting towards a form of consumption-based direct tax that would replace the existing corporate income tax (“destination-based cash flow tax”). Finally, the two-pillar approach proposed by the OECD to address tax challenges deriving from the digital economy represents another move away from the classical structure of the corporate income tax.

This research intends to assess, on the one hand, why states extend the income tax to corporations, the underlying rationale for such a policy and its validity in a world of digitalized and mobile businesses. On the other hand, the research will examine how business profit should be taxed to ensure a proper allocation of the cooperative surplus between both residence and source states, the possible alternatives and whether or not such alternatives are suitable to preserve this tax allocation function in today’s economic reality.

This thesis hypothesis ultimately seeks to demonstrate that the corporate income tax, albeit imperfect, performs a unique and fundamental function in an international setting that is not feasibly replicated by other types of taxation. In a world of interconnected tax systems and economies, where multiple states contribute to the production of global wealth, the corporate income tax plays a key role in allowing residence and source states to negotiate the distribution of this cooperative surplus among themselves, notably via tax treaties but also through political and judicial contestation in the context of soft laws.

Sustainable Value Theory for the Taxation of the Digital Economy

Doctoral research conducted by Débora Ottoni Uébe Mansur in English, supervised by Prof. Tarcisio Diniz Magalhaes and Prof. Ann Jorissen, started on the 1st of September 2021.

The challenges of the digitalization of the economy have  not only unveiled the shortcomings of the global consensus regarding tax revenue distribution embodied in traditional OECD models and guidance but have also unfolded that the way taxing rights are shared among jurisdictions does not properly reflect their contributions to the global economy.  

Despite following the guiding principle according to which corporate income taxes should be paid where value is created, the OECD’s reform solutions for the digital economy’s challenges fail in deploying a coherent value theory to underly the value-creation standard.  OECD’s Pillar One Plan overlooks that consumer markets are not the only sites where value is being created but not appropriately recognized by global tax rules. Relevant location-specific factors that drive business decisions and thus create considerable value for firms include lack of efficient environmental, labour, competition and consumer protection legislation in some jurisdictions as well as weak regulatory responses to different forms of exploitation of people and the planet. These factors, however, have been absent from reform discussions mainly because, as argued in this thesis, the prevailing theory of value does not consider them as a source of value and corporate profits. In continuing to adopt such view of value creation, international tax norms will keep favouring unsustainable practices, while depriving jurisdictions that contribute to the global economy of resources that could be used for sustainable development purposes.

 This  thesis’ ultimate objective is to propose a sustainable value theory for the international tax system. Such a theory must account for value factors that are not currently considered by existing rule sets nor by reform proposals under  at the level of the OECD. Value-generating inputs that have so far remained undetected by international tax rules relate to the possibility of multinationals saving costs around the world by exploiting human and natural resources and then turning those cost savings into high extra profits. By changing the way value creation is understood, it is possible to make existing or future international profit allocation rules serve as an instrument for promoting global sustainable development. Towards this end, the research aims to answer the following research question: can a new theory of value yield a more sustainable allocation of tax revenues under present or prospective technical legal rules?

Deus Tax Machina: The use of artificial intelligence by tax administrations in the EU and its implications for taxpayers’ fundamental rights

Doctoral research conducted by David Hadwick in English, supervised by Prof. Anne van de Vijver & Prof. Toon Calders, started on the 1st of November 2020.

In the European Union, a majority of tax administrations are using artificial intelligence and machine-learning to perform some of their fiscal prerogatives. Member States such as Belgium, France, Germany, Poland, Sweden, Spain or the Netherlands are all making use of machine learning to inter alia: collect taxpayers’ data,  verify the integrity of tax transactions, automate the validation of tax returns, or score taxpayers in accordance with their predicted risks of fraud. The abundance of data on taxpayers resulting from the digital revolution and the exponential growth in data flows, so-called Big Data, places tax administrations in a strategic position to pilot AI programs. In fact, the use of AI has already contributed to the reduction of tax administrations’ costs of compliance and overhead, and to decrease the fiscal gap in a number of EU jurisdictions. Nonetheless, cases have also shown that artificial intelligence and machine-learning bring about a number of risks, in particular when used by public administrations in a vertical context. The cases of Systeem Risico Indicatie (SyRI) and the toeslagenaffaire in the Netherlands indicate that the use of artificial intelligence by tax administrations can entail a substantial risk of conflict with taxpayers’ rights to a private life, data protection or non-discrimination.

The aim of this research is to advance knowledge on the machine-learning algorithms and AI tools used by tax administrations, the risks brought about by these tools and the ways we should regulate their use. Little is known about the different tools used by tax administrations and AI is treated in the law and in scientific literature as a monolith. Accordingly, the goals of this thesis are to create a taxonomy of the different AI tools used by national tax administrations. Subsequently, this thesis will determine the risks associated with each tool, and examine how norms regulating AI tools in the EU could safeguard against abuse of taxpayers’ fundamental rights.

Op zoek naar een evenwichtige verdeling van de heffingsbevoegdheden tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden: een pleidooi voor interstatelijke rechtvaardigheid

Doctoraatsonderzoek van Sharon Waeytens onder het promotorschap van prof. dr. Bruno Peeters en prof. dr. Anne Van de Vijver. Gestart op 1 februari 2021.

Het feit dat ontwikkelingslanden dubbelbelastingverdragen heronderhandelen en beëindigen toont hun toenemende bezorgdheid inzake de bestaande regels over de toewijzing van heffingsbevoegdheden en het oneigenlijk gebruik van dubbelbelastingverdragen aan. Ontwikkelingslanden betogen al jaren dat de huidige heffingsbevoegdheidsregels, op basis van dubbelbelastingverdragen, uitsluitend ten goede komen van ontwikkelde landen. Tot op heden werden nog geen maatregelen voorgesteld om deze nadelige verdeling van  belastingbevoegdheden in hoofde van ontwikkelingslanden tegen te gaan. Het recente voorstel van de OESO, meer bepaald de Eerste Pijler, komt enkel tegemoet aan de ontevredenheid van ontwikkelde landen inzake de huidige toewijzingsregels van heffingsbevoegdheden in het licht van de digitalisering van de economie. Inderdaad, ontwikkelende landen stellen dat zij, op basis van de huidige heffingsbevoegdheidsregels, geen ‘eerlijk aandeel’ aan belastinginkomsten kunnen innen op de winsten die gegenereerd worden door gedigitaliseerde ondernemingen. De Eerste Pijler (van het BEPS-project) blijkt inderdaad niet gesteund te zijn op het principe van gelijkheid tussen staten. Daarenboven lijkt het bestrijden van verdragsmisbruik een belangrijke uitdaging te zijn voor ontwikkelingslanden aangezien het verlies aan belastinginkomsten, als gevolg van verdragsmisbruik, ruwweg drie keer zo groot zou zijn in ontwikkelingslanden dan in OESO-landen. Bovendien is de onderzoeker van mening dat de voorgestelde maatregelen van actie 6 (van het BEPS-project) ontoereikend zijn om misbruik van dubbelbelastingverdragen aan te pakken.

Het doel van dit onderzoek is om, gebaseerd op het beginsel van interstatelijke rechtvaardigheid een meer evenwichtige verdeling voor te stellen inzake heffingsbevoegdheden van belastinginkomsten tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden. De onderzoeker zal, in het bijzonder, nagaan hoe bepaalde technieken zoals de verdelingsmethode aan de hand van formules zouden kunnen bijdragen tot meer interstatelijke rechtvaardigheid tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden, en tevens het oneigenlijk gebruik van dubbelbelastingverdragen verhinderen. Zodoende zal de onderzoeker nagaan of bepaalde technieken van heffingsbevoegdheidsverdeling (zoals voormelde op formules gebaseerde verdelingsmethode) waarbij indicatoren worden gehanteerd die onafhankelijk zijn van beslissingen en gedragingen van de belastingbetaler maar eerder gebaseerd zijn op de karakteristieken van ontwikkelingslanden, geschikt zijn om bij te dragen tot interstatelijke rechtvaardigheid en om het oneigenlijk gebruik van dubbelbelastingverdragen (door zowel de belastingbetaler als staten) te bestrijden. Vervolgens zal de onderzoeker analyseren hoe alternatieve indicatoren (zoals technisch-administratieve omstandigheden) kunnen bijdragen tot dergelijke doelstellingen. De modelbelastingverdragen van de VN en de OESO zullen hierbij beschouwd worden als instrumenten om de voorgestelde technieken (zoals de op formules gebaseerde verdelingsmethode) te implementeren. De onderzoeker zal tevens investeringsverdragen bestuderen omdat dergelijke verdragen eveneens, zo niet belangrijker kunnen zijn voor ontwikkelingslanden. Verder beoogt dit onderzoek om beleidsaanbevelingen voor te stellen om tot een (meer) evenwichtige verdeling van heffingsbevoegdheden inzake belastinginkomsten te komen tussen ontwikkelde en ontwikkelingslanden.

Belastingregeling voor investeringen in de mijnbouw in het licht van de strijd tegen agressieve belastingplanning in het tijdperk van digitalisering van de economie. Problemen, vraagstukken en vooruitzichten

Christophe Malenga Divava startte zijn doctoraatsonderzoek onder promotorschap van prof. dr. Anne Van de Vijver en prof. Tarcisio Diniz Magalhaes in September 2021.

De titel van het onderzoeksvoorstel luidt: “Belastingregeling voor investeringen in de mijnbouw in het licht van de strijd tegen agressieve belastingplanning in het tijdperk van digitalisering van de economie. Problemen, vraagstukken en vooruitzichten.”

Mining is becoming increasingly important due to the huge increase in global demand for raw materials to supply industries in almost all sectors of the global economy. This boom has inevitably led to massive investments, particularly in the African continent, which has become the playground of the extractive industries thanks to its potential in mining resources. Designated as a vector of modernization and sustainable development by national and regional development plans and strategies (Lagos Plan and Africa Mining Vision), these resources should largely contribute to the revenues of States. Far from the aspirations, the reality is quite different. Resource-rich countries, largely developing economies, still struggle to mobilize their resources effectively.Of course, the reasons for this are to be found in a combination of factors that we do not need to prioritize. However, we recognize that aggressive tax planning by mining companies is of particular interest as a means of eroding the tax base and shifting profits to low tax jurisdictions. This phenomenon is all the more important as fighting against it has become one of the major priorities at the international level. This need has increased with the digitalization of the economy due to business models that fall outside of traditional regulatory framework. As the mining sector presents business models that are different from these, the debates on the redesign of international digital taxation within the OECD demonstrate that it is no longer possible for the literatures on the digitalization of the economy and mining taxation to ignore each other without consequences for the latter. Mining taxation is at the crossroads of this global phenomenon to the extent that some of the measures envisaged may impact the mobilization of resources from mining. In this context, it is interesting to question the responsiveness of the mining system developed outside the framework of this new situation.Thus, this research will explore possible reforms that can be implemented to ensure that resource mobilization in resource-rich countries is not negatively impacted. A broader analysis will also include a study of anti-avoidance measures to limit the risks of tax avoidance.I will conduct this research with a focus on the mining sector in the DRCongo.

Heeft corporate governance invloed op het niveau van belastinginformatie?

Doctoraatsonderzoek door Michiel Van Roy onder leiding van prof. dr. Ann Jorissen, prof. dr. Anne Van de Vijver en prof. dr. David Martens. Gestart op 1 september 2020.

Vanuit de maatschappij neemt het belang van het betalen van eerlijke belastingen door bedrijven toe. Volgens de publieke bevraging van het rapport over de Non-financial disclosures-richtlijn van de EU (2020), zijn belastingen het vierde belangrijkste onderwerp van de non-financial disclosures. De druk op bedrijven om transparant te zijn omtrent hun belastingen neemt toe. Dit is mede omdat het publiceren van informatie omtrent belastingen volgens de verplichte, traditionele standaarden niet voldoende informatie oplevert om een concreet beeld te krijgen van de belastingen die een specifiek bedrijf betaalt. Daarom klinkt er vanuit de maatschappij een roep richting de bedrijven om vrijwillig informatie te publiceren omtrent belastingen. Dit onderzoek zal nagaan in welke mate er een associatie is tussen corporate governance karakteristieken en taks transparantie.

De corporate governance codes zijn namelijk recentelijk aangepast om een bredere focus toe te laten. Daar waar vroeger enkel de aandeelhouders belangrijk waren, worden nu de bredere stakeholders in acht genomen. Dit is in lijn met de maatschappelijke verwachtingen die op bedrijven rusten in het kader van Corporate Social Responsibility (CSR).Het theoretisch raamwerk van dit onderzoek zal zich daarom baseren op eerdere studies van de relatie tussen corporate governance en CSR disclosures, alsook op de relatie tussen corporate governance en de vrijwillige publicatie van informatie. Eerder onderzoek heeft een positieve associatie gevonden tussen bepaalde kenmerken van corporate governance en het publiceren van informatie.

Informatie omtrent belastingenkunnen zowel onder CSR vallen, als vrijwillig gepubliceerd worden. Bedrijven hebben zich in het verleden echter terughoudend opgesteld wanneer het ging over het publiceren van informatie. Daarom is het interessant om te onderzoeken of de relaties uit vorige studies tussen corporate governance en publicatie van informatie, ook gelden wanneer het om belastinginformatie gaat.

In een bijkomende analyse zal de relatie tussen het publiceren van belastinginformatie en belastingontwijking/ontduiking onderzocht worden. Zo draagt deze studie ook bij tot het debat of het publiceren van belastinginformatie geassocieerd is met minder belastingontwijking/ontduiking.

Dit onderzoek is, naar ons weten het eerste onderzoek dat de relatie tussen bepaalde kenmerken van corporate governance en het publiceren van belastinginformatie onderzoekt. De recente publicatie van GRI 207, dat belastingen behandelt, laat ons toe om de bestaande disclosure indices uit eerdere onderzoeken te verbeteren.

De virtuele vaste inrichting

Doctoraatsonderzoek door Eva Baekelant en begeleid door prof. dr. Anne Van de Vijver. Gestart op 1 september 2020.

Het onderzoek zal als onderwerp “de virtuele vaste inrichting” hebben. Er zal onderzocht worden hoe het vaste inrichtingsconcept als nexus geherformuleerd dient te worden opdat dit beter beantwoordt aan de, in het licht van de gedigitaliseerde economie, geëvolueerde fundamentele grondslagen van het internationaal fiscaal recht.

Het traditionele vaste inrichtingsbegrip zoals dit vandaag de dag is ingeschrevenin het OESO-modelverdrag lijkt immers niet langer geschikt aangezien gedigitaliseerde ondernemingen in landen winsten realiseren zonder daarbij noodzakelijk fysiek aanwezig te zijn en dat terwijl een fysieke aanwezigheid de kern vormt van het traditionele vaste inrichtingsconcept. Bovendien zijn actoren in de gedigitaliseerde economie steeds mobieler, terwijl het traditionele vaste inrichtingsconcept een vaste fysieke aanwezigheid veronderstelt. Tot slot is “digitale economie” een zeer volatiel begrip dat een grote hoeveelheid aan bedrijfsmodellen kan omvatten. Hierdoor dient het traditioneel vaste inrichtingsconcept getoetst te worden aan nieuwe soorten activiteiten als resultaat van de gedigitaliseerde economie.

Het onderzoek zal aangevat worden met het onderzoeken van de juridische, economische en filosofische grondslagen van het internationaal recht in een digitale context. Vervolgens zal het huidige rechtskader van het vaste inrichtingsbegrip geschetst worden zodat de huidige tekortkomen in een digitale context beter begrepen kunnen worden. Om dit voorgaande te kunnen situeren zullen de typische kenmerken van de gedigitaliseerde economie geanalyseerd worden met als doel een gedematerialiseerde link met een markt jurisdictie waarop een digitale onderneming actief is te vinden. In een laatste hoofdstuk zullen alle verworven inzichten samen worden gebracht en zal een antwoord geformuleerd worden op de voornaamste onderzoeksvraag, namelijk de vraag hoe het vaste inrichtingsconcept als nexus eruit dient te zien, zodat dit beantwoordt aan de kwaliteitseisen die voortvloeien uit de grondslagen van internationaal fiscaal recht in het licht van een gedigitaliseerde economie.

Fairness in Machine Learning

Doctoraatsonderzoek door Daphne Lenders en begeleid door prof. dr. Toon Calders en prof. dr . Sylvie De Raedt. Gestart op 1 oktober 2020.

Fairness in Machine Learning

Doctoraatsonderzoek door Ewoenam Kwaku Tokpo en begeleid door prof. dr. Toon Calders. Gestart in mei 2020.

Ontwerp van een flexibele waarderingstool voor ondernemingen

Dit onderzoek is gestart in 2020 en wordt gesponsord door de firma HLB Dodémont - Van Impe & Co cvba. Promotor: prof. dr. Eddy Laveren.

Bij elke aan- of verkoop van een vennootschap is het noodzakelijk dat de koper en de verkoper een goede inschatting kan maken omtrent de waarde van het bedrijf. Eén van de voornaamste oorzaken van problemen en conflicten bij overnames en bedrijfsopvolging is trouwens het gebrek aan een betrouwbare inschatting van de marktwaarde van de onderneming. Elke waardering is in zekere mate een subjectieve waardering waarin een bepaalde visie omtrent de toekomst en de reactie van de concurrenten wordt verwerkt.

De digitale waarderingstool laat toe om op basis van boekhoudkundige gegevens en aangevuld met een aantal cruciale parameters omtrent de toekomstige evolutie van de financiële toestand van het bedrijf een idee te verkrijgen omtrent de marktwaarde van een bedrijf. De waarderingsparameters dienen in grote mate door de gebruikers te worden ingevoerd. De gebruikers krijgen de mogelijkheid om meerdere scenario’s uit te tekenen en de impact ervan op de marktwaarde van het bedrijf te becijferen volgens de gangbare waarderingsmethoden. Bij de berekening van de waarde van een vennootschap dient ook aandacht te worden besteed aan de fiscale aspecten van de waardering.

Transfer pricing systeem in een gedigitaliseerde economie

Doctoraatsonderzoek van Mariya Otto onder het promotorschap van prof. dr. Anne Van de Vijver en prof. dr. Bruno Peeters. Gestart op 10 maart 2020.

Het leidend uitgangspunt van het BEPS-project was dat winst moet worden belast in het land waar de waarde is gecreëerd, i.e. de allocatie van inkomsten (en dus taxatie) moet in lijn zijn met de economische activiteit die dat inkomen genereert. Maar met de digitalisering van de economie schuilt hier net het probleem: hoe bepaal je de plaats waar waarde wordt gecreëerd? Meer bepaald, stelt de vraag zich of de waardecreatie (minstens gedeeltelijk) plaatsvindt in de marktjurisdictie(s), d.w.z. het land waar de klanten en/of de gebruikers van de onderneming zijn gevestigd.

In het digitale tijdperk kunnen multinationale ondernemingen echter (sterk) economisch actief zijn in een marktjurisdictie zonder aldaar fysiek aanwezig te zijn of zonder de noodzaak om lokaal de zgn. ‘significant people functions’ uit te oefenen. Zelfs indien er een (beperkte) fysieke aanwezigheid zou zijn in de marktjurisdictie(s), zijn de huidige winstallocatieregels gebaseerd op een functionele analyse (i.e. de uitgeoefende functies, de gebruikte activa en de gedragen risico’s) en de significant people functions in geval van vaste inrichtingen. In de gedigitaliseerde wereld is echter net weinig of zelfs helemaal geen fysieke aanwezigheid (qua menselijke interventie of lokale infrastructuur) nodig om winst te behalen of verkrijgen in een land. Indien de positie wordt ingenomen dat marktjurisdicties moeten worden inbegrepen in het ‘waardecreatie’-concept, zal de huidige methodologie van verrekenprijsanalyse en winsttoerekening niet kunnen worden toegepast. 

In lijn met de redenering van de OESO dat de digitale economie niet geïsoleerd of afgeschermd (‘ringe-fenced’) mag worden alsof het een afzonderlijk deel is van de rest van de economie gezien de gehele economie aan het digitaliseren is, zal ik enkel hervormingsvoorstellen onderzoeken die kunnen worden toegepast op alle soorten ondernemingen, al dan niet sterk gedigitaliseerd.

Fairness in Machine Learning

Doctoraatsonderzoek door Marco Favier en begeleid door prof. dr. Toon Calders. Gestart op 1 maart 2020.

De belasting van artificiële intelligentie

Doctoraatsonderzoek van Kimberly Van Sande onder het promotorschap van prof. dr. Anne Van de Vijver en prof. dr. Bruno Peeters. Gestart op 13 december 2019.

De wereld is de afgelopen 100 jaar aanzienlijk veranderd, met name in de afgelopen decennia als gevolg van de digitale evolutie. De digitale evolutie lijkt steeds sneller te gaan. Dit heeft een breed scala aan fiscale implicaties die zowel directe als indirecte belastingen doorkruisen. Het merendeel van de landen blijkt te worstelen met de snelheid van de digitale evolutie. Fiscale stelsels zijn over het algemeen nog steeds gebaseerd op de economische realiteit van een eeuw geleden[1], waardoor digitale inkomsten dreigen te ontsnappen aan een adequate kwalificatie binnen het burgerlijk recht, intellectueel eigendomsrecht en het fiscaal recht. Een van de centrale vragen is of de internationale, Europese en nationale regels rond inkomstenbelasting wel ‘geschikt voor het doel’ blijven in het tijdperk van digitale evolutie, waar nieuwe en vaak immateriële winstgeneratoren naar voren worden geschoven. Fysieke componenten lijken hun relevantie te verliezen waardoor het huidige recht ontoereikend blijkt om inkomsten uit het digitale tijdperk te vatten.

De rechtsleer wijst in dit verband op de specifieke uitdagingen die artificiële intelligentie met zich meebrengt voor het fiscaal recht (bv. robots in de arbeidsmarkt, automatisch rijdende auto's, chatbots). Hoe worden inkomsten uit artificiële intelligentie onder het huidig burgerlijk, intellectueel eigendoms- en fiscaal recht gekwalificeerd en toegerekend? Is er een noodzaak om de traditionele belastingconcepten te moderniseren? Welke belastingconcepten kunnen worden ontwikkeld om bij te dragen aan een rechtvaardige belastingheffing? Moet artificiële intelligentie worden beschouwd als een afzonderlijke belastingplichtige, en zo ja, hoe moet deze belasting eruitzien?

Dit onderzoek gaat na wat de verzamelterm artificiële intelligentie precies inhoudt, hoe artificiële intelligentie wordt gekwalificeerd in het huidig burgerlijk en intellectueel eigendomsrecht en hoe inkomsten uit artificiële intelligentie fiscaal zouden worden gekwalificeerd en toegerekend onder het huidige recht. Tenslotte toetst dit onderzoek het huidig fiscaal recht en voorstellen voor een fiscale behandeling van inkomsten uit artificiële intelligentie in de toekomst, aan rechtstakvergelijking en de rechtsfilosofische kwaliteitsvereisten voor een rechtvaardige samenleving van onder andere Adam Smith, Bentham Hanneke Du Preez, Nozick en Rawls.

[1] OECD (2015), Addressing the Tax Challenges of the Digital Economy, Action 1 - 2015 Final Report, OECD Publishing, Paris, 11.

Tax audits on big data: exploring the legitimacy and limits in light of the prohibition of fishing expeditions

Doctoraatsonderzoek van Liesa Keunen onder het promotorschap van prof. dr. Bruno Peeters, prof. dr. Eva Lievens en dr. Sylvie De Raedt. Gestart in oktober 2019.

Het onderzoeksproject “Tax audits on big data: exploring the legitimacy and limits in light of the prohibition of fishing expeditions" is een FWO-project dat loopt van 2019 tot 2023. Het doel van het onderzoek is achterhalen welke grenzen er moeten worden gesteld aan de big data-audits van de fiscale administratie, behandeld vanuit het verbod op fishing expeditions.

In onze gedigitaliseerde samenleving gebruikt de belastingdienst dankbaar de gegevens die online worden gedeeld of die worden verzameld door bedrijven - waaronder energieleveranciers, aanbieders van telecommunicatie en betalingsdiensten. De beschikbaarheid van deze "big data" kan de wereldwijde strijd tegen belastingfraude immers efficiënter maken.

Belastingcontroles middels het gebruik big data hebben echter een enorme impact op tal van individuen. Tijdens dergelijke audits worden immers persoonlijke gegevens verzameld die beschikbaar worden voor de belastingautoriteiten (1) en veel van de persoonlijke gegevens die worden verzameld, betreffen personen die niet betrokken zijn bij belastingfraude (2). Dit doet  verschillende fundamentele juridische vragen rijzen met betrekking tot:

  • het verbod op fishing expeditions. Het exploiteren van big data voor belastingdoeleinden lijkt onverenigbaar met dit verbod, volgens hetwelk de belastingautoriteiten niet mogen zoeken ("vissen") naar informatie waarvan het bestaan ​​onzeker is. Dit verbod lijkt algemeen aanvaard te zijn door de rechtsleer, de wetgever en de rechtspraak. Doch wordt het verbod op fishing expeditions niet altijd op eenzelfde manier geïnterpreteerd. Daarenboven is er geen expliciete rechtsgrond voor dit verbod, ondanks de algemene erkenning ervan.
  • de mate waarin het recht op privéleven en het recht op gegevensbescherming kunnen worden beperkt voor belastingdoeleinden. Het verzamelen van informatie door de belastingdienst, zeker indien gebruik wordt gemaakt van big data, vormt mogelijk een inmenging in het recht op privéleven in de zin van artikel 8 EVRM. Artikel 8 EVRM vereist dat een inmenging in dit fundamenteel recht voldoet aan bepaalde voorwaarden, waaronder noodzakelijkheid en evenredigheid. Dit kan belangrijke vragen doen rijzen met betrekking tot big data-audits voor belastingdoeleinden. Daarnaast impliceert het verzamelen van informatie door de belastingdienst meestal ook de verwerking van persoonsgegevens. De vereisten voor een legitieme verwerking van persoonsgegevens, vastgelegd in de AVG, omvatten onder andere het respect voor het beginsel van eerlijke en rechtmatige verwerking, gegevensminimalisatie, verzameling binnen een vastgelegd doel,… vereisten die allemaal relevant zijn in deze context.

Het doel van dit onderzoek is bijgevolg om de verschillende betekenissen van het verbod op fishing expeditions te onderzoeken, waarna de (impliciete) rechtsgrond voor dit verbod kan worden bepaald, om finaal te bepalen of en onder welke voorwaarden (rekening houdend met het recht op privacy en het recht op gegevensbescherming) belastingcontroles middels gebruik van big data legitiem zijn.

BEPS-Related Technical Assistance in the International Political Economy of Tax Avoidance. A Process-Tracing Analysis to Agency and Discipline in Transfer-Pricing Auditing

Doctoraatsonderzoek van Cassandra Vet onder het promotorschap van prof. dr. Danny Cassimon en prof. dr. Anne Van de Vijver. Gestart in juni 2019.

Hoe krijgt het internationaal belastingbeleid vorm? Terwijl het G20-OECD BEPS programma het internationaal belastingregime de 21ste eeuw binnenduwt, verliezen verschillende landen hun geduld en kiezen ze voor unilaterale maatregelen tegen belastingontwijking. Landen zoals Brazilië, Indië en China implementeerden nieuwe transfer pricing verplichtingen tegen winstverschuivingen die niet stroken met de internationale “soft law” van de OECD. In het algemeen staan beleidsmakers binnen het BEPS-programma weigerachtig tegenover deze unilaterale stappen en benadrukken ze dat het gebrek aan geharmoniseerde maatregelen een van de oorzaken is van belastingontwijking.

Verschillende landen in Sub-Sahara Afrika maakten de afgelopen jaren werk van een transfer pricing beleid. Maar ondanks internationale investeringen in de versteking van transfer pricing audits in deze landen, werpen verschillende auteurs de vraag op of ontwikkelingslanden niet beter af zijn met een gesimplificeerde aanpak om het huidige probleem van winstverschuiving terug te dringen. Transfer pricing is meer dan louter een techniek om intra-groep transacties voor belasting doeleinden te bepalen. Transfer pricing is ook een praktijk die het discours, de denkkaders en de macht van het OECD-gecentreerd belastingsysteem vertegenwoordigt. Aangezien landen in Sub-Sahara Afrika geen wettelijke verplichting hebben om de OECD richtlijnen te volgen, blijft het onduidelijk hoe deze richtlijnen aan autoriteit winnen, in het bijzonder in het licht van de hoge kosten en capaciteitsvoorwaarden die samengaan met deze aanpak.

Hoe ontstaan specifieke transfer pricing regimes, wetende dat deze in het spanningsveld staan tussen enerzijds internationale steun voor een geharmoniseerde aanpak, maar anderzijds ook de bedenkelijke efficiëntie van deze internationaal aangeschreven methode? De centrale vraag doorheen dit project is hoe nationale spelers in ontwikkelingslanden het internationale regime inzake transfer pricing vormgeven en betwisten in hun pogingen om internationale belastingontwijking terug te dringen. Dit project beantwoordt deze vraag door middel van een drieledige methodologie; een vergelijkende analyse om het causaal model, dat de opname van internationale normen in nationale wetgeving verklaart, op te bouwen, een process tracing analyse om het bestaan dit causaal model empiristisch te bevestigen, en een multivariate regressie analyse om de externe validiteit van de bevindingen te testen.

Belasting en draagkracht: De toekomst van het draagkrachtbeginsel in fiscalibus

Doctoraatsonderzoek van Karl Pauwels onder het promotorschap van prof. dr. Anne Van de Vijver. Gestart op 12 maart 2018.

Het fiscaal draagkrachtbeginsel lijkt aan belang te hebben ingeboet. Twee oorzaken liggen hier aan de basis. Ten eerste heeft de wetgever de fiscaliteit steeds meer als instrument gebruikt om het gedrag van de onderdanen te sturen. Deze ver doorgedreven instrumentalisatie van de belastingen heeft ervoor gezorgd dat die oorspronkelijke bedoeling om belastingen te heffen naar draagkracht ondermijnd wordt.

Vervolgens zijn de verscheidene staatshervormingen – waardoor de deelstaten meer fiscale autonomie toegewezen kregen – nefast voor de doorwerking van het draagkrachtbeginsel. Door deze versnippering van fiscale bevoegdheden is het niet evident om op een coherente wijze naar draagkracht te belasten.

Daarnaast zijn er evoluties op maatschappelijk en technologisch vlak die een impact kunnen hebben op het draagkrachtbeginsel.

De positie van het draagkrachtbeginsel in ons belastingsysteem is niet duidelijk. Deze onduidelijkheid wordt nog verstrekt doordat de Belgische rechtspraak van de hoogste rechtscolleges met betrekking tot dit beginsel relatief schaars en soms tegenstrijdig is.

Het opzet van het onderzoek is dan ook om het draagkrachtbeginsel in het licht van de gewijzigde juridische context en maatschappij te bestuderen. Hierbij zal in het bijzonder ook aandacht worden besteed aan de digitale en technologische vooruitgang.

De waarde, het toepassingsgebied en de draagwijdte van dit beginsel zal worden onderzocht. Eveneens zal worden onderzocht hoe dit beginsel kan worden geconcretiseerd, zodat het draagkrachtbeginsel in harmonie kan bestaan tussen andere beginselen die aan de basis liggen van het belastingsysteem (zoals het beginsel dat de vervuiler moet betalen, het profijtbeginsel en het neutraliteitsbeginsel), zonder (te veel) afbreuk te doen aan de effectiviteit van het belastingsysteem.

Uiteindelijk is het de bedoeling om met deze studie een bijdrage te leveren tot meer rechtvaardigheid in het belastingsysteem. Het uitgangspunt daarbij is dat het draagkrachtbeginsel bijdraagt tot rechtvaardigheid. Door het draagkrachtbeginsel te ontsluieren kan het debat rond ‘tax fairness’ meer vorm krijgen.