Op het einde van de zomer liet de premier weten dat we ons moeten voorbereiden op diverse moeilijke winters. We hebben te doen met absurd hoge elektriciteits- en gasprijzen die alleen al gezien de mogelijks verschillende komende jaren Koude Oorlog, niet onmiddellijk de wereld uit zullen zijn. De klimaatcrisis maakte ons de voorbije zomer ook opnieuw duidelijk dat na komende lastige winters ook weer penibele zomers kunnen aankomen. Nu de temperaturen in de herfst weer zakken, worden we meer dan ooit uitgenodigd met een fris hoofd stil te staan bij wat ons te doen staat. Hoe kunnen we vanuit een Leerstoel met de naam Economie van de Hoop ingaan op de diverse uitdagingen van deze tijd? Hoe kunnen we vermijden al te snel te beweren dat we ondanks dit alles toch tekens zien van een transitie van de economie die een nieuwe lente aankondigt voor onze samenleving?

Toen de Trends Leerstoel Economie van de Hoop in 2020 bij de doorbraak van de Covid-pandemie van start ging, leefde inderdaad sterk de overtuiging dat een transitie van de economie in de lift zat. Klimaatconferenties wezen er steeds meer op dat naast de EU diverse grote wereldspelers zoals de Verenigde Staten en China effectief bereid waren drastische klimaatmaatregelen te treffen. Niet alleen koerswijzigingen bij onder meer heel wat burgers, ondernemers en het middenveld zagen het daglicht. De hoopvolle Change the game insteek op het vlak van milieu en klimaat in diverse artikels van Trends Magazine, betekende daarom vanuit het standpunt van de Leerstoel een metafoor met perspectief. Ook op internationaal vlak was er een kentering. De Green Deal die in december 2019 op Europees vlak werd gelanceerd was een markant voorbeeld van hoop. Dit alles bepaalde de teneur van de eerste webinars en publicaties van de Leerstoel. “Een economie van de hoop” was dan ook de voorspelbare titel van het eerste jaarboek- en Strevencahier dat in december 2020 als bijlage bij Trends Magazine verscheen.

Tijdens het tweede jaar van de Leerstoel was er aan de vooravond van de 50ste verjaardag van het Rapport aan de Club van Rome de uitdaging om, willen we de hoop die we ontwaarden hard maken, stil te staan bij de Limits to Growth idee en deze naar onze tijd toe te hertalen. We kozen er niet voor toe te geven aan de polarisering om economische groei al dan niet als oplossing door te drukken, willen we onder meer de klimaatcrisis te lijf gaan. Dat er op een of andere manier grenzen zijn aan steeds meer economische groei, daar is ondertussen iedereen het wel over eens. Vanuit het inzicht dat voor zowel mens, samenleving als planeet steeds meer groei op problemen en ongenoegen botst, ontstond binnen de Leerstoel dan ook de consensus dat we de noodzakelijke transitie van de economie aan het paradigma van “een economie van het genoeg” dienden te toetsen. Onder deze titel verscheen dan ook in december 2021 als Trends Magazine bijlage een tweede lijvige publicatie.

Nu tijdens het derde en laatste jaar van de leerstoel de Oekraïne-oorlog uitbrak wordt het meer dan ooit duidelijk dat, willen we rekening houden met een veranderende klimaat- en samenlevingscontext, urgente aanpassingen van onze economie niet zo maar tot stand komen. In tegendeel zelfs. Denk aan de toename van investeringen in gas en ontginning van steenkool. We nemen het ook niet zomaar dat hogere (energie)prijzen onze economische groei inperken en we automatisch zouden moeten gaan matigen in ons energie- en consumptiepatroon. We  vertrouwen er ook minder en minder op dat het wel goed komt met wat zich in de natuur en met het klimaat afspeelt. Recente onheilspellende klimaatrapporten wakkeren dit wantrouwen aan. Of zou de klimaatcrisis toch automatisch een positieve wending nemen wanneer we door de omstandigheden verplicht worden om te matigen? Sowieso stellen we steeds meer wantrouwen vast ten opzichte van een economie die zich fundamenteel niet genoeg aanpast aan de gewijzigde context van klimaat en samenleving. Greenwashing is hier een van de bekende voorbeelden van. Voegen we hier nog aan toe dat we het ook steeds moeilijker krijgen om het wantrouwen om te buigen ten aanzien van de politiek om een werkelijke beleidsshift te realiseren.

Vandaar dat in 2022 het denkwerk binnen de leerstoel evolueerde in de richting van de vraag hoe opnieuw meer vertrouwen kan groeien in de samenleving en de economie. We stellen vast dat we hiervoor best zoeken hoe we ons minder wantrouwig kunnen opstellen ten aanzien van de natuur, de economie en instellingen zoals de politiek. Is het niet vaak vanuit een tekort aan maatschappelijk vertrouwen dat we er des te meer op uit zijn steeds meer persoonlijke behoeften bevredigd te willen zien? Zo dat we economisch als concurrenten ook verder de natuur al te fel te lijf zijn gegaan? Is het niet omdat we ons onder meer als burger, als ondernemer en als middenveld al te zeer laten verlammen door de diverse crisissen die op ons afkomen, dat we bijvoorbeeld van de politiek, de media of de digitale wereld de zondebok maken? Hoe kunnen we er opnieuw op vertrouwen dat de natuur en het klimaat niet per se in de verdrukking komen, dat een noodzakelijke economische transitie plaatsvindt en dat hiervoor gedreven politieke leiders mede hun verantwoordelijkheid opnemen? Een onderzoek naar wat vertrouwen werkelijk inhoudt lijkt ons dan ook meer dan ooit van belang om van een “een economie van het vertrouwen” te kunnen spreken. Zeker willen we vanuit de leerstoel over moeilijke komende winters en zomers heen, verder realistisch uitkijken naar een nieuwe lente voor de economie, de samenleving en de planeet.