Aan de Universiteit Antwerpen geldt een meldingsplicht inzake alle defensiegerelateerd onderzoek.
Defensiegerelateerd onderzoek omvat alle onderzoek waarbij een nationale of internationale defensie-instantie direct of indirect betrokken is als opdrachtgever, financierende instantie, partner en/of eindgebruiker.
Denk bijvoorbeeld aan projecten in samenwerking met, of gefinancierd door het Koninklijk Hoger Instituut voor Defensie (KHID), het European Defence Fund (EDF) of het DIANA (Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic) fonds van NAVO.
Ook bilaterale samenwerking met bedrijven kunnen defensiegerelateerd zijn.
Het betreft onderzoeksactiviteiten die raakvlakken hebben met militaire toepassingen of veiligheidsvraagstukken.
Begrippen die vaak voorkomen in de context van defensiegerelateerd onderzoek zijn dual use onderzoek en militair onderzoek.
Dual use
Dual use onderzoek is onderzoek naar “goederen en technologie die zowel voor civiel als militair gebruik kunnen worden aangewend. [...] In het geval van dual use technologieën gaat het [...] om technologieën die een civiel gebruik kennen, maar die na eventuele verdere O&O ook kunnen worden gebruikt in/voor conventionele militaire systemen.Er vindt steeds vaker een verschuiving binnen dual use onderzoek plaats, van, initieel, onderzoek met een civiele finaliteit en een potentieel militaire toepassing, naar dual use onderzoek ‘by design’ en nu nog meer naar onderzoek met een hoofdzakelijk militaire toepassing maar ook een mogelijke civiele component. Onder dual use by design of duaal militair-civiel onderzoek kunnen we dus ook defensiegerelateerd onderzoek situeren: onderzoek met een beoogde militaire applicatie maar ook een civiele component.
‘Dual use producten’, of ‘producten voor tweeërlei gebruik’ vormen een specifieke, juridisch vastgelegde categorie van strategische goederen die [...] in de civiele industrie gebruikt worden, maar die ook een militaire bestemming kunnen hebben[.]”2 Welke items (goederen, materialen, technologie, software en technische kennis) dual use zijn, is vastgelegd in Annex I van de Europese Dual Use Verordening (EU) nr. 2021/821. Dit is dus geen subjectieve beoordeling maar een objectief gegeven.
“Onderzoek met een duale of militaire finaliteit is onderworpen aan een samenspel van juridische en ethische verplichtingen die niet noodzakelijk volledig samenvallen. Zo kan onderzoek waarover geen bijzondere ethische vragen rijzen, toch onderworpen zijn aan juridische verplichtingen inzake de uitvoer van dual use technologie. Omgekeerd kan een onderzoeksinstelling ook ethische controles opleggen die verder reiken dan de uitvoercontroles die uit de wetgeving volgen. Meer informatie hierover kan je vinden in de VLIR richtlijnen voor onderzoekers voor Dual use en misuse van onderzoek.”
Militair onderzoek
Militair onderzoek is onderzoek dat gericht is op louter militair eindgebruik. Militair onderzoek op hogere technology readyness levels (TRL), wordt binnen de onderzoekslaboratoria van defensie zelf gevoerd (bv. de ballistische laboratoria van het Belgische leger of de testsites van de NAVO).
Onderstaande figuur stelt schematisch alles wat onder defensiegerelateerd onderzoek valt voor
Aan de UAntwerpen wordt enkel aan defensiegerelateerd onderzoek gedaan wanneer er ook potentiële civiele toepassingen zijn. Hierbij hechten we belang aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de universiteit en zetten we onze verschillende expertises in om te komen tot een brede benadering van veiligheid en vrede. Ook interuniversitaire en internationale samenwerking is een belangrijk aandachtspunt. Uiteraard dient het defensiegerelateerd onderzoek aan onze universiteit in overeenstemming te zijn met alle toepasbare wet- en regelgeving.
Misuse
Aan de UAntwerpen wordt enkel aan defensiegerelateerd onderzoek gedaan wanneer er ook potentiële civiele toepassingen zijn. Hierbij hechten we belang aan de maatschappelijke verantwoordelijkheid van de universiteit en zetten we onze verschillende expertises in om te komen tot een brede benadering van veiligheid en vrede. Ook interuniversitaire en internationale samenwerking is een belangrijk aandachtspunt. Uiteraard dient het defensiegerelateerd onderzoek aan onze universiteit in overeenstemming te zijn met alle toepasbare wet- en regelgeving.
Meldingsplicht
Alle defensiegerelateerde onderzoeksprojecten worden gescreened door de Ethische Commissie MiHRS. De EC MiHRS formuleert adviezen over kennisveiligheid, dual use en mensenrechten, en ondersteunt zo een verantwoorde onderzoekspraktijk binnen de universiteit. Alle aanvragen worden steeds getoetst aan het kader zoals afgesproken tussen de Vlaamse universiteiten (cf. VLIR richtlijnen voor Kennisveiligheid, dual use en misbruik van onderzoek). Bij het verspreiden van oproepen voor defensiegerelateerd onderzoek wordt de noodzaak tot het bekomen van een advies van de EC MiHRS telkens vermeld. Aanvragen ingediend bij de EC MiHRS kunnen pas aanvatten, na ontvangst van een positief advies.