One Health, One Toxicology: de rol van hormoonverstorende stoffen en microplastics

Het One Health-concept vertrekt vanuit het idee dat de gezondheid van mens, dier en milieu onlosmakelijk met elkaar verbonden is. Ze worden blootgesteld aan dezelfde stoffen en kennen vergelijkbare biologische mechanismen en kwetsbaarheden. Vanuit dat perspectief kan toxicologie worden opgevat als één geïntegreerd vakgebied, waarin chemische stressoren via gedeelde moleculaire processen inwerken op ecosystemen en menselijke populaties. Milieuvervuiling bedreigt niet alleen de biodiversiteit, maar heeft ook langdurige gevolgen voor de menselijke gezondheid. Dat maakt duidelijk hoe belangrijk mechanistische en voorspellende benaderingen van chemische risicobeoordeling zijn binnen een One Health-kader.

Deze presentatie brengt recente ontwikkelingen in het onderzoek naar hormoonverstorende stoffen samen met nieuwe zorgen over micro- en nanoplastics. Zo wordt duidelijk hoe complexe chemische mengsels de traditionele toxicologische en regulatoire kaders onder druk zetten. Voortbouwend op meer dan 25 jaar onderzoek naar hormoonverstorende stoffen (EDC, endocrine-disrupting chemical) en Europese beleidsontwikkeling komen hiaten aan het licht in de identificatie van niet-klassieke endocriene mechanismen, buiten de bekende routes rond oestrogeen, androgeen, schildklierhormonen en steroidogenese. Bijzondere aandacht gaat uit naar stoffen die het metabolisme verstoren: chemicaliën die de energiebalans beïnvloeden en in verband worden gebracht met obesitas, diabetes en leverziekten bij zowel mensen als dieren.

Om deze uitdagingen het hoofd te bieden zijn diverse nieuwe methoden ontwikkeld, waaronder in vitro- en in silico-testen die zich richten op cruciale metabole processen zoals PPAR-signaalroutes, vetcelvorming en de functie van pancreas-bètacellen. Deze methoden maken geïntegreerde test- en beoordelingsstrategieën mogelijk en ondersteunen de overgang naar een dierproefvrije, mechanismegerichte toxicologie. Daarnaast wordt ingegaan op bewijs voor blootstelling aan micro- en nanoplastics, waaronder opname via de placenta en endocrien relevante effecten van zowel de deeltjes zelf als de bijbehorende additieven.

Het verbeteren van chemische veiligheid in de 21e eeuw vraagt om sterkere verbindingen tussen disciplines, soorten en regelgevende domeinen. Een One Health-benadering van mechanistische toxicologie is daarbij essentieel om huidige en toekomstige generaties te beschermen in een steeds verder vervuilde wereld.