12.02.2021 : Welkom, Gilbair!

Wegens het groot aantal vrijwilligers die willen meewerken aan het citizenscienceproject CLAIRE van UAntwerpen, heeft Claire vandaag groot nieuws: ze heeft er een broertje bij gekregen! Gilbair is een echte speelvogel die - net zoals zijn grote zus - dol is op wandelingen (lees: zich graag laat voortduwen in zijn buggy), maar zich ook zorgen maakt over de luchtkwaliteit in steden. Hij wandelt het liefst in Wilrijk en is benieuwd of parken een (grotere) rol zouden kunnen spelen in de strijd voor een betere luchtkwaliteit. Gilbair is nog op zoek naar enthousiaste (groot)ouders die hem op zijn wandelingen willen vergezellen. Meer informatie over de wandelingen van Gilbair vind je hier

Welkom, Gilbair!

Luchtvervuiling meten met een buggy

Zin om bij te dragen aan wetenschappelijk onderzoek door te gaan wandelen met een buggy? Dat kan met CLAIRE. CLAIRE, een project onder wetenschappelijke begeleiding van prof. Roeland Samson van de Universiteit Antwerpen, heeft als doel het effect van trage wegen op de plaatselijke luchtkwaliteit in kaart te brengen. Dit gebeurt door rond te wandelen met een buggy volgestouwd met meetapparatuur. Hiervoor zoeken we de hulp van vrijwilligers, zorgzame vaders en moeders, oma's en opa's, die zich tijdelijk over onze Claire of Gilbair willen ontfermen, en met haar willen gaan wandelen. 


  • Interesse? Lees hieronder meer over het project en schrijf je in als vrijwilliger!
  • Heb je nog een vraag? Bekijk zeker onze F.A.Q.-pagina!
  • In een creatieve bui? Lees hier het prachtig gedicht dat Paul Van den Bossche (één van onze enthousiaste vrijwilligers) schreef voor Claire ter ere van gedichtendag 2021.

Wie of wat is CLAIRE?

CLAIRE staat voor Clean AIR for Everyone. Het is een initiatief van de Universiteit Antwerpen, in samenwerking met Provincie Antwerpen en streekvereniging De Zuidrand, in kader van het Europese Interreg-project Nature Smart Cities.

Vlaanderen wordt gekenmerkt door verstedelijking en veel verkeer. Gemotoriseerd verkeer is een belangrijke oorzaak van een slechte luchtkwaliteit, dat gezondheidsproblemen, zoals astma en chronische hart- en vaatziekten, kan veroorzaken. Met CLAIRE wordt onderzocht wat het effect is van trage wegen op de luchtkwaliteit. Trage wegen zijn autoloos en hebben idealiter groene infrastructuur zoals bomen en planten. Vroeger werd reeds aangetoond dat bomen en planten werken als een filter die fijnstof opvangen,  en zo de luchtkwaliteit verbeteren. Trage wegen zouden hierdoor een beter alternatief kunnen zijn voor wegen met veel autoverkeer.

Hoe gaat CLAIRE te werk?

CLAIRE is een burgerwetenschappelijk project, ook wel bekend als citizen science project. Om het effect van trage wegen op de luchtkwaliteit te onderzoeken worden er metingen gedaan tijdens het wandelen met een buggy langs een vaste route in Mortsel en in Wilrijk. De buggy dient enerzijds als mobiel meetsysteem die de vele meetsensoren kan vervoeren, maar dient anderzijds ook om de blootstelling van jonge kinderen aan verkeersgerelateerde vervuiling in te schatten. Deze zeer kwetsbare groep - in dit project vertegenwoordigd door onze schattige peuterpoppen Claire en Gilbair - bevindt zich dikwijls het dichtst bij de vervuilingsbron, namelijk de uitlaatpijpen van wagens. Eerder onderzoek toonde reeds aan dat de vervuiling op deze hoogte groter is dan op ademhalingshoogte van een volwassene. Met dit project hopen we om de blootstelling aan verkeersgerelateerde vervuiling voor baby’s en peuters concreet in kaart te brengen.

De vaste wandelroute omvat een snelle weg, met veel autoverkeer, en een trage weg. Ook is er een intermediaire weg opgenomen in het traject waar bomen aanwezig zijn en het verkeer beperkt is.  Langs de gehele route worden om de tien seconden een aantal variabelen gemeten. Deze variabelen, zoals de hoeveelheid fijnstof en roet, die gekend staan om hun grote impact op de gezondheid, geven een goed beeld van de luchtkwaliteit. Weersomstandigheden (bv. windsnelheid) en het moment van de metingen (bv. tijdens de piekuren) kunnen zorgen voor grote verschillen in de concentraties fijnstof en roet op eenzelfde locatie. Het is dus van belang om zo veel mogelijk data te verzamelen, op zoveel mogelijk verschillende momenten, om een goed beeld te krijgen van het effect van trage wegen. Om dit te kunnen realiseren wordt beroep gedaan op vrijwilligers. Geïnteresseerden kunnen met de buggy het traject afleggen en zo bijdragen aan het onderzoek. Met alle verzamelde data wordt dan onderzocht in hoeverre trage wegen gekenmerkt worden door een betere luchtkwaliteit, en of verplaatsingen via trage wegen een positief effect kunnen hebben op de gezondheid.

Interesse om te helpen?

Voor deze campagne zijn wij op zoek naar geëngageerde vrijwilligers die actief willen deelnemen aan dit project, en op wandel willen gaan met onze Claire of Gilbair, en een buggy vol meetapparatuur. Deze wandelingen zijn gepland in Mortsel en Wilrijk. Het start- en eindpunt van de wandelingen bevinden zich op Campus Groenenborger van UAntwerpen (Groenenborgerlaan 171, 2020 Antwerpen). 

  • Een wandeling met Claire is zo'n 7,5 km en loopt door Mortsel. De concrete wandelroute en de routebeschrijving vind je hier.
  • Met Gilbair kan je kiezen tussen twee wandelingen: bij wandeling A passeer je langs het Middelheim-ziekenhuis en bij wandeling B wandel je door het Middelheimpark (niet op maandag of voor 10u00). Beide wandelingen zijn ongeveer 5,5 km à 6 km lang en duren 1u15. De concrete wandelroutes en de routebeschrijvingen vind je hier

Als je interesse hebt om actief deel te nemen aan CLAIRE kan je onderstaand formulier invullen. Na invullen van het formulier nemen we contact met je op om nog wat zaken door te nemen, en een antwoord te geven op eventuele vragen. Op basis van dit gesprek kunnen we samen uitvinden of je verder op stap wil gaan met Claire. Het is mogelijk dat, bijvoorbeeld afhankelijk van het aantal inschrijvingen, je toch niet op stap kan met Claire of Gilbair. Maar al wie zich kandidaat stelt krijgt hoe dan ook een reactie van ons. Door het groot aantal enthousiastelingen die met Claire en Gilbair op stap willen gaan, is enige vertraging bij de contactname mogelijk. Wij nemen daarnaast ook tijdig contact op met de geselecteerde kandidaten voor de nodige info, instructies etc. zodat iedereen goed voorbereid op wandel kan gaan.

Verder willen wij ook benadrukken dat alles corona-veilig en volledig volgens de huidige maatregelen zal verlopen. De nodige beschermende, reinigende en ontsmettende materialen worden voorzien, onnodig contact wordt vermeden en de planning van de wandelingen wordt voldoende verspreid over de tijd.

Alvast bedankt voor jullie enthousiasme!

Interesse? Schrijf je snel in als vrijwilliger!

Hoe zit dan nu met de luchtkwaliteit?

Voor het inschatten van de luchtkwaliteit wordt gekeken naar de concentratie vervuilende stoffen in de lucht. In dit project wordt meer specifiek de concentratie fijnstof en zwarte koolstof in de lucht gemeten.

In Vlaanderen ontstaat fijnstof voornamelijk door menselijke activiteit, zoals verbranding van benzine en hout, of slijtage van bv. autobanden. Echter kunnen natuurlijke processen, zoals bodemerosie door wind en bosbranden, ook voor fijnstof in de lucht zorgen. Fijnstof wordt onderverdeeld op basis van grootte (diameter van de deeltjes), en krijgt de afkorting PM, afkomstig van de Engelse benaming Particulate Matter. PM10 omvat alle stofdeeltjes in de lucht kleiner dan, of gelijk aan 10 µm (één µm of micrometer is één miljoenste van een meter of een duizendste van een millimeter), en PM2.5 alle deeltjes kleiner dan, of gelijk aan 2.5 µm. Een zelfde redenering geldt voor PM1. Hoe kleiner de deeltjes hoe dieper ze ingeademd kunnen worden, en dus hoe gevaarlijker ze kunnen zijn. De ultrafijne fractie kan zelfs in onze bloedbaan opgenomen worden. Studies tonen een verband aan tussen de concentratie fijnstof in de lucht en verschillende gezondheidsproblemen, zoals astma en chronische hart- en vaatziekten. Op deze manier leidt een slechte luchtkwaliteit tot vroegtijdige sterfte. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) heeft daarom richtlijnen opgesteld omtrent concentraties fijnstof in de lucht.

CLAIRE meet eveneens het ultrafijnstof. Ultrafijnstof krijgt de afkorting UFP, van de Engelse benaming Ultrafine Particles, en omvat alle deeltjes in de lucht kleiner dan 0.1 µm. UFP komt, net zoals fijnstof en roet, vrij bij verbranding zoals van diesel of hout. Ultrafijnstof is zo klein dat het bij inademing ver in de longen kan doordringen, en eventueel zelfs opgenomen kan worden in de bloedbaan. Op deze manier houdt ultrafijnstof een belangrijk gezondheidsrisico in. Er zijn echter nog geen advieswaarden opgesteld door de WGO.

Naast fijnstof is zwarte koolstof, ook wel black carbon of roet genoemd, een belangrijke indicator van de luchtkwaliteit, want naast de grootte van de fijnstofdeeltjes is ook de samenstelling belangrijk. Roet ontstaat voornamelijk bij de onvolledige verbranding van fossiele brandstoffen, en de concentratie in de lucht is sterk bepaald door lokale bronnen. Voertuigen zijn dus een grote vervuilingsbron, maar ook open haarden en houtkachels zorgen voor een aanzienlijke bijdrage aan roet in de lucht. Roet is dus een mogelijke component van fijnstof, maar in tegenstelling tot PM10 en PM2.5, heeft de WGO geen aparte advieswaarden voor roet. Wel kent de WGO roet kankerverwekkende eigenschappen toe.

Wat meer over Nature Smart Cities

CLAIRE is een project dat uitgevoerd wordt in kader van het overkoepelende project Nature Smart Cities.

Nature Smart Cities (NSC) is een internationaal project, dat lokale beleidsmakers ondersteunt bij de aanleg en het onderhoud van groene infrastructuren, door de nodige kennis te verzamelen aan de hand van onderzoek. Groene infrastructuren, zoals straatbomen en parken, zijn op verschillende manieren van belang voor mens, dier en milieu. Zo dragen ze bijvoorbeeld bij aan de strijd tegen klimaatsverandering. Dit Europese project - dat partners heeft in België, Frankrijk, Nederland en Groot-Brittannië - werd mogelijk gemaakt door financiering van Interreg .

CLAIRE kijkt in het Nature Smart Cities-project in het bijzonder naar trage wegen, die vaak deel uitmaken van groene infrastructuur. Trage wegen zijn wegen die niet bestemd zijn voor gemotoriseerd verkeer, en voornamelijk gebruikt worden door voetgangers, fietsers of paardrijders. Om een vergelijk te maken van de luchtkwaliteit tussen trage wegen en hun alternatieven (“snelle wegen”, wel bestemd voor gemotoriseerd verkeer) organiseert Universiteit Antwerpen een meetcampagne binnen het NSC-project, onder de naam CLAIRE.

Resultaten

Benieuwd naar de eerste resultaten? Hou deze website dan zeker in de gaten.

CLAIRE in de (internationale) media

claire_logosmallb.png