Een inzicht in de gezondheidseffecten van omgevingsgeluid
Geluid heeft invloed op onze gezondheid en ons welzijn. Het beïnvloedt onze slaap en concentratie, kan rust maar ook stress veroorzaken en zelfs bepalen welke locaties we vermijden. Met andere woorden, geluid is een bepalende factor in ons leven.
In het derde deel van De Oorzaak doken we dieper in de medische aspecten van omgevingsgeluid. Het UZA (Universitair Ziekenhuis Antwerpen) zette hiervoor een speciaal gezondheidsonderzoek op, waarin we met een kleine groep deelnemers aanvullende medische gegevens verzamelden. Hierdoor konden we rechtstreeks verbanden leggen tussen stressniveau, slaapkwaliteit en de geluiden waarmee we worden geconfronteerd.
Dit onderzoek bestond uit drie delen. Met behulp van een slaapmonitor volgden we hoe vaak en hoe lang deelnemers nachts wakker werden en of zulke onrustige slaap verband hielden met externe geluiden. Via speekselnames meetten we nauwkeurig stressniveaus op basis van hormonen als cortisol. Aan de hand van een audiologisch onderzoek verzamelden we informatie over gehoor en welke geluidsniveaus als (on)prettig werden ervaren.
Impact van geluid op onze slaap via een slaapstudie
In combinatie met de data van de slimme sensoren gaf de Grote Geluidsbevraging ons veel waardevolle informatie over de invloed van geluid op de kwaliteit van onze slaap. Om deze dataset verder te verstevigen, voerde het Slaapcentrum van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen (UZA) met honderd deelnemers een slaapstudie uit om de impact van geluid op slaapkwaliteit te meten.
De deelnemers werden bezocht door een medewerker van het UZA, die een EEG-apparaat aansloot op de hoofdhuid van de deelnemer. EEG staat voor "elektro-encefalogram," een medische test die de elektrische activiteit in de hersenen van een persoon meet en ons veel kan vertellen over de slaapkwaliteit. Gedurende één nacht vingen de elektroden elektrische signalen op die werden gegenereerd door de hersenactiviteit. Deze signalen werden vastgelegd en weergegeven als golven op een grafiek, waardoor de onderzoekers meer te weten kwamen over de slaapkwaliteit. Ze konden onder andere vaststellen wanneer en hoe vaak iemand wakker werd en of er periodes van diepe slaap waren. Deze gegevens werden tot op de seconde nauwkeurig gemeten.
Tijdens dezelfde nacht plaatste de onderzoeker ook een geluidssensor in de slaapkamer van de deelnemer. Samen met de geluidssensor die al twee maanden buiten op de vensterbank stond, gaf dit een compleet plaatje om de invloed van geluid op de slaapkwaliteit gedetailleerd in kaart te kunnen brengen. De geluidssensor op de vensterbank meette omgevingsgeluid nauwkeurig tot op de seconde. De geluidssensor in de slaapkamer meette op zijn beurt hoeveel van dit omgevingsgeluid in de slaapkamer doordrong.
De EEG-data werd gekoppeld aan de sensormetingen en de vragenlijsten waarin de deelnemers hun geluidsbeleving deelden. Op deze manier kregen we een uniek inzicht in de invloed van geluid op de slaapkwaliteit, tot op de seconde nauwkeurig.
Omwille van een huisbezoek door een medewerker van het UZA namen we voor dit deel van de studie enkel inwoners van grootstedelijk Antwerpen aan.
Impact van geluid op ons stressniveau
Een ander belangrijk aspect van ons leven waar geluid een aanzienlijke invloed op heeft, is ons stressniveau. Dit is vaak sterk gekoppeld aan de kwaliteit van onze slaap - vermoeidheid leidt tot meer stress, wat op zijn beurt kan leiden tot slechtere slaap. Echter, stress heeft ook zijn eigen dynamiek. We verkenden uitgebreid de stressniveaus in Vlaanderen via de Grote Geluidsbevraging, maar voerden ook objectieve stressmetingen uit.
Dezelfde honderd Antwerpse deelnemers die de gedetailleerde slaapstudie ondergingen in het UZA-gezondheidsonderzoek, werd ook gevraagd om een speekselmonster af te staan. Dit monster werd in de laboratoria van de Universiteit Antwerpen geanalyseerd op cortisolniveaus. De concentratie van cortisol in je speeksel staat direct in verband met de mate van stress die je ervaart. Ook bekeken we het zogenaamde 'microbioom' van de speekselstalen: de kleine organismen die in ons lichaam leven en een cruciale rol spelen in onze gezondheid. Als wij stress ervaren, heeft dit invloed op hen, en omgekeerd. De Oorzaak zocht een antwoord op de vraag: kunnen we de impact van geluid op onze microscopische metgezellen vaststellen?
Impact op ons welzijn via ons gehoor
Het laatste deel van het UZA gezondheidsonderzoek bestond uit een audiologisch onderzoek. Het team van UZA onderzocht de gehoordrempels van de deelnemers. Welke geluiden werden bijvoorbeeld als ‘te luid’ ervaren? We bekeken of er een verband bestaat tussen de gevoeligheid voor geluid, de plaats waar je woont en de objectieve en subjectieve slaapparameters.
Impact van geluid op onze slaap via slimme horloges
Sommige deelnemers monitoren hun eigen slaap al jaren via hun slimme horloge. Deze horloges, ookwel 'wearables' genoemd, geven inzicht in de slaapkwaliteit. Bij het wakker worden presenteren ze een overzicht van de nachtrust, inclusief momenten van diepe slaap en periodes van wakker zijn.
Iedereen in Vlaanderen ouder dan 18 jaar met een Apple Watch en iPhone kon in maart en april '24 meedoen aan een extra gezondheidsonderzoek op afstand. Kandidaten voor een geluidssensor in Antwerpen, Gent en Leuven met een Apple Wath en iPhone konden zich ook aanmelden voor dit deelonderzoek. Het Apple Watch-onderzoek viel in hun geval samen met de periode waarin zij een sensor op hun vensterbank hadden staan.
Door de Apple Watch zes weken achtereen, dag én nacht te dragen, en hun iPhone te gebruiken zoals ze dat gewoonlijk zouden doen, verschaften ze ons inzicht in hun persoonlijke, dagelijkse ervaringen met geluid. Dit deel van het onderzoek werd uitgevoerd door de onderzoeksgroep Media, ICT en interpersoonlijke relaties in Organisaties en Samenleving (MIOS) aan de Universiteit Antwerpen.