Letteren en Wijsbegeerte

Nieuws

The Demons of Leonard Cohen (06/10/2020)

​Francis Mus brengt de internationale receptie van Leonard Cohen in kaart in een nieuw academisch werk (Ottawa University Press).

Francis Mus (UAntwerpen) geeft les aan de studenten Frans in de opleiding toegepaste taalkunde, en doet onderzoek naar de internationale circulatie van literatuur en muziek. Tijdens enkele onderzoeksverblijven in Canada kwam hij in aanraking met het werk van Leonard Cohen, waarover hij in 2015 een essay schreef dat bekroond werd met de Oost-Vlaamse literatuurprijs. Eind augustus 2020 verscheen een Engelstalige academische herwerking, The demons of Leonard Cohen, uitgegeven bij Ottawa University Press.

Hoe hij bij Leonard Cohen is uitgekomen? “Tussen 2006 en 2010 maakte ik een doctoraat over de internationalisering van de Belgische avant-garde in het interbellum. Er zijn dus weinig raakvlakken met mijn eerste onderzoeksinteresse, behalve dan de aandacht voor de manier waarop literatuur en muziek internationaal circuleren, gelezen en beluisterd worden. De voorbije jaren verschenen talloze biografieën en heel wat wetenschappelijke stukken over Cohens plaats in de Canadese literatuur, maar de internationale receptie van zijn werk is een onontgonnen terrein. Die invalshoek koppel ik aan een thematische aanpak, waarbij ik zijn volledige literaire en muzikale oeuvre in ogenschouw neem.”

Dat Francis Mus van Cohens oeuvre houdt, is duidelijk. “Precies dat intrigeert me: de manier waarop lezers en luisteraars zich aangesproken voelen, zowel door de (Engelstalige) muziek als door Cohens literaire (al dan niet vertaalde) werk. Het contact met zijn publiek was overigens voor Cohen zelf erg belangrijk: hij bleef schaven aan zijn oeuvre met de bedoeling om de zeggingskracht ervan te maximaliseren. Dat is ook een van de redenen waarom hij de literatuur deels verruilde voor de muziek”.

Zelf is Francis Mus geen muzikant: “Wel geef ik af en toe lezingen met vrienden-muzikanten. Het voelt telkens als een voorrecht om het podium met hen te delen. Ik speel zelf wel wat piano, maar ben blij dat ik het echte werk aan de professionals kan overlaten!”

Professor digitale tekstanalyse brengt tweede thriller uit (23/09/2020)

​Wetenschap en kunst beïnvloeden elkaar in het werk van onderzoeker Mike Kestemont, die in augustus 2020 de roman 'De witte weduwe' uitbracht.

Professor Mike Kestemont geeft les in de nieuwe master Digital Text Analysis, voert veelzijdig onderzoek met de hulp van taaltechnologie én onder het pseudoniem Michael Kestemont schrijft hij spannende thrillers. Voor zijn roman De zwarte koning ontving hij in 2019 de Knack Debuutprijs. In de opvolger De witte weduwe, die deze zomer verscheen, helpt docent klassieke talen Anna een opvallende kunstroof op te lossen. Net als in het eerste deel is feit en fictie moeilijk van elkaar te onderscheiden. De romans worden daarom geregeld met die van Dan Brown vergeleken.

Maar hoe vindt een drukbezette universiteitsprofessor de tijd om proza te schrijven? “Het is vooral een hobby om niet altijd te zitten werken”, licht prof. Kestemont toe. “Met het schrijven verzet ik ’s avonds mijn zinnen.” De uitgeverij porde hem snel na zijn eerste roman aan om een vervolg te schrijven, want er bleek plaats op de Vlaamse boekenmarkt voor zijn stijl. Kestemont put inspiratie uit historische gebeurtenissen, waar hij vervolgens een draai aan geeft. Zo spelen vergeten leden van het Belgische koningshuis in de twee boeken een mysterieuze rol. Dankzij zijn wetenschappelijk werk komt Kestemont op bijzondere plaatsen die hij in de verhalen verwerkt om het plot te sturen.

Mike Kestemont vindt niet dat er zo’n groot verschil zit tussen onderzoeker of schrijver zijn. “Er ligt een permeabele lijn tussen kunst en wetenschap. Uit het schrijfproces rijzen geregeld nieuwe onderzoeksvragen. Voor ik begon met schrijven had ik er bijvoorbeeld geen idee van dat een dialoog op duizenden manieren kan verlopen. Nu ik dat weet, kan ik computationele modellen leren om aandacht te schenken aan die patronen.” Zelf droomt hij er wel eens van om net zulke spannende dingen mee te maken als de professor in de boekenreeks.

Benieuwd naar De witte weduwe? Meer info en de boektrailer vind je hier.

De verbeelding van de leeuw: een geschiedenis van media en natievorming in Vlaanderen (19/05/2020)

Gertjan Willems (UAntwerpen) en Bruno De Wever (UGent) brengen interdisciplinair onderzoek samen naar de rol van pers, literatuur, film en televisie in de vorming van een Vlaamse natie.

In ‘De verbeelding van de leeuw. Een geschiedenis van media en natievorming in Vlaanderen’ brengen filmwetenschapper Gertjan Willems (UAntwerpen) en historicus Bruno De Wever (UGent) interdisciplinair onderzoek samen naar de rol van pers, literatuur, film en televisie in de vorming van een Vlaamse natie.

Het boek onderzoekt de relatie tussen media en natievorming sinds de 19e eeuw tot op vandaag. Willems benadrukt dat die relatie anno 2020 springlevend is: “De natie moet worden verbeeld om te kunnen bestaan. De Vlaamse regering, met Vlaams-nationalisten in de cockpit, heeft dat goed begrepen. Daarom zet zij in op een Vlaamse canon. Daarom ook vraagt zij aan de publieke omroep om de Vlaamse identiteit te versterken. Media en cultuur worden ingeschakeld om de natie te verbeelden.”

Een interdisciplinair verhaal

Bruno De Wever en Gertjan Willems brachten historici, media- en communicatiewetenschappers, politicologen en taal- en letterkundigen samen om een interdisciplinair verhaal te vertellen over media en Vlaamse natievorming.

Het verdriet van Spanje: een natie op zoek naar zichzelf (27/04/2020)

​Prof. Christiane Stallaert (UAntwerpen) brengt een boek uit om de geschiedenis van Spanje, en zo ook Europa, beter te leren kennen.

Wie vandaag Europa wil begrijpen, moet Spanje begrijpen: de historische schakel tussen Europa en Afrika, tussen christendom en islam. In Het verdriet van Spanje schetst Christiane Stallaert het volledige beeld van een natiestaat in crisis. Stallaert is gewoon hoogleraar Spaanse en Latijns-Amerikaanse Studies en Interculturele Communicatie aan de Universiteit Antwerpen. Haar onderzoek is gericht op etniciteit, nationalisme en interculturaliteit.

In Spanje zijn begrippen zoals reconquista, omvolking, islamisering terug van nooit weggeweest. Vijfhonderd jaar lang stonden ze centraal in een moeizaam en pijnlijk proces van natievorming, getekend door etnische zuiveringen en burgeroorlogen. Drie breuklijnen stonden de vorming van een homogene natie in de weg: religieuze tegenstellingen (christenen, moslims en joden), ideologische (liberalen en conservatieven) en territoriale (centrum en periferie). Hoe verhouden deze breuklijnen zich tot elkaar? Welk licht werpen ze op de ‘Catalaanse kwestie’ die vandaag het internationale nieuws haalt?

"Een beetje anders zitten te doen" (21/04/2020)

​Taalkundigen Astrid De Wit, Peter Petré en Frank Brisard tonen de extravagante aard van de progressieve werkwoordsvorm aan.

​Marc van Oostendorp schreef in het online tijdschrift Neerlandistiek een toegankelijk stukje over het nieuwe wetenschappelijke artikel van taalkundigen Astrid De Wit, Peter Petré en Frank Brisard (UAntwerpen). Zij voerden onderzoek naar de constructie "lopen te..." in het Nederlands, Engels en Frans. De progressive, zoals deze werkwoordsvorm in het Engels heet, wordt in alle drie de talen voor extravagante doeleinden gebruikt.


Grondtonen: als muzikanten schrijvers worden (15/04/2020)

​Francis Mus, docent Frans en Leonard Cohenkenner, verzamelt dertig essays over muzikanten-schrijvers in een publieksboek.

​In maart 2020 kwam het boek 'Grondtonen: als muzikanten schrijvers worden' uit onder redactie van Francis Mus, docent Frans vertalen in de opleiding toegepaste taalkunde en zelf een Leonard Cohenkenner. Hij vertelt hoe hij op het spoor kwam van al die schrijvende muzikanten en hoe het publieksboek vorm kreeg.

Mus: "In het geval van Cohen leek de combinatie van literatuur en muziek wel logisch: voor zijn muzikale debuut in 1967 had hij in zijn geboorteland Canada al meer dan tien jaar een reputatie opgebouwd als succesvol dichter en romancier. Pas toen ik een stuk over Serge Gainsbourg las dat ik geïntrigeerd werd door wat uiteindelijk een heus fenomeen zou blijken te zijn.

Ik wist dat Gainsbourg een heel veelzijdig artiest was, maar was toch verrast om te lezen dat hij ook een roman op zijn naam had staan, Evguénie Sokolov, die vandaag bijna volledig is vergeten. Waarom zou een zanger die zich ruimschoots had bewezen in de wereld van de muziek zich op het einde van zijn carrière nog aan de literatuur wagen? Dat maakte mijn ontdekkingstocht des te spannender: zou in dit ene, unieke literaire werk iets apart te vinden zijn? Zou de auteur er onderwerpen ter sprake brengen die hij niet aan bod liet komen in de muziek? En inderdaad: zijn roman kan weliswaar gelezen worden als een grote grap, maar evengoed als een intrigerende bespiegeling op de wereld van de kunst, een mise en abyme van de wereld waarin hij jarenlang had vertoefd."

Van Tupac tot Rick de Leeuw​

"Vanaf dat moment ging het snel. Ik begon met een lijst aan te leggen van muzikanten-schrijvers en ben gestopt toen ik zo'n honderd namen had – de ene al verrassender dan de andere. De leukste vondsten waren die van muzikanten die iedereen kent, maar van wie weinigen weten dat ze ook literatuur hebben geschreven. Zo heeft John Lennon bijvoorbeeld twee romans op zijn naam staan, schreef de Amerikaanse gangsterrapper Tupac een dichtbundel met erg persoonlijke teksten en waagde ook Till Lindemann van Rammstein zich aan poëzie. Dichter bij huis denk ik aan Luc De Vos of Rick De Leeuw, over wie collega Remco Sleiderink een bijdrage schreef.

Het was een moeilijke opgave om een shortlist te maken met 30 artiesten – dat was trouwens een puur pragmatische keuze: het boek telt nu bijna 400 bladzijden en de redactie was een intensief karwei. Ik heb bij mijn selectie rekening gehouden met een aantal zaken: niet alleen singer-songwriters, maar ook andere muzikale genres (country, rap, …); niet alleen romans, maar ook poëzie, strips, theater, enz. Verder wilde ik me niet beperken tot het Engels of het Nederlands, heb ik gezocht naar verschillende nationaliteiten en wilde ik ook voldoende vrouwelijke artiesten aan bod laten komen. Omwille van praktische redenen heb ik mij beperkt tot westerse stemmen uit de tweede helft van de 20e eeuw en het begin van de 21e eeuw. Elke bijdrage is geschreven door een gastauteur – onderzoeker, journalist of schrijver – die een passie heeft voor de artiest in kwestie, en bovendien voldoende kennis heeft over zowel muziek als literatuur.

Grondtonen wil geen pleidooi zijn om miskende dubbeltalenten eindelijk de erkenning te geven die ze verdienen, maar een spannende exploratie van een opmerkelijk fenomeen waarbij de literatuur tegelijk als klankbord en als echokamer fungeert. In de confrontatie van muziek en literatuur vallen een aantal lijnen te ontwaren die anders onzichtbaar zouden zijn gebleven. Of, om een muzikale metafoor te gebruiken: op die manier worden een aantal ‘grondtonen’ hoorbaar – bouwstenen, principes, motieven, ambities die het creatieve proces mee schragen. Tegelijk is het mijn hoop dat de literatuur datzelfde oeuvre ook kan laten verschijnen als een echokamer, een plek waarin zowel de stem(men) van de kunstenaar als de ervaring van de lezer en luisteraar zich oneindig kunnen vermenigvuldigen."